Tachtig procent Tal

In Chess Today stond laatst een aardig interview met Sally Landau, de eerste vrouw van Michail Tal. Ze woont tegenwoordig in Antwerpen en sprak tijdens een bezoek aan Moskou met de Russische journalist Vladimir Anzikejev.

Toen ze in 1959 trouwde was ze negentien jaar, een actrice aan het theater van Riga. Een romantisch kind, zegt ze nu. En Tal was Tal, iemand die zijn leven lang een romantisch kind is gebleven. Het huwelijk duurde tot 1971, maar al in 1964 begonnen ze uit elkaar te raken, hoewel ze volgens Sally Landau in zekere zin nog steeds samen zijn, ook al is Tal al elf jaar dood.

Het kan geen makkelijk huwelijk zijn geweest. Landau beschrijft zichzelf als iemand die altijd gelijk wil hebben en het ook meestal heeft, maar onmiddellijk besefte dat ze met Tal niet kon wedijveren en altijd van hem zou verliezen. Ze raakte bevriend met Rona, de vrouw van Tigran Petrosian, die als een plichtsgetrouwe schaakvrouw alleen over schaken en over Tigran praatte, en zoiets wilde ze niet.

Maar ja, Tal was Tal en dat betekende dat hij hulpeloos was bij alle kleine taken van het dagelijks leven. Toen ze samen naar Parijs gingen had hij zijn koffer gepakt met schaakboeken, lege flessen en vuil ondergoed. Hij wist niet hoe hij het gas aan moest doen en als Sally ziek was raakte hij in paniek, omdat hij er niet in slaagde een kruik met heet water te maken.

Als hij binnen de Sovjet-Unie naar toernooien reisde nam hij niet de moeite om zijn onkostendeclaratie in te vullen, zodat hij zelf de reiskosten betaalde. En tijdens het kandidatentoernooi in Curaçao in 1962 gaf hij 500 dollar uit aan bezoeken aan de kapper.

,,We werden echt arm. Het kwam zo ver dat dat er zelfs geen geld voor melk was - en we hadden een kind van drie jaar! Toen moest ik het theater verlaten en me bij een zanggroepje aansluiten, omdat het bijna drie keer zoveel betaalde'', zegt Sally Landau.

Ze maakten ruzie, verzoenden zich, maakten weer ruzie en gingen uit elkaar. Sally zei dat Tal zonder haar nooit meer wereldkampioen zou worden, en dat kwam uit. Maar ze bleef zorgzaam: ,,In Malaga moest ik zijn zweterige overhemd twintig keer wassen, omdat het zijn `gelukshemd' was.

Toen Misja naar Brussel kwam in 1983 of 1984, was ik verbaasd hoe slecht hij gekleed was. Dus nam ik hem mee naar de winkels en ik kleedde hem van top tot teen opnieuw aan. Maar de volgende dag verloor hij zijn partij; en hij gaf mij de schuld.''

Malaga, dat moet in 1981 geweest zijn, tien jaar nadat ze officieel gescheiden waren en na een paar andere huwelijken van Misja. In Brussel speelde Tal in 1987 en 1988.

,,Hij was een ongewone man. Ik mis hem vreselijk. Soms denk ik dat Misja van een andere planeet kwam aanvliegen - alleen maar om te schaken en dan weer naar huis te vliegen'', zegt ze en de kop boven haar interview zegt: ,,Zelfs nu zal hij me niet verlaten.''

Zoals Tal was er geen ander, maar een van de mensen die wel eens met hem vergeleken worden is Alexander Shabalov, de kampioen van de Verenigde Staten. In een interview van Dirk Jan ten Geuzendam in New in Chess beschrijft Shabalov hoe hij als kind in Riga getraind werd door Tal. Wat het schaken betreft was Tal een workaholic en Shabalov herinnert zich hoe ze een keer in een trainingskamp op een dag 700 partijen doornamen.

Shabalov, dertien jaar oud, ging daarna uitgeput twaalf uur slapen en Tal ging drinken. Shabalov zegt: ,,Alles wat ik nu ben is 80 procent Tal en 20 procent Bagirov. Die kalmeerde mij en Shirov een beetje, zodat we ook wat positioneel schaak kunnen spelen. Vooral Shirov.''

Ook zegt Shabalov dat hij kaal is geworden door de spanningen van het professionele schaak, maar daar gaat het nu niet om. Bij dat interview is een partij afgedrukt, misschien uitgekozen door Shabalov zelf, die op zichzelf niet zo bijzonder is. Om de beslissende zet echter zal leermeester Tal ongetwijfeld tevreden gelachen hebben.

Wit Vetemaa-zwart Shabalov, Haapsalu 1986

1. e2-e4 Pg8-f6 2. e4-e5 Pf6-d5 3. c2-c4 Pd5-b6 4. d2-d4 d7-d6 5. f2-f4 d6xe5 6. f4xe5 c7-c5 7. d4-d5 e7-e6 8. Pb1-c3 e6xd5 9. c4xd5 c5-c4 10. a2-a3 Lf8-c5 11. Pg1-f3 0-0 12. Lf1-e2 Lc8-f5 13. Lc1-g5 Dd8-d7 14. Dd1-d2 h7-h6 15. Lg5-f4 Pb8-a6 16. 0-0-0 Ta8-c8 17. h2-h3 Pb6-a4 18. Pf3-d4 Lc5xd4 19. Dd2xd4 Pa6-c5 20. Le2xc4

MmjmMdlm

agmkmgaM

MmMmMmMa

mMbGAimM

hmIEMCMm

AMBMmMmG

MAMmMmGm

mMFJmMmJ

20...Dd7-b5 Het is op slag uit. Als wit de dame neemt volgt 21...Pb3 mat. 21. Td1-d2 Pa4xc3 Wit gaf op.