`Meer bekeuringen zegt niets over veiligheid'

De politiekorpsen in Rotterdam en Amsterdam hebben bekendgemaakt dat hun stad veiliger is geworden. Is dat zo?

De econoom Ben Vollaard, onderzoeker bij het Centraal Planbureau (CPB), concludeerde medio vorig jaar dat prestatiecontracten met de politie nauwelijks effectief zullen zijn. De kwaliteit van het politiewerk neemt er niet door toe, terwijl ze de kans op `pietluttig bekeuren' vergroten. Maar deze week maakten de regiokorpsen van Rotterdam en Amsterdam bekend dat de burgers in hun regio's zich veiliger voelen, mede door dezelfde prestatiecontracten.

Vollaard: ,,In mijn studie heb ik een vergelijking gemaakt met Australië en het Verenigd Koninkrijk. In die landen gelooft men niet dat je prestaties van de politie kunt meten door alleen aanhoudingen, bekeuringen en meer van dergelijke indicatoren te tellen. Dat doen ze daar ook. Maar daarna voert men een inhoudelijk gesprek over de geregistreerde resultaten. Ook worden de gegevens van korpsen met elkaar vergeleken. Daardoor krijg je een beter beeld van de werkelijkheid. In Nederland wordt alleen gekeken naar die indicatoren. Maar bij voorbeeld een hoger aantal bekeuringen hoeft niets te zeggen over het gevoel van veiligheid van de burger.''

De Nederlandse aanpak is te kaal?

,,De Nederlandse manier van werken heeft vergeleken met Australië en het Verenigd Koninkrijk het gevaar dat ongewenste neveneffecten niet worden geregistreerd. Als agenten enkel om de cijfers te halen pietluttig gaan bekeuren, of dossiers bij het OM afleveren die voor de veiligheid van de burger geen enkele betekenis hebben, dan blijft dat in de Nederlandse aanpak buiten beschouwing. Het grote probleem is, kortom, dat de kwaliteit van het politiewerk niet wordt gewogen.''

En als meer bekeuringen voor rijden door rood worden gegeven wil dat niet zeggen dat mensen minder door rood zullen rijden?

,,Vergelijk het met de voetbalbond KNVB. Als die wenst dat er strakker wordt gelet op naleving van de spelregels, en een scheidsrechter geeft vijf gele kaarten in één wedstrijd, dan wil dit niet zeggen dat de regels ook beter worden gevolgd. Dit lijkt misschien een raar voorbeeld - maar dat is het niet. De KNVB heeft een scheidsrechterscommissie. Deze commissie beoordeelt achteraf of de betreffende scheidsrechter in het licht van die vijf gele kaarten goed heeft opgetreden. Het is eigenlijk eigenaardig dat de KNVB dat wel doet, en de overheid met de politie niet.

,,Daarnaast zou je korpsen onderling kunnen vergelijken. Niemand weet op dit moment hoeveel tijd korpsen besteden aan bij voorbeeld recherche, en wat het effect daarvan is. Als je de gegevens daarover van twee korpsen naast elkaar legt, krijg je inhoudelijke discussie. Hetzelfde geldt voor de tevredenheid van burgers en klanten. Wat vindt de burger van de politie? Wat het OM? Ook hier kan een een vergelijking van korpsen - in Australië en het Verenigd Koninkrijk gemeengoed - veel goeds teweegbrengen.

,,Het gevaar van de huidige aanpak is dat de link met de veiligheid er niet is. Je ziet dat ook terug in de presentatie van de korpsen. Als criminaliteit stijgt, is het nooit aan de politie te wijten. Wanneer de misdaad daalt, ligt het áltijd aan de korpsen. En niemand weet hoe het echt zit.''

Korpschef Kuiper van Amsterdam zegt: het aantal aangiften daalt, het gevoel van onveiligheid ook, dus gaat het goed. Klopt dat dan niet?

,,Ik vind dat een stevige onderbouwing. Maar het blijft een probleem dat je niet weet wat de achtergrond is van bij voorbeeld het lagere aantal aangiften. Er zijn vele oorzaken denkbaar. Misschien heeft de politie andere prioriteiten. Misschien zijn de registratiesystemen veranderd. Je wéét het niet.''

Of misschien werkt de politie gewoon beter?

,,Dat kan ook. Ik spreek het niet tegen. Maar mijn punt is dat het omgekeerde evengoed mogelijk is: dat de politie slechter werkt en het veiligheidsgevoel toch verbetert. Het enige wat we op dit moment zeker weten is dat niemand de cijfers van de prestatiecontracten inhoudelijk tegen het licht houdt, of onderling vergelijkt – zodat niemand kan claimen dat hij weet hoe het zit. En dat zou beslist anders zijn als bij voorbeeld alle gegevens van Rotterdam en Amsterdam naast elkaar zouden worden gelegd. Dan zie je tenminste wat er echt gebeurt. En kan je vaststellen waar zwakke plekken zitten. Dan voer je een inhoudelijk gesprek over de politie, in plaats van een gesprek over cijfertjes waarvan niemand de betekenis kan duiden.