James Bond in Ronda

Met zijn Race Resort Ascari in de bergen van het Spaanse Ronda hoopte de Nederlandse miljonair Klaas Zwart zijn droom te verwezenlijken. Inmiddels heeft de zorg over het aanpalende natuurpark zelfs de UNESCO gealarmeerd. De glitterwereld van James Bond versus de landelijke rust van Zuid-Spanje.

De heuvels van Ronda in Zuid-Spanje. Een mild zonnetje zet het ruwe landschap van steeneiken en lage bosjes in een warme gloed. Hogerop liggen de bleke toppen van de Sierra de las Nieves, het natuurpark dat de UNESCO heeft betiteld als `erfgoed van de biodiversiteit'. De ruige hellingen met hun lage begroeiing en olijfboomgaarden doen hier in weinig meer denken aan de mediterrane stranden beneden aan de kust. Een Andalusische namiddag waarin de krekels weer van zich laten horen en even doen vergeten dat straks de ochtenddauw opvriest en de sneeuw de uitvalswegen naar beneden zal blokkeren.

Het zijn vanmiddag echter niet de krekels die de aandacht trekken. In de bochten van het splinternieuwe racecircuit dat tegen de glooiingen van de bergwand opklimt, proberen bijna 150 sportauto's het maximale vermogen uit hun motoren te persen. Brullend stuiven ze voorbij, de Renault Alpine A110 1600S, de Austin Healey 100/4, de Jaguar E-type Lowdrag 1960 en de Lotus Elan. Een keur aan glimmend gepoetste droomauto's die ter gelegenheid van de vijfde Tour de España het parcours van het Race Resort Ascari even buiten Ronda aandoen. Ook de bezetting van de coureurs mag klassiek heten: Paloma Picasso rijdt rond in haar Porsche 911; voormalig Formule I kampioen Clay Regazzoni, gekluisterd aan een rolstoel na een ongeluk, bestuurt zijn speciaal aangepaste Lancia Aurelia B20 en de familie Bourbon-Parma doet mee in een bescheiden Fiat 124 Abarth.

,,Een beetje spelen met de autootjes'', zegt multimiljonair Klaas Zwart (52), bedenker en eigenaar van het Race Resort Ascari. Hij spreekt met de nadrukkelijke nonchalance van een liefhebber die zich de luxe van een klassieker kan permitteren, maar in een herkenbaar Noord-Nederlands accent. We staan boven de garages bij de ingang van de verbouwde hoeve die onderdak biedt aan de kantoren en een bar. Vandaag is voorlopig de laatste dag dat er ongegeneerd gespeeld mag worden met de autootjes op het Race Resort, het project in de bergen van Ronda waarmee Klaas Zwart naar eigen zeggen zijn `jongensdroom' wil verwezenlijken. De lol is er wel een beetje af. Zwart spreekt met ingehouden woede en teleurstelling over de gang van zaken. ,,Ik voel me in de steek gelaten'', zegt hij. ,,Ik ben als onschuldige in een strijd terechtgekomen waar ik niets van wist.''

Zijn jongensdroom: een 5,4 kilometer lang racecircuit, aangelegd volgens professionele normen en van uitstekende kwaliteit, in combinatie met een luxehotel waar alles wat rijk en beroemd is zich in gepaste afzondering kan vermaken met de snelle auto's, van hun eigen klassiekers tot Formule I wagens of Zwarts eigen sportauto, de Ascari KZ1. Een helikopter staat klaar voor het vervoer naar het vliegveld of voor een tripje naar Marbella of Puerto Banús voor de boodschappen. De prijs hiervoor wordt door de promotors op 7.500 euro per nacht becijferd. Daar krijgt de klant dan wel een James Bond-ervaring voor: een raceparadijs tegen een decor van ongerept natuurschoon. The best part of beauty is that which no picture can express, zo citeert de website van het Race Resort Sir Francis Bacon. Er staan meer spreuken van belangrijke mannen op de website. Even verderop: ,,One of the greatest discoveries a man makes, (...) is to find he can do what he was afraid he couldn't do.'' Was getekend: Henry Ford.

Stan Huygens

Klaas Zwart lijkt de afgelopen maanden eerder tot de ontdekking te zijn gekomen wat hij niet kon doen. Gevreesd moet worden dat de plannen voor zijn raceparadijs bij een natuurpark, waar hij zo'n 40 miljoen euro voor uitgetrokken heeft, zijn verzand in een moeras van protesten van de milieubeweging, een kwade UNESCO, uitblijvende bouwvergunningen, politieke terugtrekkingsbewegingen en een gerechtelijk vooronderzoek. Dat zijn ongebruikelijke tegenvallers voor de man die zijn fortuin in de oliewereld maakte en regelmatig voorkomt in de kolommen van Stan Huygens Journaal en Quote. Geld interesseert hem niet, zo laat hij weten in de schaarse interviews die hij gaf. En inderdaad: wie hem zo ziet, met zijn gebleekte spijkerbroek, zwarte sportjack en een baseballpetje met het Ascari-logo op het grijzende hoofd, herkent niet onmiddellijk een nummer 124 op de laatste Quote 500-lijst van Nederlandse multimiljonairs, met een geschat vermogen van 140 miljoen euro.

Zelf omschrijft Zwart zich liever als uitvinder dan als zakenman. Hij groeide op in het Friese dorpje Warga, verhuisde later naar Coevorden en volgde weer later zijn familie in de olie- en gaswinning. In Aberdeen begon hij zijn eigen kleine werkplaats voor het ontwerpen van gespecialiseerde gereedschappen voor boorputten. Door in het gat in de markt voor zeer speciale apparatuur te springen werd zijn bedrijf een groot succes. Vier jaar geleden deed Zwart de 250 man tellende fabriek inclusief 200 patenten van de hand voor honderden miljoenen guldens. Hij had nu de tijd en het geld voor zijn grote hobby: sport- en racewagens. Zwart kocht een kleine fabriek van sportauto's in Engeland, doopte die om tot Ascari, naar een beroemde Italiaanse autocoureur. Hij formeerde zijn eigen raceteam en deed zelf als coureur mee aan races. Hij liet er zijn eigen sportwagen ontwerpen, de Ascari KZ1. Vijftig moeten ervan geproduceerd worden. Eromheen ontstond ook het idee van het Race Resort: de kopers van de luxe auto kochten eveneens het recht op jaarlijks twintig dagen in het oord in de bergen van Ronda, inclusief het gebruik van het circuit, de helikopter en de rest van de luxueuze voorzieningen. Zwart: ,,Een heel nieuw concept. De auto inclusief het gebruik van het Resort kost een miljoen euro. Zeven, acht mensen hebben het al gekocht.''

Voorlopig zullen de Ascari-bezitters het echter zonder hun raceparadijs moeten doen. Het hotelgebouw met zijn twintig luxebungalows heeft inmiddels een vertraging opgelopen van zeker een jaar. De maquette staat er wat verloren bij in de bar van het racecomplex. Het ontwerp, compleet met palmenstrand en zwembad, is een curieuze mengeling van klassieke Andalusische architectuur en veel loopplanken en strodaken. ,,Meneer Zwart houdt van de Caraïben'', verklaart technisch directeur Melchor Durán.

Het palmenstrand ontbrak voor de invités bij de officiële opening van het Race Resort in september. Timothy Dalton was er niet, maar autoliefhebbende polderberoemdheden als zanger Marco Borsato, voormalig Endemol-baas Ruud Hendriks en pianist Wibi Soerjadi werden overgevlogen om het feest de benodigde glamour te geven. Ook het koninklijk huis was vertegenwoordigd. Prins Johan Friso, toen nog zorgeloos en niet in het bijzijn van zijn aanstaande vrouw Mabel Wisse Smit, liet zijn hoofd in een racehelm wurmen en mocht twee rondjes meedraaien naast een coureur. Bij gebrek aan hotelkamers werden de gasten ontvangen in een nagebouwd Marokkaans tentenkamp. Buikdanseressen en pythons versterkten de exotische sfeer.

Mick Jagger

Het ongemak strekt aanzienlijk verder dan het opzetten van een tent bij de opening. De vertraging heeft ertoe geleid dat zeker de helft van de 150 beloofde arbeidsplaatsen die het Race Resort moet opleveren inmiddels is afgezegd. Het verlies door de vertraging wordt in de miljoenen euro's becijferd. Want behalve voor beroemdheden als Mick Jagger en racelustige oliesjeiks, is het circuit ook bedoeld voor de presentatie van nieuwe auto's. De grote automerken houden van mooie plaatjes bij hun nieuwe modellen. Bentley presenteerde vorige maand zijn nieuwe coupé op het Race Resort Ascari. Maar BMW, dat de plek zeven weken had gereserveerd voor de presentatie van zijn nieuwe 6-serie en de X-3, zegde op het laatste moment af. Dat was een flinke streep door de rekening. ,,Ik heb er een miljoen euro aan opbrengsten mee verloren en nog eens 150.000 euro aan investeringen'', constateert Zwart bitter. Volgens hem schrok de autofabrikant terug, toen er geruchten circuleerden dat er bij de poort van het Race Resort geprotesteerd zou worden. Door wie? Zwart hoeft niet lang na te denken: ,,De lokale Groenen.''

Sinds de eerste luidruchtige testritten die dit voorjaar werden gehouden, lijken de verwikkelingen rond het Ascari-racecircuit nog het meest op de plot van een moderne streekroman: buitenlandse multimiljonair verleidt slaperig provinciestadje met glamourplannen. Maar slechte raad en een gebrekkige inschatting van de plaatselijk situatie brengen de vreemdeling hardhandig in botsing met de koppige dorpelingen.

Het is een moderne parabel over projectontwikkeling in een gebied waar de rijke noorderlingen uit Europa steeds verder binnendringen. Ronda ligt op slechts 47 kilometer van de badplaats Marbella. Als gevolg van het milde microklimaat en schaamteloze corruptiepraktijken werd Marbella in de jaren negentig synoniem met speculatie in grond en onroerend goed. De stad veranderde van een wat verwaarloosd hippieparadijs in een bouwput waar de vroeger waardeloze grond tot recordprijzen steeg en handige ritselaars vermogens konden maken. Een stad waar oliesjeiks hun paleizen bouwden en filmsterren een balletje kwamen slaan op een van de vele golfcourses.

Hoog vanuit de bergen keek Ronda afgunstig naar de ontwikkelingen beneden aan de kust. Waarom zou ook Ronda niet kunnen meeprofiteren van de geldstroom? Ronda is een fraai stadje met een redelijk geconserveerde dorpskern. Beroemd om zijn imposante kloof die het stadje in tweeën deelt, en de minstens even indrukwekkende brug die de twee stadsdelen verbindt. Er zijn Romeinse ruïnes. En de Real Maestranza is een wereldberoemd hippisch instituut dat tevens plaats biedt aan één van Spanjes mooiste stierenvechtarena's en een cultureel centrum. Het is er niet zo warm in de winter, maar dit wordt gecompenseerd door de omliggende heuvelkom met zijn fraaie natuurpark.

Er is één belangrijke reden waarom Ronda toch een slaperig provinciestadje is gebleven: wie vanaf de kust en het vliegveld Malaga naar de stad wil komen, moet eerst een 1.400 meter hoge pas over. En dat gaat via een mooie, maar tergend kronkelende weg, vol met trage bussen en zandauto's. Dat stremt de geldstroom bergopwaarts. ,,Ronda voelt zich achtergesteld. De meeste mensen zouden het liefst dwars door de natuur een snelweg met tunnels naar de kust willen aanleggen'', zo verwoordt een inwoner de heersende frustratie.

Groot was dan ook de vreugde van het gemeentebestuur van Ronda toen de Nederlander Klaas Zwart zijn plannen bekendmaakte voor de aanleg van zijn Race Resort. Zowel de conservatieve burgemeester José Herrera als diens socialistische opvolger Juan Benítez toonde zich enthousiast. Benítez, voorheen huwelijksfotograaf, werd een graag geziene gast in het Race Resort. Hij draaide er rondjes in snelle auto's en mocht samen met Zwart in de helikopter rondvliegen. Eindelijk leek de glamour Ronda te hebben bereikt. ,,In die helikopter heeft de burgemeester zijn hoofd verloren'', constateert Francisco Troya, woordvoerder van het plaatselijke midden- en kleinbedrijf, koeltjes. De bouw van het racecircuit is volgens hem een blunder die funest kan zijn. Het stadje heeft immers nooit een duidelijk plan ontwikkeld voor de aanpak van het toerisme. Volgens Troya zou Ronda het moeten zoeken in het concept van `slow cities' zoals mediterrane dorpen in Italië hanteren: een plek voor mensen die rust zoeken, belangstelling hebben voor de plaatselijke cultuur en natuur en die van goed eten houden. Hier is het natuurpark van de Sierra de las Nieves een onmisbare schakel in. Troya: ,,Je moet kiezen: Coca-Cola of een goede wijn. Nu komt hier een Nederlandse meneer langs die belooft dat Mick Jagger komt racen en het stadsbestuur is direct om.''

Zwart kocht een terrein op de helling tegen de Sierra de las Nieves en ging aan de slag. Ingehuurd als algemeen directeur werd de Nederlander Jerry Bakker, jarenlang manager van het Caraïbische eiland voor beroemdheden Mustique dat in bezit is van de Schotse miljonair Colin Tenant. Bakker – ,,het gaat hier om een Yin en Yang-concept voor rijke mensen. Power and Peace. Het neerzetten van een high end market life style brand'' – ontfermde zich over de aanvraag van de vergunningen en de opzet van het Race Resort. Daar begonnen de problemen, want anders dan Mustique is Ronda geen privé-eiland. Het aangekochte terrein, dat oorspronkelijk was bedoeld voor de aanleg van een golfcourse met appartementen, had begin jaren negentig door de gemeente Ronda een bebouwbare status gekregen. Maar dat besluit was toen al aangevochten door milieuorganisaties. Die meenden dat deze verandering in strijd was met het regionale bestemmingsplan. Bovendien vonden ze dat het om grond ging die beschermd werd door de status van natuurpark die UNESCO daaraan had gegeven. De zaak loopt sindsdien in de trage Spaanse rechtbanken.

Agent Juan Terroba

Er ontstond een nieuwe dynamiek toen de aanvraag voor de aanleg van de racebaan, een `binnenweg' volgens de documenten, terechtkwam bij Juan Terroba, politieagent te Ronda, die toen nog de milieuaangelegenheden op het stadhuis afhandelde. Terroba, die ook betrokken was bij de juridische acties rond de bestemming van het terrein, kwam er al snel achter dat het hier geen traditionele landweg betrof. ,,De breedte van twaalf meter was breder dan de provinciale weg even verderop. Ze waren bezig met een professioneel racecircuit'', aldus de agent. De bevestiging van dit bange vermoeden kwam dit voorjaar, toen er testritten werden uitgevoerd. Het regende klachten bij het stadhuis van omwonenden in een straal van tien kilometer die zich afvroegen waar die gierende herrie vandaan kwam.

Het lawaai zette de zaken in beweging. De landelijke pers kreeg lucht van de protesten en publiceerde verhalen over het racecircuit aan de rand van een natuurpark. Aangespoord door de milieubeweging begon de officier van justitie in Malaga een vooronderzoek naar mogelijke ambtsmisdrijven bij de aanvraag van de vergunningen. De oude zaak van het bestemmingsplan kwam weer in de belangstelling. De regionale milieudienst, duidelijk in verlegenheid gebracht, treuzelde plotseling met toestemming voor de bouw van het hotel. En terwijl de burgemeester zich meer op de vlakte ging houden, liet de nieuwe wethouder van bouwzaken weten dat de regels nauwgezet zouden worden nageleefd. Ook op regionaal niveau beginnen politici afstand van de zaak te nemen.

Bij de UNESCO is men ronduit geïrriteerd. ,,Wij zijn zeer bezorgd over de Sierra de las Nieves'', zegt Javier Castro Viejo, de voorzitter van het Spaanse UNESCO-comité. De benoeming tot natuurpark moet om de tien jaar getoetst worden en het Race Resort vormt een fundamentele bedreiging voor de delicate biosfeer van het gebergte. ,,Het is heel goed mogelijk dat we de nominatie van natuurpark intrekken.''

Klaas Zwart voelt zich vooral slachtoffer van de situatie. ,,We werden hier door links en rechts met open armen ontvangen en hebben heel veel geld geïnvesteerd'', zegt hij. Van het natuurpark van de UNESCO heeft hij naar eigen zeggen nooit geweten. ,,Bovendien begint het pas daarachter'', zegt hij, terwijl hij naar de heuveltoppen wijst. Naast zijn circuit ligt een oefenterrein van het leger. Als de militairen daar schieten, staat volgens hem de boel te trillen. Bovendien willen zijn eigen gasten ook rust. ,,Als je hier op het strand ligt, wil je niet weggeblazen worden door een teringherrie.''

Zeker 25 miljoen euro is inmiddels in het circuit en de omliggende installaties gestoken. En nu dreigt de zaak in het honderd te lopen door de slappe knieën van de politici. ,,Nu het zo publiek geworden is, zijn ze bang'', meent Zwart. Maar het meest moet de lokale milieubeweging het ontgelden. ,,Ik heb met hen een akkoord getekend dat ik 5.000 steeneiken zou planten en nooit huizen op dit terrein zou bouwen. Daar heb ik niks voor teruggekregen.'' Agent Terroba heeft hem ,,een mes in de rug gestoken''. Ondanks verschillende uitnodigingen weigerden Terroba en zijn mensen tot dusver op het Race Resort langs te komen om te zien hoe Zwart heeft geprobeerd met respect voor de natuur zijn racebaan neer te leggen. ,,Ze verdommen het gewoon om te komen'', aldus Zwart. ,,Geen stijl, niet sportief.''

Agent Juan Terroba haalt zijn schouders op. ,,Waarom moeten wij daar langskomen? We hebben de zaken al vanaf het begin aan Bakker en de architect uitgelegd.'' De enige ontmoeting tussen beiden, vorige maand georganiseerd op verzoek van Zwart op neutrale grond bij een Nederlandse hotelhouder, verliep ronduit stug. ,,Zwart begrijpt niets van het ecosysteem'', meent Terroba. Van een dreiging om de BMW-presentatie in het honderd te laten lopen, was volgens hem geen sprake. ,,BMW heeft ons gebeld en gevraagd of er problemen waren. Wij hebben de zaak uitgelegd. En zij hebben toen besloten niet te komen. Dat is niet onze schuld.''

De Nederlandse multimiljonair heeft zich volgens de milieubeschermer een rad voor ogen laten draaien. Door de architect en de ambtenaren van milieubeheer en openbare werken die hem niet de waarheid hebben gezegd, vermoedt Terroba. En door zaakgelastigde Jerry Bakker, die inmiddels met onbekende bestemming vertrokken is. Details ontbreken, maar de stroom aan problemen hebben het vermoeden doen rijzen dat het vertrek in weinig harmonieuze sfeer is verlopen. Zo is Zwarts investeringsmaatschappij Inversiones Shetland door een kwade inwoner van Ronda voor het gerecht gedaagd wegens het niet nakomen van de aankoop van diens bar voor 270.000 euro. Een deal die door Bakker eind 2002 namens Shetland werd gesloten, maar waar de ex-zaakgelastigde volgens de inmiddels ingehuurde woordvoerders van het Race Resort helemaal geen bevoegdheid toe had.

Zwart heeft inmiddels voor de aanval gekozen. Met een nieuwe ploeg wordt gewerkt om zijn vergunningen alsnog rond te krijgen. Afgelopen week waarschuwde hij in de plaatselijke krant dat het Race Resort alleen door kan gaan als de gemeente haar volle steun geeft. Klaas Zwart geeft niet op, zegt hij, terwijl beneden ons de klassieke auto's brullend hun laatste rondjes trekken. Maar spijt heeft hij wel. ,,Als ik dit allemaal van tevoren had geweten, was ik er nooit aan begonnen.''