Het weggezapt bestaan

Toen het vorig jaar zo warm was en alle mensen naar de televisie keken om te zien hoe ontzettend warm het was, en hoe het nog verschrikkelijk veel warmer zou worden zodat alle records zouden sneuvelen, ging bij Francisco van Jole de televisie kapot. Twee toestellen, kort na elkaar. Die krengen kun je zelf niet repareren. Deskundige erbij. Die trok zijn bezorgdste gezicht. Acht weken zou het duren om de patiënten beter te maken. Een ogenblik later had Van Jole zijn besluit genomen: geen televisie meer! In de Volkskrant van 27 december doet hij meeslepend verslag van zijn eerste vijf maanden televisieloosheid. Samengevat: zijn ontdekkingsreis door een herwonnen bestaan.

Op zichzelf is het al onthullend dat een mens door het verlies van een apparaat een nieuwe wereld ontdekt. Het is enigszins vergelijkbaar met mensen die niet uit hun auto te slaan waren, en die plotseling op het openbaar vervoer zijn aangewezen. Over wat ze daar meemaken, raken ze de eerste maanden niet uitgepraat. Zo blijkt het ook met de televisie te gaan. ,,Het eerste wat me opviel was de zee van tijd die zich plotseling voor me uitstrekte. Avonden bestonden niet langer uit grotendeels weggezapte uren'', schrijft hij. Het verrassende vind ik dat Van Jole dit als een verrassing ervaart. Wat had hij verwacht? Mensen die geen televisie hebben, of het kijken tot het uiterste minimum beperken, willen het ding niet, of hebben zich moeiteloos gerantsoeneerd, juist omdat ze weten dat ze hun tijd beter kunnen gebruiken. Je hele leven word je al dwarsgezeten door gebrek aan tijd. Dat wordt alleen erger als je je uren wegzapt. En dan, als door een mechanisch mankement, dit gebrek met drie uur per dag verlicht wordt, ben je verbaasd!

Dan, gaandeweg, valt het de ontdekkingsreiziger in zijn eigen bestaan op dat hij, journalist, ook zónder televisie met behulp van de gedrukte media en de radio aardig op de hoogte is gebleven van wat er in de wereld gebeurt. Ik zou zeggen: beter! Want wat `de' televisie (dus niet alle televisie) aan nieuws opdist, de regelmatig in het ravijn gevallen bus, de grote overstroming op het andere halfrond, de bosbrand in Chili, alles waarvan toevallig `de beelden' beschikbaar zijn, dat heeft niets met nieuws te maken. Het enige beeld waarvoor Van Jole de televisie had willen aanzetten is dat van Saddam Hussein in zijn gevangenschap. Ach, als er één foto in alle kranten van de wereld heeft gestaan, meestal zo groot mogelijk, is het deze.

Televisie werkt verslavend, zeiden we vroeger. Dat is maar een deel van de waarheid. Televisie tovert het publiek het simpelste aftreksel van de werkelijkheid voor, en dan bij voorkeur daarvan het deel met de meest dramatische inhoud. Dat komt over het algemeen neer op een of andere variant van wat sinds 20 maart 2003 shock and awe wordt genoemd. De op deze manier verwerkte werkelijkheid heeft op z'n best alleen nog in de verte met de echte te maken. Terwijl de miljoenen zich daaraan zitten te vergapen, misschien zelfs bier erbij drinken, vette snacks eten, laten ze zich de uren van hun leven afnemen.

Nu alweer een jaar of twintig, dertig beleeft de westelijke wereld de opkomst van het neopuritanisme. Dat is geen pretje. In Nederland is het vrij laat begonnen, maar ook hier zet het onverbiddelijk door. Je zou verwachten dat deze nieuwe drang naar het zuivere leven zich ook zou uitstrekken tot wat er `achter de voordeur' gebeurt, waar de miljoenen na het warme eten naar de beelden gaan kijken; het hindert niet welke. Op z'n minst drie uur per dag zitten ze daar. Dat is afgerond elfhonderd uur per jaar. Meer dan een maand van uw leven hebt u in 2003 weggezapt.

Henry David Thoreau, Amerikaans schrijver (1817-1862), was van mening dat een mens het ook zonder kranten kon stellen. Dat heeft hij opgeschreven in zijn boek Walden, or Life in the Woods. Als je één krant hebt gelezen, heb je ze allemaal gelezen, daar kwam het bij hem op neer. Zo ver wil ik niet gaan. Ik ben verslaafd aan kranten en ik leef ervan. Maar televisie? Zouden we hier bij wijze van experiment, om onze naam als gidsland weer wat op te kalefateren, het eens kunnen proberen met één televisieloze avond per maand? Het is zeker dat helse protesten van praktisch het hele volk het eerste gevolg zouden zijn. Maar als je doorzet, gaat dat over. Net als Francisco van Jole doe je die goddelijke ontdekking: daar opent zich de zee van tijd. Wat moet je ermee? Eerst zijn de mensen radeloos. Maar het went. Ze kicken af. Ze gaan verlangen naar de volgende televisieloze avond. Ze beginnen hun leven weer in eigen hand te nemen.

Wacht niet tot de overheid het initiatief neemt. Begin zelf. Vandaag is het drie januari. Het kan nog. Doe de televisie op slot, om te beginnen voor één avond. Zap die uren niet meer weg! Begin die ontdekkingsreis in uw eigen bestaan.