Franse veroveraar schendt rookverbod

,,In Swarte's hoofd moet een wonderlijke uitdragerij zitten die hij met een kinderlijk intuïtie naar believen kan aanspreken'', schreef deze krant op 4 januari 1989 naar aanleiding van Het Tapijt, een speelgoedvoorstelling naar de beroemde tapisserie van Bayeux. Gisteren, precies 15 jaar later, heeft theatermaker Rieks Swarte zijn nieuwjaarspremière van eertijds in gewijzigde vorm hernomen.

Het Tapijt verwijst naar een borduursel van zeventig meter lang en vijftig centimeter hoog, waarop de befaamde slag bij Hastings uit 1066 staat afgebeeld. De Normandische hertog Willem de Veroveraar trekt in Frankrijk ten strijde tegen de Bretonse vijand Conan. Aanvankelijk heeft hij de steun van Harold van Essex. Die verraadt hem echter, waarop Willem de zee oversteekt naar Engeland. Harold vindt de dood door een pijl in zijn oog. Een verhaal uit de geschiedenis zoals er duizenden zijn, maar dat dankzij een tapijtatelier in een Engels klooster met garen op linnen werd vastgelegd.

Met aanstekelijk plezier vertelt Swarte het middeleeuwse beeldverhaal na. In 1989 was hijzelf een van de spelers, nu heeft hij drie acteurs geëngageerd. De essentie is dezelfde gebleven. Van de grote geschiedenis maakt Swarte een jongensverhaal met verrukkelijke vondsten, charmante humor en een bijna naïef geloof in houten speelgoed. Gezien de ouderwetse theatermiddelen als een decor in een decor, de duidelijk zichtbare decortouwen, de gefiguurzaagde attributen als scheepjes, houten zwaarden, een kroon, lijkt het of Swarte in de marge van het officiële theater rondscharrelt. Dat is schijn. Zijn keuze voor de kleine schaal van houten zetstukjes en bordkarton, voor hoorspeltrucs waarbij een samengeknepen spons het geluid maakt van paardenhoeven in drassige bodem, komt voort uit de overtuiging dat alles in theater suggestie is.

De felle strijd tussen Willem en Harold gaat gepaard met het striemende geluid van een leren riem op de houten speelvloer. Zo putten de strijders elkaar uit. Van verstilde zeggingskracht getuigt de doorwaakte nacht van het tweetal: ze praten over de oneindige nacht, het leven, wat licht is. Ze zitten op een uitgerold grasmatje en de toeschouwer `ziet' hen ergens aan de eenzame Engelse kust zitten. Tijdens de oversteek naar Engeland rookt acteur Rafaël Troch met gelukzalige halen aan een sigaret die hij als rookwolkjes uit een stoomboot blaast. Een kleine daad van protest op de dag dat een algeheel rookverbod is afgekondigd.

Aan het slot komt de zon aarzelend op, houten paarden en het voetvolk der soldaten staan klaar voor de oorlog. Er vloeit geen druppel bloed. Op subtiele wijze maakt de kunst van een echte oorlog een tapijtenoorlog en vervolgens een speelgoedoorlog.

Voorstelling: Het Tapijt door Firma Rieks Swarte/ Toneelschuur Producties. Regie en decor: Rieks Swarte. Gezien: 1/1 Toneelschuur, Haarlem. Aldaar t/m 3/1. Tournee t/m 28/2. Inl. (023) 517 3909 of www.firmarieksswarte.nl