Chemisch bad laat Chinese krijgers hun kleur behouden

Een chemische behandeling kan voorkomen dat nieuw opgegraven beelden van het beroemde keizerlijke terracotta leger, dat in 1974 in de Chinese stad Xi'an werd ontdekt, hun oorspronkelijke kleur verliezen. Tot nu toe was het onmogelijk de beelden in hun oorspronkelijke staat te conserveren. Bijna direct nadat de grond er omheen is verwijderd, schilfert de op het terracotta aangebrachte laklaag samen met de daarop aangebrachte verf af. Scheikundigen van de universiteit van München hebben nu een methode ontwikkeld om de buitenste lagen stevig vast te lijmen op de ondergrond (Angewandte Chemie, 27 november).

De duizenden beelden van paarden en krijgers werden in 210 voor Christus begraven in het mausoleum van de eerste Chinese keizer Qin Shihuangdi. Al snel daarna werd het graf geplunderd, waarna het dak instortte en de beelden bedolven raakten onder een dikke laag vochtige aarde. Als die nu wordt verwijderd, droogt de op het terracotta aangebrachte natuurlijke laklaag die als gevolg van vele honderden jaren onder de grond van chemische samenstelling is veranderd snel uit, waarna deze losraakt.

Normale conserveringsmethoden die gebruik maken van impregnatie met een polymeeroplossing voldoen in dit geval niet, omdat de poriën in de laklaag zo klein zijn dat de grote polymeermoleculen daar niet in kunnen doordringen. Daarom impregneren Heinz Langhals en zijn collega's de beelden in een oplossing van hydroxyethyl methacrylaat (Hema), een molecuul dat wel klein genoeg is om tot in de kleinste poriën door te dringen. Vervolgens worden de afzonderlijke Hema-moleculen chemisch met elkaar verbonden tot lange polymeerketens. Daarvoor wordt het beeld blootgesteld aan een elektronenbombardement, afkomstig van een speciale versneller die in de nabijgelegen stad Lintong werd geïnstalleerd. De elektronen veranderen het Hema in een stevig plastic dat de fragiele buitenlaag stevig vastlijmt op de terracotta ondergrond.

Voorlopig is de methode eerst toegepast op scherven van zo'n vijftien centimeter die na een behandeling in alle rust in elkaar gepuzzeld kunnen worden. In de afgelopen jaren is de methode uitgebreid getest om te bepalen hoe stabiel de hechting is en ook of er geen nadelige gevolgen zijn van de impregnatie. Dat blijkt niet het geval te zijn. Conservering is eens te meer noodzakelijk geworden nu in de buurt van de oorspronkelijke vindplaats nieuwe legers gevonden zijn, met zelfs meer beelden dan er tot nu toe al gevonden waren.