Brief aan mijn Iraakse moeder: Ik zie hoe Irak terugglijdt naar de tijd van mijn grootmoeder

Na jaren van ballingschap in Canada keert de Iraakse Yanar Mohammed terug naar Bagdad. In onderstaande brief aan de BBC legt ze uit waarom.

Ik ben in Irak geboren en opgegroeid totdat mijn ouders besloten naar Canada uit te wijken. Wat er dit jaar in Irak is gebeurd maakte dat ik heimwee kreeg naar mijn land, en dus besloot ik terug te keren naar Bagdad – een beslissing die niet eenvoudig is uit te leggen aan mijn familie, en vooral niet aan mijn moeder.

Maar ik moest denken aan de drie generaties vrouwen in mijn familie – aan de grote verschillen tussen onze drie levens en hoezeer die zijn bepaald door de politiek en de cultuur die daaruit voortkwam, met al haar geboden.

Hier zijn wat gedachten ter overweging voor mijn moeder, die zo boos en verdrietig is over mijn besluit om in de gevaarlijkste stad ter wereld te gaan wonen:

Lieve moeder,

Dit is de brief die ik je nooit zal schrijven, hoe graag ik ook zou willen dat je hem las. Misschien dat iets ervan tot je doordringt, en misschien zul je me ooit begrijpen en me vergeven voor het werk dat ik doe.

Oma had een beter leven behoren te hebben, maar dat kon toen niet. Ze had moeten worden beschermd, maar werd het niet.

Toen mijn grootvaders eerste vrouw overleed, vond hij het de normaalste zaak van de wereld om met haar veertienjarige zusje te trouwen: ze zou een goede moeder zijn voor zijn kinderen, ook al waren sommigen van hen even oud als zij.

Het kwam niet bij hem op dat ze het recht hoorde te hebben om níét met hem te trouwen. Ze vluchtte naar familie ver buiten de stad, maar het hielp niets. Ze moest terug, want de enige keus die een vrouw in haar positie in een traditionele islamitische gemeenschap had was zich te onderwerpen aan de wil van een man die ze verachtte.

Allerliefste moeder, hoe kon de `deugdzame' man die je nog altijd je vader noemt zo'n jong, onschuldig meisje van net veertien jaar verkrachten, terroriseren en martelen? Wat gaf hem daar het recht toe?

En hoe voelt het om het product te zijn van zo'n gedwongen verbintenis?

Hij bad vijf keer per dag, gaf geld aan de armen, gold in zijn omgeving als een rechtvaardig oordelaar in geschillen, en verdiende ten volle de eretitel `mullah' voor zijn vele vrome, godvruchtige werken en ook om zijn geleerdheid in religieuze zaken.

Maar in al zijn wijsheid kwam hij blijkbaar nooit op de gedachte dat vrouwen mensen zijn die recht hebben op eigen voorkeuren, op een menswaardig bestaan, op enig besef van eigenwaarde.

Ik ben blij dat jouw generatie het beter had. Je hebt de man getrouwd van wie je hield, je opleiding afgemaakt en in het onderwijs gewerkt.

En ik weet nog hoe jij altijd in modieuze mini-jurkjes zonder mouwen rondliep. En dat oma bij ons op bezoek kwam en dan tijdenlang bij ons bleef logeren. Ik weet nog hoe ik in de zomer 'snachts op het dak van ons huis in Bagdad sliep, samen met oma, en haar vragen stelde over vroeger, toen ze klein was.

Als jong meisje vol liefdesdrang vroeg ik naar haar ervaringen met de liefde, zoals bijvoorbeeld met opa samen. Dan wendde ze op haar bed haar hoofd af en fluisterde dat ze 's avonds als ze naar bed moest het gevoel had dat ze moest sterven, elke avond opnieuw, haar hele gehuwde leven lang.

Ik zie hoe Irak terugglijdt naar de tijd van mijn grootmoeder. Ik zie alle vrouwen op straat weer gesluierd lopen, in lelijke, lange, vormeloze gewaden.

Ik zie om mij heen hoe in de Nieuwe Wereldorde de macht in handen van de mannen wordt gegeven, en hoe miljoenen vrouwen terechtkomen in een situatie als die van mijn grootmoeder, met een grote kans op een verwoest leven vol ellende.

Dat is de voornaamste reden waarom ik naar Bagdad terugga. Ik weet één ding zeker: als ik en andere vrouwen zich niet verzetten, dan keren de donkere dagen van vroeger terug en zijn vrouwen het eerste slachtoffer.

Door mijn Organisatie voor de Vrijheid van Vrouwen in Irak en mijn krant, Al-Mousawat, kan ik vrouwen bereiken die niemand anders hebben die hen verdedigt, steunt en in staat stelt een beter leven op te bouwen, een leven waarin zij de vrijheid genieten die oma Fathiya niet gegund werd.

Ik hoop dat je me mijn keus om daarheen te gaan ooit zult begrijpen en respecteren, en me zult vergeven dat ik niet naar je geluisterd heb toen je me aanried om het van me af te zetten en lekker in mijn huis in Canada te blijven wonen.

Ik moet dit doen, ik kan niet anders.

Je liefhebbende dochter,

Yanar