`Jarenlang was het grondwaterpeil te laag'

De verzakte huizen in Dordrecht zijn het gevolg van paalrot. Maar wie is daarvoor verantwoordelijk? ,,De gemeente'', vinden bewoners, ,,die moet de schade betalen.''

Nee, oordeelt de rechter.

Van de eens zo mooie villa aan de Willemstraat in Dordrecht is weinig meer over. Grote scheuren ontsieren de muur, kozijnen hangen scheef in de sponningen en de vloer is verzakt. Op de werkkamer van zijn huis aan de Balistraat laat A. van Wensen foto's zien van de eens zo mooie villa. De gebreken worden veroorzaakt door verzakking van het huis.

,,De bewoners hebben het pand voor een paar ton gekocht'', zegt Van Wensen, voorzitter van de Belangen Vereniging Funderings Problematiek (BVFP) in Dordrecht. ,,Door de beschadigingen is de villa veranderd in een krot.''

De villa is een voorbeeld van de funderingsproblematiek in de gemeente. Van zeker drieduizend huizen is bekend dat ze aan het verzakken zijn. Volgens Van Wensen is dat slechts het topje van de ijsberg: ,,Wij verwachten dat zeker duizenden woningen met dit probleem te maken hebben en hersteld moeten worden, waarvan honderd op zeer korte termijn.'' Het gaat vooral om vooroorlogse huizen die gebouwd zijn op houten heipalen.

Op 18 december van dit jaar oordeelde het gerechtshof in Den Haag in hoger beroep dat de gemeente Dordrecht niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor de funderingsproblematiek. De rechter oordeelde dat niet vaststaat dat de schade verband houdt met gebreken in de riolering.

De Vereniging Platform Fundering (VPF) kondigde aan in cassatie te gaan tegen de uitspraak. Van Wensen meent dat de VPF de rechtszaak heeft verloren omdat ze op een ,,te smalle basis een proces heeft aangespannen om de kosten te drukken''. Van Wensen: ,,We hadden had het breder moeten aanpakken door met meer bewijzen te komen. We hebben vooral gekeken naar het slechte onderhoud van de riolen, maar er is veel meer aan de hand. Wij kunnen meer oorzaken aantonen voor de verzakkingen, zoals de verlaging van het oppervlaktewater en de grondwateronttrekking. Daardoor maken we meer kans.''

Volgens het platform zijn lekkende riolen een belangrijke oorzaak van de verzakkingen. Om wateroverlast in de huizen te voorkomen legde de gemeente in de jaren tachtig drainage aan. Maar hierdoor zou het grondwaterpeil zijn verlaagd en kwam de bovenkant van de houten heipalen droog te staan. Hierdoor kwam er zuurstof bij de paalkoppen en ging het hout rotten. De heipalen verliezen daardoor aan draagkracht, waarna het huis verzakt. Volgens Van Wensen is de drainaige te laag afgesteld, waardoor het grondwaterpeil te laag komt.

De paalrot openbaarde zich in 1992 bij de huizen op het Emmaplein. De bewoners richtten in 1997 de Vereniging Platform Fundering (VPF) op. In 1999 begon de VPF een rechtszaak tegen de gemeente.

In 2000 werd een tweede belangenvereniging opgericht, de BVFP die de belangen van de overige inwoners van Dordrecht behartigde. Vna Wensen: ,,Wij konden ons niet bij de Vereniging Platform Fundering aansluiten, omdat zij in een procedure zaten.''

Van Wensen houdt de gemeente verantwoordelijk voor de paalrot. ,,De gemeente wist al langer dan de bewoners dat het grondwaterpeil naar beneden ging, maar stopte dat in de doofpot. De gemeente had maatregelen moeten nemen en de bewoners moeten waarschuwen. Dan had deze ramp zich nooit voltrokken.''

Die maatregelen zijn het hoger instellen van de drainage en het vervangen van de riolering. ,,Dan stijgt het grondwaterpeil en pak je de oorzaak aan. Wij roepen al sinds ons bestaan tegen de gemeente dat ze de riolering moet vernieuwen, maar dat weigert de gemeente. Die wil eerst video-onderzoek in de riolering doen en de uitkomsten bestuderen. Daar is de gemeente Dordrecht goed in: rapport op rapport stapelen zodat ze beslissingen kan uitstellen.''

De totale kosten van de verzakte huizen schat Van Wensen op honderd miljoen euro. ,,Dat is een globale berekening, waar de gemeente ook van uitgaat. Het gaat om de schade die al bekend is. Maar ook de schade aan de huizen waar nog niets aan mankeert, is meegerekend. Huizen die in een wijk staan waar sprake is van verzakkking, zijn onverkoopbaar.''

De gedupeerden zijn volgens de gemeente zelf verantwoordelijk voor het onderhoud en het herstel van de heipalen. Wel krijgen ze een subsidie van 6.810 euro van de gemeente, terwijl de kosten soms oplopen tot 70.000 euro. Volgens Van Wensen kunnen veel gedupeerden dat niet betalen. ,,Het ergste zijn de sociale gevolgen. Herstelwerkzaamheden kunnen alleen plaatsvinden als het hele blok meedoet. Het is erg triest als één bewoner weigert, omdat hij het niet kan betalen.''

De voorzitter meent dat de gemeente genoeg geld heeft om het herstel voor eigen rekening te nemen. ,,Dordrecht is een van de rijkste gemeenten van Nederland, met een eigen vermogen van 400 miljoen euro, maar besteedt het geld liever aan dure prestigeprojecten.''

In een reactie laat Dordtse wethouder van volkshuisvesting en zorg, A.T. Kamsteeg (ChristenUnie/SGP), weten volledig achter de uitspraak van de rechter te staan. ,,De gemeente is niet aansprakelijk voor de geleden schade van de gedupeerden'', zegt Kamsteeg. ,,De rechter heeft vastgesteld dat de gemeente niet gehouden is om alle schade te voorkomen. De gemeente neemt wel de subsidie voor haar rekening en doet dat onverplicht. De bewoners kunnen ook een beroep doen op een lening tot 30.000 euro met een laaglopende rente. Het subsidieproject op het Emmaplein is een groot succes gebleken. Ook betaalt de gemeente het onderzoek van 3.200 woningen op paalrot.''

Kamsteeg ontkent dat er voldoende geld zou zijn om de schade volledig te dekken. ,,De gemeente heeft nog meer prioriteiten dan alleen funderingsherstel.''

Volgens de wethouder wil de gemeente wel degelijk iets doen voor de gedupeerden. ,,We zijn op dit moment aan het nadenken of wij dit probleem op de een of andere manier kunnen oplossen, om het herstel financieel voor de bewoners binnen bereik te brengen. Bijvoorbeeld door een hogere lening en een langere aflossingstermijn.''