Het leven wordt fors duurder

De 11 miljard euro aan bezuinigingen van het tweede kabinet Balkenende heeft grote gevolgen voor het inkomen van bijna alle huishoudens. Niet alleen het loonstrookje is daarbij maatgevend. Stoelriemen vast.

Dit jaar wordt voor veel mensen financieel gezien een zwaar jaar. Een loonstijging zit er voor velen door de afspraken tussen kabinet, werkgevers en vakbonden bij het Najaarsakkoord niet in, terwijl het leven toch op veel fronten duurder wordt. Dat betekent inleveren.

Het tweede kabinet Balkenende bezuinigt dit jaar 11 miljard euro op de rijksbegroting. Dat gaan de meeste huishoudens merken. De gemiddelde koopkrachtdaling geeft echter een versluierd beeld van de werkelijkheid. Niet alleen bleek de maanden na prinsjesdag dat sommige inkomensgroepen er veel meer dan de toegezegde maximale 1 procent op achteruit gaan, het koopkrachtplaatje biedt ook geen zicht op de daadwerkelijke kosten van een huishouden. Het zegt niets over het vrij besteedbare inkomen.

De discussie over de koopkrachtplaatjes voor de chronisch zieken en gehandicapten, die Balkenende zelfs op een motie van afkeuring kwam te staan in de Tweede Kamer, liet al zien dat met veel individuele maatregelen geen rekening gehouden kan worden in het beeld dat het kabinet schetst. Specifieke fiscale compensaties of het al dan niet recht hebben op bijzondere bijstand is niet te `vatten' in een generiek koopkrachtbeeld.

Uit een voorbeeldberekening van het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) bleek eind november dat een echtpaar (man werkt, vrouw niet) met een modaal inkomen (29.000 euro per jaar, ziekenfondsverzekerd), met twee kinderen en een huurhuis er volgend jaar ondanks de loonbevriezing ogenschijnlijk een kleine procent op vooruit gaat. Het loon neemt weliswaar niet toe en de pensioenpremie en de belastingen stijgen licht, maar de werknemerspremies dalen iets en de belastingaftrek neemt iets toe, zodat een kleine plus resteert. Maar dat is slechts het direct zichtbare deel van het koopkrachtplaatje: het beeld van de koopkrachtontwikkeling.

Daar zitten dan ook direct de grote risico's voor het kabinet. Immers, als zo eind januari blijkt dat sommige mensen er fors meer op achteruitgaan, volgen onherroepelijk debatten in de Kamer die tekst en uitleg vragen over de reële koopkrachtdalingen.

Daarnaast zijn er nog de vele prijsstijgingen die vanaf 1 januari ingaan. Uit een onderzoek van het Nibud van eind vorig jaar bleek dat in 2003 al tien procent van de huishoudens ophield met sporten omdat het lidmaatschap van een sportclub te duur was geworden. Kortom: de rek is er bij veel huishoudens na het eveneens slechte 2003 wel zo'n beetje uit.

Voor 2004 houdt het Centraal Planbureau rekening met een inflatie van 1,5 procent (de gemiddelde prijsstijging), maar een kleine steekproef laat zien dat bepaalde categorieën producten daar ver overheen gaan.

Meest in het oog springend is de accijns op tabak. Die is gisteren met 20 procent gestegen. Als naast de hogere accijns (46 eurocent) ook de BTW over de accijnsverhoging (9 eurocent) wordt meegerekend, gaat de prijs van een pakje met 25 sigaretten 55 eurocent omhoog en komt uit op 4,35 euro. De energierekening wordt ook fors duurder dit jaar, gemiddeld zo'n twee eurotientjes voor een huishouden. Een doorsnee huishouden is dan 1.435 euro per jaar kwijt aan gas en elektriciteit.

Als gevolg van de steeds duurder wordende zorg, gaan mensen meer betalen voor hun zorgverzekering. Zorgverzekeraar AnderZorg biedt weliswaar net als in 2003 de goedkoopste ziekenfondsverzekering aan, voor 17,95 euro per maand.

De andere zorgverzekeraars hebben hun nominale ziekenfondspremie als gevolg van de pakketverkleining allemaal naar beneden gebracht (de maandpremie komt tussen tussen de 20 en 30 euro) maar daar staat voor particulier verzekerden een forse stijging van de premie tegenover. Die bedraagt gemiddeld 7 procent waar het kabinet nog uitging van een daling met 1,3 procent. Vervolg INKOMEN: pagina 13]

INKOMEN

Tanken en pil duurder

[Vervolg van pagina 11] Uit onderzoek bleek al dat 20 procent van de vrouwen ophoudt de anticonceptiepil te gebruiken nu die niet meer vergoed wordt.

En dan het vervoer. De accijns op brandstof is per 1 januari met 3,5 cent gestegen, hetgeen tot hogere benzineprijzen aan de pomp leidt. De vergoeding voor zakelijke kilometers (inclusief al het woon-werk-verkeer) wordt verlaagd van 28 eurocent vorig jaar naar 18 eurocent per kilometer nu. Automobilisten die veel zakelijke kilometers maken (bijvoorbeeld consultants die met een eigen auto rijden) gaan dat voelen in de portemonnee. Openbaar vervoer wordt ook duurder, een gemiddeld treinkaartje kost sinds gisteren 4 procent meer dan vorig jaar. Halverwege 2004 volgt zeer waarschijnlijk een nieuwe prijsverhoging, zo meldt de NS vandaag. En ook de treintaxi wordt duurder: was 3,80 euro, wordt 4.

Eigenlijk gaat alleen de niet-rokende leaserijder er met een beetje geluk nog iets op vooruit. Die krijgt een lagere bijtelling voor zijn auto (22 in plaats van 25 procent van de cataloguswaarde), hetgeen al gauw enkele honderden euro's voordeel per jaar op kan leveren. Met dat voordeel kunnen een heleboel tegenvallers worden `afgedekt', zodat de teller voor de leaserijder in veel gevallen nog net op een plusje zal blijven staan.