Bij de kippenslachter telt ieder gram

Aan het slachten en verwerken van kippen komt geen mensenhand meer te pas door de machines van het Nederlandse Stork Poultry & Food Processing. ,,De verwerkingskosten per kip moeten zo laag mogelijk zijn.''

Het is doodstil in de aanvoerloods van pluimveeslachterij Pingo Poultry in het Belgische Maasmechelen, waar tienduizenden levende kippen, samengepakt in containers, staan te wachten om geslacht te worden. Ze geven geen kik. ,,Ze voelen zich op hun gemak omdat we hier blauw licht hebben. Kippen kunnen dat niet zien en denken dat het donker is. Dus dan gaan ze maar slapen'', zegt Pierre Stals, marketing manager van Stork Poultry & Food Processing. Het Nederlandse Stork is de grootste fabrikant ter wereld van pluimveeverwerkingslijnen.

Slapen is gunstig. ,,Want een slapende kip verbrandt geen vet, dus dan blijft er meer vlees over'', zegt Stals. Het scheelt hooguit een paar gram per kip, maar bij miljoenen slachtingen per jaar telt ieder gram. Om dezelfde reden moeten de kippen binnen enkele uren nadat ze zijn afgeleverd geslacht zijn. ,,Je kunt kippen maximaal twaalf uur laten staan, maar het is beter om ze eerder te slachten, want na vier uur is het laatste voer dat ze gehad hebben verteerd en gaan ze gewicht verliezen.'' Snel slachten is geen enkel probleem: de kippenslachtlijn van Pingo Poultry – onderdeel van vis- en vleesconcern Nutreco – kan tienduizend kippen per uur verwerken. ,,Kippen die 's ochtends zijn gebracht, zijn 's middags geslacht, gesneden en verpakt en liggen 's avonds bij Albert Heijn'', zegt Ivo Wintjens van Pingo Poultry Maasmechelen.

Aan het slachten komen nauwelijks nog mensenhanden te pas. Alleen aan het begin en einde van de slachtlijn staan mensen. Aan het begin, als de kippen uit hun container op een lopende band glijden, controleert iemand of ze allemaal nog leven, want er mogen geen dode dieren het productieproces in. Daarna leidt de lopende band de kippen een verdovingsmachine in, waarin de kippen, door langzaam het zuurstofgehalte op te voeren, in ongeveer drie minuten verdoofd raken. Door een ruitje zijn kippen te zien, die door hun poten zakken en achterover vallen. In comateuze toestand komen de kippen uit de machine gerold, waarna ze, met de hand, aan hun poten aan een haak gehangen worden, die de kip aan een ratelende transporthangbaan in sneltreinvaart door de slachterij voert.

,,In feite zijn ze op dat moment al klinisch dood'', zegt Pierre Stals van Stork Poultry & Food Processing, de fabrikant van de kippenslachtlijn. Van het feitelijke doden – het doorsnijden van de keel – merken de kippen niks. ,,Dit is een diervriendelijke slachtmethode. De traditionele manier is de kip levend aan de haak hangen en ze daarna met hun kop door een bak water halen die onder stroom staat. Dan worden ze geëlektrocuteerd.'' Dat had nadelen. ,,Door die schok was er kans op bloeduitstortingen in het vlees. Met deze methode behoudt het vlees beter zijn kwaliteit. Deze manier van verwerken is efficiënter.''

Als de kippen eenmaal aan de haak hangen, gaat alles volautomatisch. De keel doorsnijden, uitbloeden boven een grote uitbloedgoot, broeien in warm water zodat de veren loslaten, de veren eraf wrijven in plukmachines, kop en poten wegsnijden en de ingewanden verwijderen. [Vervolg KIPPEN: pagina 13]

KIPPEN

Kip verwerken kost veel minder tijd dan varken

[Vervolg van pagina 11] ,,Voor dat laatste hebben we een machine ontwikkeld, die met een stalen boor de endeldarm lossnijdt en met een lepel in één keer hart, darmen, maag, lever en longen eruit haalt. En dat allemaal binnen een paar seconden.'' In de tussentijd zijn de kippen meerdere keren gewogen en gescand, zodat alle kenmerken van de kip zijn opgeslagen in de computer en eventuele oneffenheden, zoals gebroken poten, zijn opgemerkt en later in het proces verwijderd kunnen worden. De delen van de kip waar niks mis mee is, worden wel gewoon verwerkt.

Er gaat sowieso geen gram kip verloren in een pluimveeslachterij, zo blijkt bij de verdere verwerking van het vlees, waarbij de kip wordt opgedeeld in vleugels, drumsticks, poten en filets. Alles wat daarna nog over is, maar niet als hele stukken vlees verkocht kan worden, wordt met vacuümzuigers opgezogen en op een centrale plek verzameld. Deze kippenresten worden ontbeend en komen daarna in gehakt, frikadellen, cordon bleus en kipnuggets terecht.

Helemaal aan het eind van de productielijn, bij het inpakken, komen er pas weer mensenhanden aan te pas. ,,Het hele proces is zo veel mogelijk geautomatiseerd, om de verwerkingskosten per kip zo laag mogelijk te houden'', zegt Theo Hoen, de directeur van Stork Poultry & Food Processing. Door verschillen in lonen en de kosten van voer, loopt de kostprijs van een kilo kip toch nog uiteen van 0,36 dollar (0,29 euro) per kilo in Brazilië tot 0,70 dollar in Groot-Brittannië. ,,Onze slacht- en verwerkingslijnen beslaan het hele proces, van levende kip tot gepaneerde nugget. Er is geen andere vleessoort die zo snel en op zo'n grote schaal verwerkt kan worden.''

Stork PFP verkoopt slachtlijnen over de hele wereld en is met een marktaandeel van ongeveer 50 procent wereldmarktleider. Hoe de lijnen zijn samengesteld, verschilt per land. ,,In Azië, waar de lonen lager zijn, zitten er meer handmatige stappen in het productieproces en worden kippen vaker als hele kip verkocht. Hier wordt de kip vrijwel helemaal opgedeeld in stukken.'' Het consumptiepatroon verschilt ook. Zo eten Chinezen de looppoten van de kip en zijn Amerikanen gek op kippenvleugels (Buffalo Wings).

De vraag naar kippenslachtmachines vertoonde in 2002, na een aantal jaren van redelijke groei, een dip als gevolg van overcapaciteit in de pluimveesector. Pingo besloot vorig jaar bijvoorbeeld twee van zijn vijf productielocaties in de Benelux te sluiten en 275 van de ruim 1.300 banen te schrappen. Stork zag de omzet van de divisie Poultry & Food Processing dalen van 157 tot 137 miljoen euro. In de eerste negen maanden van 2003 was de omzet 92 miljoen euro. Doordat slachterijen minder investeerden in nieuwe machines, verkocht Stork PFP wel meer reserve-onderdelen.

Hoen verwacht dat de dip van tijdelijke aard zal zijn. ,,De consumptie van pluimvee groeit nog elk jaar en het aandeel van pluimvee in de totale vleesconsumptie blijft stijgen.'' Hij rekent op zo'n 2 tot 4 procent groei per jaar in slachtmachines en zo'n 6 tot 8 procent groei in machines voor de bereiding van kant-en-klaarproducten, die Stork PFP ook produceert.

Ondanks de sterke marktpositie, is onzeker of Stork PFP, met 778 werknemers in drie machinefabrieken in het Brabantse Boxmeer, Brazilië en de VS, in de toekomst nog onderdeel zal zijn van Stork. Het industrieconglomeraat heeft vorig jaar namelijk aangekondigd een aantal onderdelen te willen afstoten en zich op minder activiteiten te gaan richten. Welke divisies verkocht zullen worden, is nog onduidelijk. Hoen zou een eventuele verkoop van Stork PFP betreuren. ,,Stork is in onze branche een hele sterke merknaam, die willen we niet graag kwijtraken.''