Pensioen in teken van een boodschap

Sinds zijn pensionering heeft voormalig IBM'er Coen Zuidema weer tijd voor schaken en zet hij zich in voor de Derde Wereld.

De manier waarop hij sinds zijn pensionering zijn tijd invult, wordt in belangrijke mate bepaald door het feit dat Coen Zuidema (1942) zijn eerste levensjaren doorbracht in een Jappenkamp. In 1945 werd hij samen met zijn moeder en zes broers en zussen bevrijd door de Amerikanen. ,,Ik heb geen enkele herinnering aan het kamp. Maar ik heb door die ervaring wel een boodschap meegekregen. Als gedetineerde kun je alleen maar hopen dat iemand je komt redden. Als je dan ook echt wordt bevrijd, door mensen die daar niet direct voordeel bij hebben, is dat heel bijzonder. Daardoor heb ik veel belangstelling voor ontwikkelingssamenwerking die echt terechtkomt bij de vragende partij.''

Om die reden meldde Zuidema, die van 1974 tot zijn pensionering in 2002 bij IBM werkte, zich aan bij het Project Uitzending Managers (PUM). Deze organisatie, gelieerd aan VNO-NCW, zendt senior managers uit naar ontwikkelingslanden, waar ze belangeloos advies geven aan ondernemingen en instellingen. Zuidema werd twee weken gestationeerd in de Vietnamese stad Ho Chimin City, bij een jong ICT-bedrijf dat websites bouwt. ,,Ik heb er heel veel ervaring uit mijn jaren bij IBM kunnen gebruiken.''

Om dezelfde ideële reden is Zuidema al enige jaren contactpersoon bij Oikocredit, een bank die microkredieten verschaft aan ondernemers in de Derde Wereld. Particulieren die geld sparen of beleggen bij Oikocredit krijgen 1 of 2 procent rente. De lage rente is een gift aan ontwikkelingslanden. Zuidema: ,,Als kansarme mensen geld lenen in plaats van krijgen, groeit hun gevoel van eigenwaarde en gaat er structureel iets veranderen.''

Coen Zuidema begon zijn loopbaan in de wetenschap. Van 1960 tot 1968 studeerde hij wiskunde aan de Vrije Universiteit. ,,Ik heb uitgebreid de tijd genomen voor mijn studie, want ik besteedde al mijn vrije tijd aan schaken. Ik kom uit een groot gezin waar veel werd geschaakt, zeker op zondag als veel andere dingen niet mochten.''

Als student nam hij deel aan toernooien in onder meer Tel Aviv, St. Petersburg en Belgrado. ,,Mijn schaakboeken stonden bij mijn ouders. Had ik ze op mijn studentenkamer gehad, dan was dat funest geweest voor mijn studie. Want schaken was en is een verslaving.'' Hij bracht het tot Internationaal Meester in 1964 en tot Nederlands kampioen in 1972.

In 1968 kreeg hij een baan als wetenschappelijk medewerker bij het Mathematisch Centrum in Amsterdam. ,,Aan het einde van mijn studie werd ik gewezen op de mogelijkheid om een paar colleges over computers te volgen bij het Mathematisch Centrum, waar de allereerste computer van Nederland stond.'' Als medewerker ontwikkelde hij software voor het apparaat dat een flinke zaal in beslag nam. ,,Op woensdag konden we niets doen, dan werd er onderhoud gepleegd. En op donderdag waren er vaak problemen als gevolg van het onderhoud. Ik heb daar echt de oertijd van de computer meegemaakt.''

Na zes jaar vertrok Zuidema naar IBM. ,,Ik was uitgekeken op de wetenschap. Doordat mijn vader hoogleraar was, was ik ook opgegroeid in dat kleine universitaire kringetje. Ik wilde meer van de wereld zien.'' De overgang naar het bedrijfsleven was wennen. ,,Bij het Mathematisch Centrum werkte ik in mijn eentje, in mijn eigen tempo, zonder enige supervisie. Bij IBM, dat destijds 60 procent marktaandeel had, trokken ze de spullen bijna uit je handen. Iedereen was binnengehaald om te programmeren, bijna niemand had een opleiding, wetenschappelijke technieken waren niet bekend. Dat was een schok.''

Toch zou Zuidema 28 jaar bij het bedrijf blijven. ,,Ik heb nooit het gevoel gehad dat ik al die tijd voor één baas heb gewerkt. Ik heb zó veel verschillende dingen gedaan.'' Behalve als programmeur werkte hij als architect, people en project manager en als kwaliteitsbewaker. Eind jaren zeventig werd hij voor twee jaar uitgezonden naar IBM in Engeland. Tien jaar geleden ging hij voor het eerst voor externe klanten werken. ,,Dan kom je in aanraking met zaken als concurrentie, eisen en verwachtingen van klanten. Dan moet je heel nieuwe talenten in jezelf aanboren.''

Tot eind jaren negentig hadden IBM'ers vrijwel volledige baangarantie. ,,IBM was een van de weinige Amerikaanse bedrijven die dat gaf.'' Die zekerheid had ook nadelen, zegt Zuidema nu. ,,Er was bijna voortdurend een vacaturestop. De gemiddelde leeftijd van de werknemers in Uithoorn, waar ik werkte, lag ruim boven de veertig. In de jaren negentig keerde het tij. Toen moest je je als oudere staande houden te midden van een enorme toestroom van jongeren. Veel ervaring kan je ook in de weg zitten bij vernieuwingen.''

Sinds hij met pensioen is, is Zuidema ,,druk met pianolessen en met de schakerij''. Hij geeft trainingen bij enkele clubs. Zelf schaken doet hij niet meer, althans niet op hoog niveau. ,,Ik loop dertig jaar achter qua theorie, dat haal ik niet meer in. Als je goed wilt schaken, moet je heel veel studeren. Toen ik bij IBM begon, ben ik gestopt met internationale toernooien en in 1987 heb ik ook een punt gezet achter de clubcompetities. Baan, gezin en het schakersvak waren niet te combineren. Ik mis het wel, maar je maakt keuzes in het leven.''

Dit is een wekelijkse rubriek over mensen die vooruitkijken naar of terugblikken op hun loopbaan.

    • Friederike de Raat