Alleman omhelst camera

De beroemde strandscènes uit Bert Haanstra's succesfilm Alleman (1963) werden gemaakt met een verborgen camera. Die omslachtige verkleedpartijen onder dekens en jurken, achter tentzeiltjes en anderszins afgeschermd voor nieuwsgierige blikken, konden door cameraman Anton van Munster niet met open vizier worden gemaakt. Evenmin als de tortelende paartjes in het park en de meeste andere taferelen waarin de cineast zijn landgenoten van toen portretteerde. Alleen wie zich onbespied waande, durfde destijds zijn ware aard te laten zien.

Nu is de verborgen camera hooguit nog ,,een journalistiek paardenmiddel om maatschappelijke misstanden te bestrijden'', zegt regisseur Karel van den Berg. Maar hij had het, bij het maken van de vanavond vertoonde Netwerk-aflevering Nederland, veertig jaar na Alleman, dan ook heel wat makkelijker. Niet alleen omdat de camera's van tegenwoordig op veel langere afstand de schitterendste close-ups kunnen maken, maar ook omdat de gemiddelde Nederlander allang niet meer opgewonden raakt van zo'n camera. Vaak hanteert hij er zelf een, om te pas en te onpas de familie op video vast te leggen, en anders weet hij zich altijd wel ergens door een beveilingscamera gevolgd. En dus behoefde cameraman Harry van de Westelaken zich niet meer te verschuilen in een strandtentje, of in een door bladeren bedekte bakfiets. Hij kon zijn lens in alle openheid op het huidige Nederland richten.

Zo is Netwerk, dat zich op alle andere avonden van het jaar beijvert in het verkondigen van rampspoed, op deze ene avond de vriendelijkheid zelve. Net als Haanstra slaat Van den Berg een milde toon aan, terwijl de commentaarstem van Harmen Siezen nu de rol vervult die Simon Carmiggelt in de originele film speelde. Stevige stellingen neemt hij niet in; veel verder dan de conclusie dat ,,de verzuilde zekerheden'' van vroeger zijn vervaagd, gaat deze impressie niet. We zien veel mobieltjes, veel winkelende mensen, veel volle wegen (met mooi geregistreerde automobilisten in de file), veel rijen bij loketten, en een vertederende vader die zijn (allochtone) kindje komt aangeven.

Een paar repetitiebeelden van de Giethoornse fanfare vormen een aardig eerbetoon aan Haanstra's film Fanfare uit 1958. Want er is in Nederland óók nog wel wat onveranderd gebleven.

Netwerk: Nederland, veertig jaar na Alleman, NCRV, Ned.1, 20.30-21.23u.

    • Henk van Gelder