Rechters Joegoslavië-tribunaal ontevreden

Rechters van het Joegoslavië-tribunaal vinden dat de opgelegde straffen te veel uiteenlopen. `Deals' tussen aanklagers en verdachten leiden tot hevige discussies. ,,Ik heb geen lijn ontdekt in de veroordelingen.''

Tribunaal-rechter Patrick Robinson uit Jamaica was dit najaar kort in zijn commentaar op het vonnis van zijn collega's in de zaak tegen de Bosnische Serviër Predrag Banovic. Deze man, verklaarde Robinson in een bijlage bij de uitspraak, verdiende een zwaardere straf dan de acht jaar cel die het VN-hof hem nu had opgelegd. De vroegere kampbewaker had in 1992 vijf gevangenen vermoord en 26 anderen mishandeld. Robinson was het er niet mee eens dat Banovic zo'n korte straf kreeg omdat hij schuld had bekend. Ook de aanklagers, die zelf om een lage straf hadden gevraagd in ruil voor de bekentenis, vonden dat de man er goed vanaf kwam met acht jaar. ,,Predrag Banovic'', zegt een van hen, ,,was een echte schurk.''

Ook andere rechters van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag hebben hun twijfels over de vele deals tussen aanklagers en verdachten. Ze weten ook wel dat die vooral zijn bedoeld om de rechtszaken te verkorten: na een schuldbekentenis kan het hof snel met een veroordeling komen. Maar hoe leg je het publiek uit dat een andere Bosnisch-Servische kampbewaker, Duško Tadic, een straf uitzit van twintig jaar? Tadic was de eerste verdachte die door het tribunaal werd veroordeeld. In zijn proces wilden de aanklagers en rechters laten zien dat het tribunaal serieus moest worden genomen. Maar nu heeft het haast. In 2008 moeten de processen zijn afgerond, in 2010 de beroepszaken.

,,Bij de oprichting van het tribunaal is nooit goed nagedacht over de strafmaat'', zegt André Klip, hoogleraar internationaal strafrecht aan de Universiteit van Maastricht. Bij nationale rechtbanken zijn er afspraken over de hoogte van straffen voor verschillende soorten delicten. Bij een internationaal strafhof is dat ,,taboe'', zegt Klip. ,,En het gevolg is: willekeur.''

Volgens Klip en volgens medewerkers van het tribunaal zijn er nu rechters, onder wie de Nederlander Fons Orie en de Duitser Wolfgang Schomburg, die vinden dat de straffen beter op elkaar moeten worden afgestemd. Die discussie wordt `gevoelig' genoemd – de rechters hebben een bijna onbeperkte vrijheid in de straffen die ze opleggen. Een woordvoerder van het tribunaal wil niets zeggen over de wens van sommige rechters tot coördinatie in het bepalen van de strafmaat. ,,Wij zeggen niets over privé-gesprekken achter gesloten deuren.'' Hoogleraar Klip uit Maastricht vindt dat het hoog tijd wordt dat die coördinatie er komt. ,,Dan kun je op een evenwichtiger manier een straf opleggen. Tot nu toe heb ik geen lijn kunnen ontdekken in de veroordelingen die het hof uitspreekt.'' Soms is het wel duidelijk dat rechters hun vonnis naast een ander, eerder vonnis van het tribunaal hebben gelegd. De Bosnisch-Servische generaal Radislav Krstic bijvoorbeeld kreeg 46 jaar gevangenisstraf. [Vervolg TRIBUNAAL: pagina 5]

TRIBUNAAL

'Hof niet beoordeeld op aantal vonnissen'

[Vervolg van pagina 1] Krstic had zich volgens de rechters in Srebrenica schuldig gemaakt aan genocide, mishandeling, vervolging en deportatie. Eerder kreeg een andere generaal, de Bosnische Kroaat Tihomir Blaskic, 45 jaar cel. Hij was níet aangeklaagd voor genocide, dus Krstic moest in elk geval een hogere straf krijgen. En levenslang, dachten juristen, zou door het hof worden bewaard voor bevelhebber Ratko Mladic en oud-leider Radovan Karadzic. Maar waarom dan precies die 46 jaar?

Dat het publiek nu misschien denkt dat oorlogsmisdadigers lager worden gestraft omdat het hof haast heeft, vinden de meeste rechters vervelend. Hoofdaanklager Carla Del Ponte heeft het streven naar schuldbekentenissen in ruil voor strafvermindering openlijk onderdeel gemaakt van de `completion strategy', haar exit-beleid. De eerste twijfels daarover ontstonden begin dit jaar na de veroordeling van de vroegere president van de Servische Republiek in Bosnië, Biljana Plavšic. Nadat ze schuld had bekend werd genocide uit de aanklacht gehaald en kreeg ze elf jaar.

In het najaar kwam het vonnis in de zaak tegen Predrag Banovic. Die uitspraak was aanleiding voor hevige discussies. Er waren rechters die geen zin hadden om nog een rol te spelen in de deals. Begin december veroordeelde het hof de Bosnisch-Servische commandant Momir Nikolic tot 27 jaar voor betrokkenheid bij het bloedbad in Srebrenica, ook al hadden de aanklagers om een fors lagere straf gevraagd omdat hij schuld had bekend. Op 18 december gebeurde dat opnieuw: het hof legde de Bosnisch-Servische kampcommandant Dragan Nikolic een hogere straf op dan door de aanklagers was geëist – opnieuw was die eis het resultaat van onderhandelingen met de verdachte over zijn bekentenis.

Niet alleen met de `deals' hebben sommige rechters moeite. Ze vinden ook dat processen nu minder zorgvuldig worden gevoerd. In oktober was de Australische rechter David Hunt ongekend fel over zijn collega's die net als hij oordeelden in beroepszaken. In het proces tegen ex-president Miloševic hadden zij het goed gevonden dat de aanklagers ruimer gebruik maken van schriftelijke verklaringen als bewijsmateriaal. Hunt vond dat hun beslissing ,,helaas een trend volgt van andere recente beslissingen die zorgvuldige interpretaties van de wet of regels terugdraaien of negeren, waardoor de rechten van de verdachte teniet worden gedaan''. De enige verklaring die Hunt daarvoor kon bedenken was de wens om de aanklagers te helpen bij hun streven zo snel mogelijk klaar te zijn met hun werk. Hunt zelf weigerde daaraan mee te doen. Anders zou hij de belofte breken die hij had gedaan toen hij als rechter werd benoemd: dat hij zijn taken ,,eervol, getrouw, neutraal en gewetensvol'' zou uitvoeren. Het tribunaal, schreef hij, zal niet worden beoordeeld op het aantal veroordelingen, en ook niet op de snelheid waarmee het zijn `completion strategy' heeft uitgevoerd, maar op de rechtvaardigheid van de processen. Als snelheid belangrijker wordt gevonden dan de rechten van een verdachte, dan zal dat volgens Hunt een ,,uitdijende schandvlek'' zijn op de reputatie van het hof.

WWW.NRC.NL: dossier Joegoslavië-tribunaal

    • Petra de Koning
    • Cees Banning