Mijn missers van 2003

'De leugen regeert' sprak koningin Beatrix vier jaar geleden en ze verweet de journalistiek onder meer gemaakte fouten niet te corrigeren. Daarom zet ik de gewoonte voort om kritisch terug te kijken op mijn columns van het afgelopen jaar en fouten en omissies recht te zetten.

Mijn aankondiging van de dood van het Stabiliteitspact, eind oktober, was een maand te vroeg. Het drama voltrok zich eind november. Kort daarna bleek het Nederlandse begrotingstekort ook over de referentiewaarde van 3 procent heen te schieten, zodat Nederland volgend jaar in de Brusselse `buitensporige tekortprocedure' belandt. Dat kreeg verrassend weinig aandacht in Nederland en Zalm hield zich opvallend stil.

Over de loop van het jaar heb ik een aantal keren gewaarschuwd voor de slechte staat van de Nederlandse economie. Maar een krimp met 0,75 procent dit jaar, zoals het CPB onlangs voorspelde, had ik niet verwacht. Evenmin dat het begrotingstekort in 2004 tot ruim boven de 3 procent zal stijgen. En dan te bedenken dat Balkenende nog niet zo lang geleden hardop droomde van evenwicht op de begroting en volledige aflossing van de staatsschuld. Balkenende houdt zich hierover tegenwoordig opmerkelijk stil.

Ander mediazwijgen: de gasexplosies die zich deze zomer hebben voorgedaan in Den Haag en Rotterdam. Media en politiek vielen over elkaar heen met verwijten in de richting van de energiebedrijven. Het was de schuld van de liberalisering, afgeschoven verantwoordelijkheden en gebrek aan toezicht. Toen ik hierover schreef waren de oorzaken nog niet duidelijk. Nader onderzoek heeft uitgewezen dat de explosies veroorzaakt zijn door particulier geknutsel, butagasbranders en ondeskundig handelen binnenshuis. De energiebedrijven trof in geen van de gevallen blaam. Daar hoor je PvdA-Kamerlid Crone dan weer niet over.

Aan het begin van het jaar verwachtte ik naar aanleiding van de bewering dat de `kloonbaby Eva' was geboren een verdere doorbraak in menselijk klonen. Daar is niets van terechtgekomen. De Raëlians, een religieuze beweging met buitenaardse contacten en pseudo-wetenschappelijke pretenties, zijn ontmaskerd als een stel oplichters. De Italiaanse arts Severino Antinori is zijn bewering dat hij dit jaar met vijf gekloonde baby's zou komen, niet nagekomen. Het onderwerp is weggevallen uit het nieuws. Het had wel meer aandacht mogen krijgen dat het Europees Parlement onlangs goedkeuring heeft gegeven aan onderzoek met embryonale stamcellen. Maar de Europese ministers werden het niet eens: Nederland vond met Groot-Brittannië, België en Frankrijk dat de Commissie niet ver genoeg ging in het toestaan van embryonaal stamcelonderzoek; Duitsland, Italië, Oostenrijk en Spanje vonden het Commissievoorstel te ver gaan. Nederland heeft een uitstekende embryowet waarmee onderzoekers goed kunnen werken, maar Europa dreigt de slag om het onderzoek naar medische toepassingen van embryonale stamcellen te verliezen.

De grootste inschattingsfout van het afgelopen jaar was mijn optimisme over de snelle afloop van de oorlog in Irak. Mijn column `De oorlog van drie weken' (10 april) ging over het ongelijk van de Cassandra's, de onheilsvoorspellers, de leunstoelgeneraals, columnisten en deskundigen.

Ze hadden, stelde ik vast, niet voorzien dat de Amerikanen zo snel het bewind van Saddam Hussein omver zouden werpen en hun zwarte scenario's waren niet uitgekomen. Negen maanden later weten we beter. De Amerikanen werden steeds dieper het Iraakse moeras ingezogen. De opbouw van Irak verloopt moeizamer dan de Amerikanen hadden verwacht, de kosten voor de Amerikaanse schatkist zijn hoger dan geraamd – met alle gevolgen van dien voor de dollar. De Amerikanen financieren hun militaire inspanningen door de dollar in waarde te laten zakken. De neoconservatieve missie om de Amerikaanse versie van democratie in het totalitaire en islamitische Midden-Oosten op te leggen, is vastgelopen in het woestijnzand. Misschien markeert de spectaculaire vangst van Saddam Hussein een keer ten goede. Dat zou zowel voor de Amerikaanse bezettingsmacht als voor de Iraakse bevolking en de hele Golf-regio een doorbraak betekenen, maar scepsis is geboden, dat hebben de gebeurtenissen dit jaar genoegzaam geleerd.

Bij alle aandacht die aan de nasleep van de Irak-oorlog is besteed, is één aspect onderbelicht gebleven. Irak en het Golf-gebied vormen de belangrijkste energiebron waarop de economische welvaart van de wereld drijft. Wat zich daar op het ogenblik afspeelt is medebepalend voor de beschikbaarheid van olie en gas in de komende decennia.

De Amerikanen beschermen met hun militaire macht niet de belangen van de grote oliemaatschappijen, maar proberen de energievoorziening op de lange termijn veilig te stellen resp. te voorkomen dat deze in handen valt van dictators, fundamentalistische schurken of terroristen. Dat wordt te vaak vergeten.

Dichter bij huis hebben we deze zomer acute problemen gehad met het water en de dijken. Mijn oproep om 1 februari de herdenkingsdag van de watersnoodramp van 1953 uit te roepen tot nationale waterdag, heeft nog geen weerklank gevonden. Nu de Prins van Oranje met de geboorte van prinses Amalia de erfopvolging heeft veiliggesteld, kan hij zich als betrokkene bij het watermanagement hierop gaan richten.

Een gelukkig nieuwsjaar.

rjanssen@nrc.nl

    • Roel Janssen