Geur van de giftige toekomst

In Hasselt vertoont Peter De Cupere een geurenfilm. De beeldend kunstenaar werkt met geur: schilderijen van zeep en bomen van urinoirblokjes.

In de filmzaal van cultuurcentrum Z33 te Hasselt wordt de film Sniff Receptor getoond. Als een acteur geheel in rood, groen, geel, blauw of zwart in beeld verschijnt, moet je op een geurkaart over een afbeelding met dezelfde kleur wrijven. De twaalf minuten durende film gaat over een labyrintische `snoepreis'. Hij voert door een psychedelische teletubbywereld, volledig verziekt door gif(kleuren). Het effect wordt nog eens versterkt door de kunstmatige geuren (oregano, citroen, zuurtjes, drop) die de kaart afgeeft. Peter De Cupere: ,,Veel mensen komen vrolijk de zaal uit, terwijl het voor mij juist een kritische kijk is op waar we naar toe gaan.''

Beeldend kunstenaar De Cupere werkt met geur. Hij maakte zeepschilderijen, een boom opgebouwd uit urinoirblokjes om tegen te pissen (Sonsbeek) en in een ziekenhuis met kankerafdeling te Jette installeerde hij een wand met clownsneuzen en een zoetige Fruitella-geur, zodat kinderen zich op hun gemak voelen in de klinische omgeving. Voor een dementenkliniek in Arnhem heeft hij `geursporen' bedacht met sterk uiteenlopende aroma's, zodat bejaarden hun afdeling terugvinden. Ook zou volgens hem extra dennengeur rond kerst demente bejaarden een houvast in de tijd geven, omdat geur makkelijk associaties opwekt met het verleden.

Tijdens de opening van Sniff Receptor konden genodigden uit diverse drankjes kiezen. In plastic bekertjes zat overal hetzelfde bronwater, maar een gekleurd bolletje op neushoogte in een deksel met opening gaf een aroma af. Deze smell-drinkmethode is een vondst van De Cupere: ,,Je ervaart dat je bijvoorbeeld Coca-Cola drinkt, maar het is gezonder: je drinkt de smaakstoffen niet op. Het grootste compliment gaf een vrouw die zei dat ze achteraf tijdens een oprisping jus d'orange proefde.''

De Cupere is niet de eerste die een geurfilm maakt. Al in 1959 was er in de VS Aromarama: You must breathe it to believe it! De geuren werden verspreid via de airconditioning van de bioscoop. Maar de mensen dichtbij de airconditioning kregen hele geurwolken over zich heen. Bovendien kon de reuk niet snel genoeg worden afgevoerd, waardoor bezoekers misselijk werden van de ontstane `geurencocktail'. In 1960 vonden vertoningen plaats met een verbeterd systeem, Smell-O-Vision. De geuren werden nu via pijpleidingen onder de stoelen verspreid, maar ook dit leidde niet tot een doorbraak. In 1981 deed de Odorama-geurkaart zijn intrede, bij de film Polyester van regisseur John Waters, de king of kitsch. In de miserabel geacteerde cultfilm loopt de dikke travestiet Divine rond te snuiven ten teken dat weer een geursticker losgetrokken moet worden, maar het mag niet baten. De geuren lijken niet: een pizza ruikt naar lavendel en een bloemenboeket naar ecotoiletreiniger.

Na het bekijken van Sniff Receptor in Z33 is het minstens zo leuk rond te dolen in de decors op de eerste verdieping. In een nagebouwde werkstudio hangen miniatuurdecors als maquette aan de wand, naast het script in de vorm van rijen computerprentjes. Er staat tevens een rek met cat-kostuums van de acteurs (De Cupere: ,,Een deel hebben we eerst gewassen, anders geurde het te sterk.''). Via een blauwe voorruimte met nep-olijfboom waarin fluorescerende geelgroene tennisballen hangen, kom je in Nijntjes-eldorado: een zaal met felkleurige wanden, op de vloer groen kunstgras en een wit golvend pad. Te midden van oranje plastic worteltjes met groen loof, die aan plastic draadjes hangen, staat een giftig gespoten geelgroene rots van puistig spuitschuim met fonteintje. Achterin spelen echte witte konijntjes rond hun slaaphuis met trapjes en hellingbanen. Vervolgens loop je een rozerode tumtumkubus binnen die weeïgzoet geurt en kun je als volwassene via een buis een donker IKEA-ballenbad vol zachte ballonnen binnenkruipen, die dankzij een blaasapparaat in de ruimte rondtuimelen. Of je figureert door voor een camera te gaan staan en merkt verbaasd dat je op een monitor in de steeds wisselende decors van Sniff Receptor acteert. En als act suprème is daar het geurwalhalla: een verblindend witte ruimte met langs de halfronde wand honderden flesjes parfum. Je mag naar hartelust vernevelen, waardoor je uren later nog licht bedwelmd terugdenkt aan de kleurige aromawereld van De Cupere, en aan zijn opmerking: ,,We doen veel te weinig met geuren.''

Z33, Zuivelmarkt 33 Hasselt, tot 25 januari. Info: tel. 00 32 11 29 59 60 of

www.olfactormoviestudios.com

    • Lex Veldhoen