Beletseltekens bij Van der Heijden

Ter gelegenheid van het 25-jarig schrijversjubileum van A.F.Th. van der Heijden heeft diens uitgever Querido een `meer dan dubbeldik' nummer van De Revisor uitgebracht onder vermelding dat het hier een eerbetoon betreft. Helaas lijkt de kopij in grote haast bijeen te zijn gesprokkeld.

Pièce de résistance is een zestig pagina's lang interview met Van der Heijden door Revisor-redacteur Menno Lievers en Querido-redacteur Anthony Mertens, dat zich toespitst op de roman De Movo-tapes en de in aanbouw zijnde volgende delen van wat de cyclus Homo Duplex moet worden. Het interview is door twee mensen afgenomen, die als `ik' aan het woord komen, dus tegelijk pratend in identieke zinnen uit twee monden. De homo duplex als interviewer dus.

`Er is een vraag over stijl die ik altijd al heb willen stellen: waarom maak jij zo vaak gebruik van beletseltekens?' Je komt de term `beletselteken' (al dan niet tussen haakjes geplaatste puntjes in een zin) zelden tegen, behalve bij neerlandicus Anthony Mertens. Het antwoord is niet oninteressant. A.F.Th.: ,,Ik gebruik het als een soort notenschrift, als leesaanwijzing: `hier kun je doorstromen, hier sta je op de rails en je komt er voorlopig niet af'.'' Andere vraag van een van de delen van de samengestelde interviewer: `Ik heb altijd het idee gehad dat het allerlaatste deel van Homo Duplex dat Leproza gaat heten, een essayerend boek zou worden. Is dat juist?' `Ja', zegt de schrijver, `iets tussen een essay en een requiem in'. De vragensteller (ik vermoed toch: uitgever Mertens) kende het antwoord dus al.

Leproza zal onder meer gewijd zijn aan de in 1998 verongelukte publicist Joris Abeling wiens geschiedenis als gevolg van een aantal `synchroniciteitachtige toevalligheden' een voorname rol gaat spelen in de romancyclus. Het zijn dit soort nieuwtjes die het interview van waarde voor A.F.Th.-vorsers maken, maar als artikel is het uitgesponnen verhaal mislukt. Het aardigste zijn eigenlijk de bij het stuk (en door de rest van het nummer heen) geplaatste foto's van Van der Heijden in alle leeftijdstadia, spelend, aan het werk of met vrienden en familie.

Er is één foto, genomen in een Amsterdams café in 1996, waar de schrijver niet op staat. Wel prominent in beeld zijn Joop Schafthuizen, levensgezel van Gerard Reve en de Berlijnse schrijver Andres Sinakowski. Van der Heijden heeft er een prachtige waar gebeurde soap bij geschreven, die eindigt in een bloedbad. Rest nog een mooi essay over Van der Heijdens stijl door Revisor-redacteur Allard Schröder en, voor de fijnproevers en verzamelaars, een selectie uit de briefwisseling tussen de auteur met zijn Duitse vertaalster waarin hij commentaar geeft op passages uit eigen werk.

Wrang voetnootje bij dit tamelijk bloedeloze `eerbetoon' van De Revisor aan A.F. Th. is dat de schrijver het zelf heeft moeten financieren uit (een deel) van een literaire prijs die hij in maart 2003 ontving.

De Revisor. Dertigste jaargang, nr.5/6 dec. 2003. Uitg. Querido. prijs: 20 euro.

    • Elsbeth Etty