Overwinteren op een noodbed voor tien euro

Overwinteren kan op vele manieren. Vandaag: waar brengt de zwerver de nacht door als de temperatuur onder het vriespunt geraakt?

,,Het staat mij net als de anderen niet aan. Kwart voor negen moet je eruit zijn. En wat moet je dan? Vorst vind ik niet erg, maar van dit regenachtige weer word ik ziek.''

Hans Aalders, naar eigen zeggen ,,de bekendste zwerver van Almelo'', is overdag vaak te vinden rondom het Almelose Marktplein. Een paar weken geleden heeft hij de winkelwagen, die hij heeft ,,geleend van Albert Heijn'', gestald in een ,,schitterend magazijn''. Slapen doet Aalders nu ,,ongeveer een week'' in voormalige jeugdsoos De Rönneboom, waar de stichting `Humanitas Onder Dak Twente' sinds 12 december nachtopvang voor dak- en thuislozen verzorgt.

De kosten voor een nacht in De Rönneboom bedragen tien euro. ,,Dat is niet duur, als je kijkt naar de faciliteiten die worden geboden'', zegt Anton Dijk, locatiehoofd Almelo van Humanitas Onder Dak Twente. ,,We bieden hun niet alleen een slaapplaats, maar ook een diner en ontbijt, bad- en wasgelegenheid en activiteiten.''

Hans Aalders vindt het te veel. De zwerver wiens duurste bezit een ,,echte Poolse jagershoed'' is, vindt tien euro fors. ,,Bij het Leger in Enschede betaal je 6,50 euro. Ik kom hier nog een paar nachten, maar alleen omdat ik vooruit heb betaald en omdat ik nog maar een paar losse eurootjes heb.''

Zwervers in de winter, elke stad in Nederland gaat er anders mee om. De meeste steden kennen een winteropvang, als de temperatuur onder het nulpunt zakt. Onder meer in Utrecht bestaat een winterregeling voor daklozen die gratis is. ,,Wij wachten daarvoor op een telefoontje van de GGD. Voor ingang van de regeling moet het altijd een paar nachten achter elkaar vriezen. Als het weer warmer is, wordt hij direct opgeheven'', zegt een woordvoerder van het Leger des Heils in Utrecht. Ook de Utrechtse Sleep-Inn stelt gedurende de winterregeling extra bedden beschikbaar. Ook worden kosteloos warme maaltijden verstrekt.

Almelo kent geen winterregeling. ,,Zover zijn we hier nog niet'', zegt Dijk. In De Rönneboom staan zeven bedden – waarvan er twee zijn bedoeld als `noodbed'. Tot nu toe hebben nooit meer dan zeven mensen zich gemeld voor nachtopvang in Almelo. De meeste daklozen in Almelo slapen volgens Dijk gewoon op straat in de winter. ,,Ze gaan daar niet dood aan'', denkt Dijk. ,,Maar als het echt koud is en er meldt zich iemand voor een slaapplaats, proberen we elders onderdak voor hem te vinden. Tot op heden is dat altijd gelukt.''

De `cliënten' die de nachtopvang bezoeken, ontvluchten volgens Dijk in de winter ,,niet alleen de temperatuur, maar ook de agressie op straat. Bovendien liggen warme maaltijden op straat niet voor het oprapen.''

In het kantoor van de Almelose stichting kunnen zwervers in de winterperiode om 18.30 uur terecht voor een warme maaltijd, bereid door een vrijwilligster. ,,Soms krijgen we stampot, gisteren boontjes met een sausijsje. Ze kookt niet slecht, maar alles kan beter'', zegt Aalders, terwijl hij zijn zoveelste shagje opsteekt in de rookkamer van De Rönneboom.

Zoals gebruikelijk is Gerritsen samen met de andere begeleiders van Humanitas rond 19.30 uur vertrokken naar de nachtopvang. Niet iedereen gaat mee. ,,Zij vinden het leuk om af en toe eens ergens anders televisie te kijken. Dat kan ik best begrijpen.'' Maar dan zijn ze niet meer zeker van een plek in de drugs- en alcoholvrije nachtopvang. ,,Wie het eerst kom, wie het eerst maalt is een van de huisregels'', zegt Gerritsen. Niet alle aanwezige daklozen zijn het daarmee eens. Volgens één van hen is het ,,belachelijk dat je een bed niet kunt reserveren''. ,,Als ik 's avonds weg wil en iemand anders neemt mijn plaats in, ben ik het geld kwijt'', zegt de verontwaardigde gast.

Zowel Hans Aalders, die een uitkering van de sociale dienst kan ontvangen omdat hij een postadres van Humanitas heeft, als de medewerkers van de zorgstichting hopen dat de gemeente Almelo haast maakt met de door haar aangekondigde 24-uursopvang. Humanitas Onder Dak heeft daar volgens locatiehoofd Dijk ,,de middelen niet voor''. Het verblijf in aantocht zal onderdak bieden aan ruim twintig dak- en thuislozen. Volgens Gerritsen kan de opvang ,,mits er niemand bezwaar maakt'', over een half jaartje af zijn. Maar dat laatste lijkt nu net het probleem. Toen onlangs een stuk grond bouwrijp was gemaakt voor containers voor de zwervers, begonnen bedrijven ,,trammelant te schoppen'', zegt Gerritsen. Aalders zegt dat dit een ,,heel groot probleem'' is voor mensen die op straat leven. ,,Iedereen denkt dat zwervers overlast veroorzaken, maar dat doen wij niet.'' Wél vreest hij voor ,,vechtpartijen en bendevorming'' als ,,passanten uit het westen'' naar Almelo komen voor een van de weinige slaapplaatsen in De Rönneboom.

Dit is het tweede deel van een korte serie over overwinteren in Nederland. Het eerste deel stond op 22 december in deze krant.