Overwinning in de cel

Een absurde situatie: door een dramatische verkiezingsuitslag staat een Scheveningse gevangene aan het hoofd van de grootste partij in Servië. Vanuit zijn cel heeft de voor oorlogsmisdaden berechte Vojislav Šešelj hard gewerkt aan de verkiezingsoverwinning van zijn ultranationalistische partij, die met de leuze ,,radicaal meer'' heeft geprofiteerd van de slechte prestaties van de zittende democratische coalitie. Ook medegevangene en Servisch oud-president Slobodan Miloševic blijkt vanuit Den Haag nog aantrekkingskracht op de kiezers uit te oefenen. Het tv-theater van zijn persoonlijke verdediging als verdachte van oorlogsmisdaden in het Joegoslavië-tribunaal bleef niet onopgemerkt in Belgrado. Miloševic was zo ijverig aan het campagne voeren dat hem op een gegeven moment politiek gebruik van de gevangenistelefoon ontzegd werd. Zijn socialistische partij haalde nog 21 zetels tegenover die van Šešelj 82. Samen leveren die aantallen in een parlement van 250 zetels nog geen meerderheid op om te kunnen regeren, maar ze zijn genoeg om het een coalitie van democratische partijen moeilijk te maken.

De Servische kiezers hebben reden tot klagen. Sinds de Balkan-oorlog wonen ze in een soort ontwikkelingsland waar economisch geen schot in zit. Terwijl de partijen van de democratische coalitie ruzieden en uiteenvielen, moesten de burgers dagelijks van steeds minder geld rondkomen. De ruk naar rechts is deels protest tegen de benarde leefomstandigheden. Bovendien hebben veel Serviërs bezwaar tegen de vele lijsten verdachten van oorlogsmisdaden die het Joegoslavië-tribunaal stuurt naar Belgrado. Veel Serviërs ervaren dat na alle politieke onderdrukking en bombardementen op hun land als vernederend. Toch zijn twee hoofdverdachten, generaal Mladic, de verantwoordelijke bevelhebber bij de massaslachting van Bosniërs in Srebrenica, en Karadzic, president van het vroegere gewelddadige Bosnisch-Servische republiekje, nog steeds niet uitgeleverd. Om die reden loopt het nog niet hard met de internationale steun aan Servië.

De huidige verkiezingsuitslag heeft Servië instabieler gemaakt. Om een meerderheid te behalen moeten vier democratische partijen die met elkaar overhoop liggen, samen gaan regeren. Dat is moeilijk omdat de Servische politiek sterk is verweven met georganiseerde misdaad, inlichtingendiensten en corrupte zakenlieden. Toch zou het goed zijn voor de internationale gemeenschap om van het beste uit te gaan en een aantal heldere eisen te stellen. De uitlevering van Mladic en Karadzic aan Den Haag zou steun aan de inzakkende economie mogelijk moeten maken. Zo zou bewezen kunnen worden dat privatisering en opening van de markt ook wel eens verbetering van de levensstandaard oplevert. Radicale verrechtsing van mislukkende landen is een ontwikkeling die het westen niet onverschillig kan laten.