Ophef over onderzoek naar illegalen

Een formulier met een `inventarisatie van illegalen', zaterdag in de bus gedaan bij 200 duizend huishoudens in Amsterdam, heeft voor veel ophef gezorgd. Het onderzoek is een kunstproject van Martijn Engelbregt.

De aanhef van het formulier luidt: ,,Registratie Orgaan Nederland is bezig met een inventarisatie van illegalen in Nederland. Ook als u niet illegaal bent wijzen wij u erop dat u dit formulier dient te retourneren. Geef antwoord op de vragen en stuur het formulier per omgaande retour.'' Bijgevoegd zit een roze retourenvelop, met het adres van Rego Nederland.

Het Amsterdams Fonds voor de Kunst vroeg beeldend kunstenaar Martijn Engelbregt om een project te organiseren bij het debatweekend over de positie van illegalen dat het Amsterdams cultureel centrum De Balie begin volgend jaar organiseert. Engelbregt richtte Rego Nederland op, ontwierp een formulier en verspreidde het in tweehonderdduizendvoud over Amsterdam.

Bij de politie zijn tien meldingen binnengekomen van Amsterdammers over het formulier. Er is geen aangifte gedaan. Vooralsnog heeft Justitie geconstateerd dat er geen strafbare feiten zijn gepleegd.

Vooral ouderen blijken geschokt. Ze lezen het formulier als een oproep tot verraad en verbinden dat aan de praktijken van de Duitse bezetter en de NSB tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Engelbregt zegt verbaasd te zijn over de heftige reacties: ,,De woorden `illegalen' en `aangifte' staan op het formulier, maar het is niet geschikt om illegalen aan te geven. Ik peil of mensen bereid zouden zijn eventueel aangifte te doen. Het gaat mij om de primaire reactie van mensen op officiële vragen.''

De verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog begrijpt de kunstenaar niet. ,,De Nederlandse overheid creëert met de instelling van zoiets als de kliklijn vergelijkbare situaties. De kliklijn is geaccepteerd en functioneert, terwijl het precies is wat NSB'ers ook invoerden.''

Balie-directeur Anil Ramdas zegt drie dagen vergaderd te hebben over het project, ,,om te zien of het de kunstenaar ernst was''. ,,De ergernis en woede maken deel uit van het project. Als mensen braaf de papieren zouden opsturen zou dat enorm verontrustend zijn. Het zou aangeven dat de grenzen van onze solidariteit met illegalen is bereikt.''

De verontwaardiging was voorzien door De Balie. ,,We hebben de kunstenaar vooraf aangeraden een goede advocaat te nemen. Wat dat betreft loopt het volgens plan,'' zegt Anil Ramdas.