Man met duizend gezichten

Hoe meer geheimen een acteur met zich meedraagt, hoe beter hij is. Wie weinig of niets over zichzelf onthult, staat nooit in de weg van de rollen die hij speelt. Hij begint met een leeg gezicht, en bouwt stap voor stap zijn volgende personage op. Elke suggestie die hij in zijn gelaatsuitdrukking legt, verraadt iets over de figuur – en zelf blijft de acteur het neutrale vervoermiddel. Het doet er niet toe wie hij zelf is, alleen de rol is van belang.

Kortom: dit stukje gaat over sir Alec Guinness.

Toen hij ruim drie jaar geleden stierf, op 86-jarige leeftijd, werd Guinness alom geprezen als de man met de duizend gezichten. En die had hij ook. Vooral in zijn eerste filmrollen liet hij staaltjes van transformatiekunst zien, die zelden werden geëvenaard – zie zijn angstaanjagende Fagin, met krom lijf en vonkende ogen, in Oliver (1948) en het kameleontische stuntwerk van de acht rollen die hij speelde in de komische thriller Kind heart and coronets (1949). Maar allengs had hij steeds minder uiterlijke vermommingen nodig. De opgepotte tragiek van de Engelse officier in Bridge over the river Kwai (1957) leverde hem een Oscar op, en in zijn hoofdrol in de tv-serie Tinker, Tailor, Soldier, Spy kwam hij volgens schrijver John Le Carré het dichtst bij zichzelf: een onopvallende burgerheer, die niettemin op het scherp van de snede opereert.

In de documentaire Sir Alec Guinness, a secret man, die vanavond te zien is in de BBC-rubriek Arena, doet programmamaker David Thompson een poging de acteur te ontmaskeren. Als een man met een ongelukkige jeugd, die zijn moeder minachtte, zijn vader nooit heeft gekend, en ook in zijn privé-leven uiterst gesloten bleef. Zijn leven lang heeft Guinness uit alle macht onderdrukt dat hij homoseksuele neigingen had, aldus Thompson, waarmee wellicht ook verklaard is waarom hij zich halverwege de jaren vijftig tot het katholicisme bekeerde.

De documentaire leunt op de dit najaar verschenen Guinness-biografie, die door Piers Paul Read werd geschreven op uitnodiging van de weduwe. Merkwaardig, dat zij dus akkoord is gegaan met iets dat Guinness zelf waarschijnlijk nooit zou hebben gewild: een genuanceerde blik op wat er schuilging achter het gezicht van een man die altijd zijn uiterste best deed anoniem te blijven.

Arena: Alec Guinness, A secret man. BBC2, 22.00-23.30u.

    • Henk van Gelder