Goed bedoeld

Journalist Peter van Trigt maakt een keuze uit zijn collectie nieuwjaarskaarten. Vandaag goedbedoelde edelkitsch uit 1906.

Na bijna honderd jaar maakt de nieuwjaarskaart misschien een vertederende indruk, maar het blijft je reinste edelkitsch. Heersende stijl was toen de Jugendstil (art nouveau) die z'n drukke ornamentiek aan de natuur ontleende.

Op de volkskunst, waartoe ook de nieuwjaarskaart behoort, had deze echter weinig vat. De bloemen zijn hier niet gestileerd, maar juist zo concreet en overdadig mogelijk afgebeeld. Het is een kunstgreep om tot uitdrukking te brengen wat met woorden moeilijk te zeggen viel.

De viooltjes zijn een teken van liefde, dat weer wordt versterkt door de twee tortelduifjes en het gouden hartje op het schoepenrad. Het zou dus ook om een Valentijns- of een huwelijkskaart kunnen gaan, hoewel de op verdrinken staande viooltjes het ergste voor het huwelijksbootje doen vrezen. Het cijfer 1 op het zeil van de raderboot (hoe verzin je het?) maakt definitief duidelijk dat het om een nieuwsjaarkaart gaat. Kortom, de voorstelling is een ratjetoe van symbolen.

Dat maakt de kaart weer verrassend modern. De lawine aan eindejaarskaarten die elk jaar over de goegemeente wordt uitgestort, kent weliswaar geen bloemmotieven meer want uit overgrootmoeders tijd maar bevat eveneens een potpourri aan voorstellingen die grotendeels als een tang op een varken slaan.

Neem de honingzoete teddybeertjes, guitige pinguïns en hartveroverende stripfiguurtjes, om over de zakelijke kaarten maar te zwijgen. Zij vormen het absolute dieptepunt, waarbij vaak een peperdure goudopdruk moet verdoezelen dat ze geen (persoonlijke) boodschap bevatten.

Maar ach, ze zijn net als de viooltjeskaart goed bedoeld, zullen we maar denken.