`De praktijk wijkt vaak af van de leer'

De katholieke minister Van Ardenne (Ontwikkelingssamenwerking) wil dat de kerk ophoudt met haar verzet tegen condooms en de pil. Aids en vroege zwangerschappen kosten te veel levens.

Bisschoppen en kardinalen in de hele wereld, ja wellicht ook de paus zelf, moeten er rekening mee houden dat op zekere dag minister Agnes van Ardenne (CDA, Ontwikkelingssamenwerking) bij hen op de stoep staat. Haar boodschap: kijk naar de werkelijkheid en staak uw verzet tegen seksuele voorlichting en voorbehoedmiddelen. Alleen dan kunnen rampen als aids worden tegengegaan.

Zo bezocht Van Ardenne onlangs een bisschop in Nicaragua, die druk bezig was kinderen te dopen. Waarom, zo hield ze hem voor, had de rooms-katholieke kerk druk op president Bolanos uitgeoefend om een handboek met seksuele voorlichting op scholen te verbieden? Van Ardenne: ,,Die bisschop zei: mevrouw, ik kom uit een gezin van vijftien kinderen en ik was nummer dertien. Als er toen al geboortebeperking was geweest, was ik er nu niet. Toen zei ik: daar gaat het helemaal niet om. Het gaat om al die meisjes hier, die op hun negentiende al vier kinderen hebben. Die hebben dan vrijwel geen toekomst meer. Dat was hij wel een beetje met me eens. Het handboek is inmiddels weer in gebruik.''

Ook kardinaal Simonis kan over zo'n bezoekje van Van Ardenne meepraten, al weigert hij dat in het openbaar te doen. Van Ardenne, zelf praktiserend katholiek, had in oktober een onderhoud met hem. Daarin vroeg ze opheldering over opmerkingen van Simonis' collega Trujillo, voorzitter van de pauselijke raad voor het gezin. Deze had beweerd dat het HIV-virus ook door minuscule gaatjes in condooms heen kan dringen. Dus, meende de kardinaal, konden de gelovigen het gebruik van dit voorbehoedmiddel beter achterwege laten. ,,Dwaze verhalen'', die niet getuigen van verantwoordelijkheidsbesef in het Vaticaan, vond Van Ardenne.

,,Ik zal deze kwesties aan de kaak blijven stellen'', zegt ze in een vraaggesprek in Rotterdam. ,,Ik kan niet anders. Geen enkel gesprek ga ik daarbij uit de weg, ook niet met islamitische en orthodox-christelijke leiders.'' Maar Simonis gaf geen krimp en maande haar zich aan de katholieke leer te houden. En die staat het gebruik van voorbehoedmiddelen nog altijd niet toe.

Zelf heeft de minister de zogenoemde reproductieve gezondheidszorg en bestrijding van aids echter tot een van de prioriteiten van haar beleid uitgeroepen. ,,Ik vind dat hét onderwerp van deze tijd'', zegt Van Ardenne. ,,We moeten gewoon erkennen dat er een gierende epidemie door de wereld raast. Er vallen drie miljoen doden per jaar en er zijn al 11 miljoen wezen. Ook vandaag raken er weer zevenduizend mensen met het HIV-virus besmet.''

Heeft u naderhand nog iets van Simonis vernomen?

,,Nee. Maar hij heeft wel een ingezonden stuk in de Volkskrant geplaatst, waarin hij de leer van de kerk op dit punt nog eens uiteenzette. Daarmee gaf hij volgens mij uiting aan het gevoel dat de discussie toch niet helemaal is afgesloten. Ik heb de hoop niet laten varen dat de kerk van mening verandert. We zijn immers allemaal op zoek naar een rechtvaardige wereld met respect voor de mens en het leven.''

Is het niet wat veel van `Rome' gevraagd om een leer op te geven, die het al 2000 jaar uitdraagt?

,,Het is een dilemma met een grote D. Maar ik zou graag willen dat de kerk toegeeft dat ze met deze zaak worstelt. Dat zou geweldig helpen. Je ziet wel enige discussie over de vrouw in het ambt en het celibaat. Maar dat wil ik ook graag zien over seksualiteit. Seksualiteit hoort bij het leven, verhoogt de kwaliteit van het leven. Het is iets positiefs.''

Niet voor al die voortdurend zwangere vrouwen en meisjes.

,,Nee, zo'n 500.000 vrouwen en meisjes sterven elk jaar doordat ze te vaak zwanger zijn. Het spreiden van zwangerschappen is beter voor moeder en kind. Laten we door het gebruik van voorbehoedmiddelen ook zorgen dat er een eind komt aan al die illegale abortussen. Vrouwen en meisjes in Afrika en Latijns Amerika willen geen zeven of negen kinderen meer. Ze willen er een of twee, omdat dat kansen op een beter leven biedt.''

Is het een kwestie van mannen op hoge posities, die onvoldoende begrip hebben voor de noden van de vrouw?

,,Het is een kwestie van menselijke waardigheid. Vrouwen en meisjes moeten een vrije keuze hebben en niet langer afhankelijk zijn van de willekeur van jongens en mannen. Veel religieuze en politieke leiders verzetten zich tegen die vrijheid voor vrouwen, ook in het Amerika van president Bush.''

Ook in uw eigen partij, het CDA, ligt het onderwerp gevoelig.

,,Het ís ook moeilijk. Maar de CDA-fractie staat wel ten volle achter mijn beleid. En dat beleid wordt ook Kamerbreed gesteund. Na mijn gesprek met Simonis heb ik merendeels positieve reacties gehad, juist ook van mensen die worstelen met deze zaak. Bij voorbeeld van missionarissen die zelf wél condooms verspreiden. Want de praktijk wijkt vaak af van de leer. Daarom moet de kerk ook eens ophouden met die hypocrisie.''

Waarom stapt u niet uit de katholieke kerk, nu ze zich zo star opstelt?

,,Dat doe ik niet. Ik vind het de mooiste religie die er is, omdat ze aan de ene kant uitgaat van de mens als unieke persoon. Maar tegelijk gaat de kerkelijke leer ook uit van het relationele. Om mens te zijn hebben ze ook anderen nodig. Dat heeft mij altijd getrokken. Het gaat in de kerk om trouw, respect voor de mens en naastenliefde. Je hebt bovendien heel goede encyclieken zoals Pacem in Terris, over vrede, veiligheid en ontwikkeling. Ook als minister heb ik daar veel aan. Ten slotte speelt het spirituele een belangrijke rol. Nergens is dat door rituelen en liturgie zo aanwezig als in de katholieke kerk.''