Van de toonbank naar het front

De National Guard, het parttime leger van de Verenigde Staten, neemt steeds meer taken over van reguliere troepen in Irak en Afghanistan. Het landsbelang in handen van een winkelbediende. `Als ik mijn studie maar kan betalen.'

`Dat was vet vechten!', schalt de goudbruine commentaarstem door het klaslokaal van Lincoln High. Twintig vijfdeklassers, wijde broeken, strakke T-shirts, korte koppen, ondergaan het zwijgend en onderuitgezakt. Een enkeling werpt een ongeïnteresseerde blik op de snelle beelden naast het schoolbord. De presentatie van sergeant eerste klas Daniel Jamison is een verplicht nummer. `Carrière onderwijs' heet het vak dat ze negen weken lang krijgen, en vandaag is `het leger als werkgever' aan de beurt.

,,Ze moeten alle opties horen'', zegt lerares JoAnn Murphy. Onverbiddelijk: ,,Weten wat je keuzes zijn, is ook weten wat de keuzes zijn die het leger te bieden heeft.'' Sergeant Jamison, van de Nebraska National Guard, mag dat vandaag op de grootste en oudste middelbare school van de staat komen uitleggen. ,,We geven geen oordeel, maar het leger is een prachtige manier om je opleiding te financieren'', zegt Murphy.

Er flitsen tanks over het beeldscherm die Jamison voorziet van commentaar. Jonge mannen en vrouwen kruipen door de modder (,,dat is echt niet zo zwaar als het eruit ziet''), leren hun gasmasker opzetten in een ruimte gevuld met kwalijke dampen (,,ik vond dat zo leuk dat ik er best nog eens in wilde'') en marcheren door het beeld (,,moet je opletten hoe ze allemaal op hetzelfde moment naar links draaien! Dat is nou samenwerken''). De enige keer wanneer de klas ingehouden lacht is, is wanneer de sergeant zegt: ,,Héé? Waar is die jongen nou gebleven? Grapje – camouflage.'' Uitbundig reageren is duidelijk niet de stijl onder de tieners.

Jamison werft voor het parttime leger van de Verenigde Staten, de National Guard. Dat laat zijn rekruten voor zes jaar tekenen, verplicht hen tot een weekeinde training per maand, eenmalig een boot camp of stampcursus van vier weken in de zomer met de kans om van de ene op de andere dag voor een jaar tot zestien maanden gedetacheerd te worden. Het zijn de citizen soldiers of burger-soldaten van de Verenigde Staten.

De leerlingen van de vijfde klas van Lincoln High gaan rechtop zitten wanneer Jamison vertelt wat de Guard schuift: 282 dollar voor ieder trainingsweekend, tot 6.000 dollar voor de zomertraining, vrij reizen op binnenlandse militaire vluchten als er plek is, belastingvrij winkelen, hotelkortingen en last but not least 75 procent van de kosten voor een opleiding aan hogescholen en universiteiten in Nebraska. Niet niks voor de blanke middenklassefamilies waar de meeste kinderen opgroeien – in Nebraska wonen vrijwel geen minderheden. Er gaan folders rond met opschrift The smartest way to pay for college. En iedere leerling die een vraag stelt krijgt een snoepje toegeworpen.

Twee opgemaakte meisjes hebben er wel oren naar. Ze schieten Jamison na afloop even aan. ,,Je traint je lichaam, kunt veel reizen en het betaalt goed'', zegt Amanda. Maar hard geluid, dat haat ze: ,,kanonnen en zo.'' Ze is zeventien, heeft opgestoken blonde haren en wil weten of het een baan is met gevaren. ,,De kans is groot dat je nooit op iemand zult hoeven schieten'', zegt Jamison geruststellend. ,,Oh, dus je ligt alleen zelf onder vuur?'', grapt Amanda. Jamison lacht geduldig. Dit is de National Guard, zegt hij nog eens, en anders dan het fulltime beroepsleger wordt de Guard vooral thuis in de Verenigde Staten ingezet. ,,Je helpt de gemeenschap bij natuurrampen en het bewaken van de nationale veiligheid. Je zult waarschijnlijk nooit hoeven vechten, het is echt ontzettend gaaf!''

Dat is een halve waarheid. Dit najaar heeft het Amerikaanse ministerie van Defensie besloten een groot deel van de 170.000 militairen die in Irak zijn gestationeerd terug te halen. De om en nabij 105.000 achterblijvers worden vervangen, in belangrijke mate door de parttime troepen van de National Guard en Reserve. Te beginnen komende week, per 1 januari moet hun bijdrage aan operatie Iraqi Freedom worden verdubbeld, van 20 procent nu tot 40 procent voor het begin van de lente. Daardoor is de kans bijzonder groot dat leden van de Guard en de reservisten in Irak of Afghanistan belanden.

,,Ik vertel ze dat later'', bekent de getrainde Jamison (28) na afloop van de les. ,,Ik probeer hun belangstelling te wekken met de studiefinanciering. Pas als ik bij hun ouders aan de keukentafel zit, bespreek ik de details. Dan wijs ik ook op het ultieme risico.'' Dat doet Jamison, zelf uit een familie met een militaire traditie, tientallen keren per jaar. Hij staat te boek als de succesvolste rekrutenwerver van Nebraska. Hij heeft een stem als een misthoorn, gaat bij min twee met korte mouwen over de besneeuwde straten van Lincoln en bestelt als lunch drie borden spaghetti. Jamison is een aanhouder. ,,De leerlingen die belangstelling tonen bel ik een week voor hun zeventiende verjaardag. Als ze nog steeds interesse hebben, maak ik een afspraak met hun ouders. De ouders moeten het er wel mee eens zijn natuurlijk.'' Heel soms zijn er ook vaders en moeders die niets met het leger te maken willen hebben. ,,Vooral Vietnam-veteranen, die worden boos. Dan neem ik beleefd afscheid. Ik wil die kinderen niet onder druk zetten.'' Maar Jamison heeft ook meegemaakt dat ouders juist hun twijfelende kind overhalen.

Om te bewijzen dat hij er alle vertrouwen in heeft vertelt Jamison dat hij zijn eigen broer heeft gerekruteerd. ,,Hij gaat nu naar Irak. Ik ben ontzettend trots'', zegt hij met een brede glimlach. Hij meent het. ,,Het leven is goed, ik krijg mijn motivatie van God. En met hem daarboven en mijn vrouw en drie dochters hier beneden is het goed toeven.''

Studie uitstellen

Kecia Linden (21 en in uniform) en Ben Martin (19 en in burger) zitten in dezelfde medische eenheid van de Guard en zijn beiden pas opgeroepen. Linden, die door Jamison op Lincoln High is gerekruteerd, is geschrokken. Ze is winkelbediende in een kledingzaak en studeert bedrijfskunde. ,,Het komt ontzettend slecht uit.'' Martin, eveneens door Jamison benaderd in de kerk, wilde in januari beginnen aan zijn studie werktuigbouw. Hij heeft dat plan nu uitgesteld. ,,Ik was nog geen maand klaar met mijn basistraining en ben nu al opgeroepen'', zegt hij ontdaan. Hij is pas van school, maar wilde zijn ouders, bij wie hij nog steeds woont, niet voor zijn studiekosten laten opdraaien.

Linden, een goedlachse, helder uit haar ogen kijkende blanke vrouw, deed drie jaar lang iedere maand braaf haar training. Ze dacht er niet aan opgeroepen te worden en had onlangs een nieuwe flat gehuurd. ,,Dat is het moeilijkste'', zegt ze. ,,Je moet je leven van de ene op de andere dag omgooien. Ik weet nog niet eens of ik mijn huis kan onderverhuren. Ik heb mijn huisraad al wel opgeslagen, want als ik plotseling moet inschepen, heb ik daar geen tijd meer voor.'' Haar vriend is al naar Irak vertrokken, voor een ingenieursbedrijf dat deelneemt aan civiele wederopbouwwerkzaamheden in het land. Linden vreest dat zij daar ook zal belanden.

Toch hebben Linden en Martin geen spijt van hun beloften. ,,Je houdt er uiteindelijk wel rekening mee'', zegt Linden. ,,Dit is waar ik voor getekend heb'', zegt Martin. ,,Maar ik had liever gehad dat het conflict in Irak voorbij was'', vult Linden hem aan. Ze lacht zuinig en denkt na. Dan veert ze weer op: ,,Als ik in mijn uniform over straat ga, word ik voortdurend bedankt. Voorbijrijdende auto's toeteren. Mensen zijn je dankbaar. Dat is een geweldig gevoel.'' Ze straalt.

Het leger is allesbehalve omstreden in Lincoln, dat het hoofdkwartier van de National Guard van Nebraska huisvest. Op tal van plaatsen in de brede straten van het tochtige centrum hangen steunbetuigingen aan de burgers die zich inzetten voor het landsbelang. De Verenigde Staten hebben in de loop der jaren tal van wetten afgekondigd om mensen zoals Linden en Martin aan te moedigen en te beschermen.

De 330.000 leden van de Guard en Reserve mogen een oproep niet weigeren, maar na afloop van hun tour of duty verzekert de wet hen van de baan of studieplek die ze zo plotseling hebben moeten achterlaten. Van de werkgevers wordt verwacht dat zij hun werknemers die parttime in het leger zitten steunen en tot hulp zijn. Doen zij dat niet, dan worden ze hard aangepakt en beboet. Moedigen ze het aan, dan krijgen die bedrijven veel erkenning in Nebraska. Alleen zelfstandigen hebben weinig garantie wanneer zij geen betrouwbare vervangers weten te vinden.

De bouwvakkers, artsen, verplegers, onderwijzers, boeren, studenten, managers, piloten, politieagenten en vele anderen die zich onder die voorwaarden voor het parttime leger aanmelden accepteren een lage soldij in ruil voor het leveren van een tijdelijke dienst voor volk en vaderland. Het nationale plichtsbesef leeft sterk in Nebraska – de staat geldt als één van de belangrijkste veestapels en maïsschuren van Amerika en het zijn vooral de boerenzonen en -dochters die het leger tijdelijk gebruiken om hogerop te komen.

Steeds vaker en steeds langer nemen de weekendsoldaten de taken over van het reguliere leger. De behoefte aan troepen is met de Oorlog tegen Terreur en de strijd in Afghanistan en Irak groter dan ooit. Met 170.000 parttime militairen in fulltime posities leunt het Pentagon zwaar op de Guard en de reservisten – een tactische verschuiving die door sommige defensiespecialisten onverantwoord wordt gevonden. Zij vragen zich af of de Verenigde Staten toe zijn aan de herintroductie van de dienstplicht.

Dat omstreden systeem werd na de Vietnam-oorlog afgeschaft, vooral omdat het veel ongemotiveerde dienstplichtigen had aangetrokken én omdat de noodzaak van een omvangrijk leger was verminderd. Door de val van de Muur en het einde van de Koude Oorlog kon het leger worden ingekrompen (met veertig procent) en werd de professionalisering van de National Guard en Reserve aangemoedigd. Een kleiner maar slagvaardig beroepsleger én een leger op vrijwillige basis was voldoende in een wereld die vreedzamer leek geworden.

Ondanks het nieuw gevaar wil het Pentagon voorlopig niet horen van herinvoering van de dienstplicht. ,,De Guard doet prima haar werk'', zei minister Rumsfeld onlangs in antwoord op die discussie. ,,En als blijkt dat er behoefte is aan uitbreiding van het reguliere leger, dan moet dat uiteraard gebeuren'', aldus Rumsfeld.

Kerstfeest

Potentiële rekruten ontdekken intussen dat de taken van de National Guard en de reservisten aan het verschuiven zijn. Ondanks de recente `vangst' van Saddam Hussein leiden de aanhoudende jobstijdingen uit Irak en Afghanistan ertoe dat minder Amerikanen zich aanmelden bij het leger. Volgens gegevens van het leger zelf lag de Guard afgelopen zomer bijna 14.000 nieuwe rekruten achter op de streefcijfers. Het animo voor het weekend-leger holde achteruit, behálve in de staten in het midden-westen van Amerika.

,,Hier zijn de mensen doorgaans heel vaderlandslievend'', verklaart brigade-generaal Mark Musick, de chefstaf van de luchtmacht van de National Guard in Nebraska die trend. ,,Aan de oost- en westkust ligt het meestal wat lastiger, daar zijn de mensen politiek meer verdeeld.'' Musick, die is opgeleid als gevechtspiloot, vervult in het civiele leven een vreedzaam beroep: hij is fondsenwerver voor een niet-gouvernementele organisatie die bomen plant. Voor de gelegenheid, op deze doordeweekse dag, heeft de dunne Musick zijn dagelijkse werktenue verruild voor een grijsblauw uniform en een rechte baret.

,,We zitten boven de streefcijfers. Voor de mensen hier biedt het leger stabiliteit'', zegt hij. In Nebraska is een groot gebrek aan goedbetaalde banen en het leger trekt veel mensen aan uit de lagere inkomensgroepen. Musick ziet daarom ook een belangrijk neveneffect van het aanbieden van studiefinanciering aan jonge rekruten. ,,We willen de braindrain uit Nebraska tegengaan.''

Maar er is nog een reden waarom zoveel Amerikanen bereid zijn hun families achter te laten voor onbekend gevaar, denkt Musick. ,,Het is aangeboren'', zegt hij. ,,Mensen beseffen dat ze verschil kunnen maken; zo is onze geschiedenis altijd geweest. Hun koeien begrazen nog altijd de grond die door hun voorouders is ontgonnen, ze hebben hun bestaan aan zichzelf te danken. Ze zijn opgegroeid met lijden en geven. Dat schept een band.''

Het is terug te zien op een kerstbijeenkomst in een zaaltje van de 313de Medische eenheid op de basis even buiten Lincoln. Daar komen mannen, maar vooral vrouwen en kinderen bij elkaar om samen te eten, de kinderen te vermaken en om elkaar een hart onder de riem te steken. Er is een kerstman, een goochelaar, er klinken kerstliedjes en er staan dozen afhaal-pizza klaar. De kinderen krijgen stickers (`Military families rock!') en een voorleesboekje (`My daddy is a Guardsman'), de vrouwen foldertjes met voorlichting (`Voorbereidingen voor mobilisatie') – uitgedeeld door moeders en echtgenoten van het Family Awareness Programm.

Kelly Tenhulzen (30), wier man al zes maanden in Koeweit is gestationeerd, staat met drie kleine kinderen in de rij voor een ballonartiest. ,,Ik moet hem wel steunen, het is zijn werk'', zegt ze over haar man. Zorgen laat ze niet toe. ,,Ik volg het nieuws niet.'' Om haar hals een kettinkje met een hangertje I am an army wife.

Sandy Nichols (54) is minder gerust. Haar dochter van 29 is opgeroepen en nu op weg naar Irak. Ze begint meteen te huilen. ,,Ik ben een alleenstaande moeder en het is heel erg om je kind op die manier te zien vertrekken.'' Bovendien nam haar dochter afscheid op de dag dat haar vader was omgekomen bij een auto-ongeluk, 24 jaar eerder. ,,Dat heeft veel gevoelens losgemaakt.'' Ze snuit haar neus. Maar, zegt ze: ,,,Ik ben trots op wat ze doet. Ik huil ook niet waar ze bij is, daar heeft ze niets aan.''

Zon en zand

Honderd kilometer verderop, in een tochtige loods in een buitenwijk van Omaha, worden oorlogsvoorbereidingen getroffen. Twaalf mannen van de 439ste eenheid van de Militaire Politie, allen reservisten, weten sinds kort dat ze binnen enkele dagen zullen vertrekken. Waarheen weet niemand, maar de sterren staan op Irak.

Majoor Ronald Napier is in de weer met zijn battle book, een vuistdik handboek over het hoe en wat van een militaire situatie. Hij neemt zijn rijtjes nog eens door. ,,Het is allemaal een kwestie van het anticiperen op gevaar'', zegt Napier. ,,Als je dat doet, hoef je geen angst te hebben.'' De vijftigjarige ex-politieman, rond gezicht, snorretje en bril, vergelijkt het met zijn tijd als rechercheur: ,,Als je als agent een donker gebouw binnengaat, weet je ook niet wat op je af komt. Maar je gaat tóch, omdat je vertrouwt op wat je hebt geleerd. Daarom moet iedereen het battle book uit zijn hoofd leren.''

Napier dacht aan zon en zand toen hij een maand geleden vervroegd met pensioen ging. Totdat hij werd opgeroepen. ,,Ik ben blij dat ik mij nuttig kan maken'', zegt hij gelaten. ,,En zon en zand zal ik wel krijgen in Irak.'' Hij lacht. Over de mogelijke gevaren die gaan komen maakt hij zich geen enkele zorgen. Ook hij volgt het nieuws liever niet. ,,Je moet iedere dag nemen als een dag die God je heeft geschonken.''

Er klinkt opeens een oorverdovend lawaai in de loods. Metalen kasten worden op een vorkheftruck geladen, een Humvee-voertuig rijdt in en uit, andere militairen lopen doelloos op en neer, soldaat Warner speelt een computerspelletje en de dikbuikige Napier verzamelt de overgebleven resten van de afhaal-Chinees. De oorlogsvoorbereidingen van de 439ste eenheid hebben veel weg van een bijeenkomst van de plaatselijke hengelclub. Toch is majoor Boarman tevreden. Hij is de enige beroepsmilitair van het stel, helpt met de logistieke planning, en heeft geen tijd te twijfelen aan de missie: slecht nieuws bestaat niet, ,, dat zijn praatjes uit Hollywood''. Hij buldert: ,,Ik heb respect voor die jongens. Ze geloven in wat ze doen.''

Even verderop overhoort transportspecialist Martin Petersen (29) soldaat eerste klas Craigh Warner (19). Gevaren, protocollen, verband aanleggen – Warner zegt braaf zijn lesje op. Petersen, in het gewone leven een bewaker, is tevreden. ,,Ik wil een voorbeeld zijn voor mijn dochtertje. Ik wil dat ze leert dat er meer is in de wereld dan jij en ik.'' Petersen haalt een beduimelde foto te voorschijn. Een stramme vrouw met een stralende baby in haar armen kijkt ernstig in de camera.

Petersen heeft verhalen gehoord over blije Irakezen. ,,Ik concentreer me op positieve berichten. Irak is heel bevoorrecht dat het onze hulp heeft. Er zijn zo veel landen die onze democratische waarden zouden willen overnemen, maar dat niet kunnen. Wij willen hen daarbij helpen. En weet je wat het mooie is? Amerika zal veel veiliger zijn wanneer we andere landen helpen ontwikkelen.''

Iedere leerling die een vraag stelt over het leger krijgt een snoepje toegeworpen