`Risico's aan vrijheid van meningsuiting'

De vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar ,,heeft een keerzijde in verantwoordelijkheid'' en ,,kan geen vrijbrief zijn om te kwetsen noch om schaamteloos oordelen te verkondigen over mensen.''

Dat zei koningin Beatrix in haar jaarlijkse kersttoespraak. De koningin nam als leidraad de vier vrijheden zoals die door de voormalige Amerikaanse president Roosevelt eens in een toespraak werden geformuleerd. Roosevelt was een persoonlijk vriend van prinses Juliana, aan wie Beatrix haar toespraak opdroeg.

De vier vrijheden waarop Rooseveld doelde zijn de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van godsdienst, de vrijwaring van nood en gebrek en de vrijwaring van angst en vrees. Over religie zei de koningin dat dit ,,geen rechtvaardiging voor onverantwoordelijk gedrag kan zijn''.

De bewoordingen die Beatrix koos ten aanzien van de risico's van de vrijheid van meningsuiting herinnerden sterk aan de wijze waarop premier Balkenende en minister Donner (Justitie) zich eerder dit jaar keerden tegen satire op het koninklijk huis op televisie en in theater. Naar aanleiding van de felle kritiek hierop van politici en cabaretiers zei Donner toen: ,,Het valt ook op dat de afgelopen twee dagen iedereen er overheen is gevallen: de vrijheid van meningsuiting of de vrijheid van pers is in het geding. Die ís niet in het geding bij dit soort zaken. Vrijheid (...) vergt verantwoordelijkheid, met de wijze waarop je ermee omgaat. Want anders wordt het losbandigheid en eindigt het in verloedering van die vrijheid.''

Hoewel de jaarlijkse kersttoespraak van de koningin onder de ministeriële verantwoordelijkheid valt, is bekend dat Beatrix deze zelf schrijft, en sterk hecht aan haar persoonlijke inbreng.

Fractievoorzitter Dittrich (D66), die zich destijds als een van de eerste politici openlijk distantieerde van de uitspraken van Donner en Balkenende, zegt in een reactie dat hij begrip heeft voor de uitspraken van de koningin. ,,Niemand kan het met haar oneens zijn dat de vrijheid van meningsuiting hand in hand gaat met besef van verantwoordelijkheid'', aldus Dittrich. ,,Donner en Balkenende tastten vooral de grenzen van het culturele domein af, de uitspraken van de koningin lijken breder.''

Tweede-Kamerlid Frank de Grave (VVD) zegt niet de indruk te hebben dat in Nederland sprake is van ,,grote excessen'' op dit gebied. ,,Bovendien zijn er corrigerende organen die daartegen kunnen optreden. Zoals de Raad voor de Journalistiek en de rechter.''

Beatrix liet in haar rede verder weten zich ,,intens te verheugen'' op het huwelijk van Friso en Mabel''. De koningin ging niet in op de meer politieke aspecten van het huwelijk van Friso en Mabel, waarvoor het kabinet het parlement niet om goedkeuring zal vragen.