Nieuwtjes

,,Niets brengt een verlopen grootmeester zo in vervoering als een theoretisch nieuwtje'', schreef Dominic Lawson, de hoofdredacteur van The Sunday Telegraph, die goed kan schaken en een hekel heeft aan mensen die het nog beter kunnen. Hij had gelijk. Het zijn trouwens niet alleen verlopen grootmeesters die gespitst zijn op theoretische nieuwtjes, maar ook het puikje van de schaakwereld.

In 1948 werd in Den Haag de eerste helft van het toernooi om het wereldkampioenschap gespeeld. Max Euwe deed het niet goed. Na tien ronden verhuisde men naar Moskou voor het tweede gedeelte. In Brest, vlak achter de grens met Polen, probeerden Russische douaniers Euwe zijn openingsanalyses af te pakken, zogenaamd omdat ze in verdachte codes geschreven waren die in Moskou uitgebreid onderzocht moesten worden. Botwinnik, die in dezelfde trein zat, telefoneerde naar Moskou en de confiscatie ging niet door.

Wat lees ik nu in Kasparovs My Great Predecessors, deel 2? Een citaat van Lev Alburt, een sovjetgrootmeester die in 1978 naar het Westen uitweek: ,,Op verzoek van Botwinnik werden de aantekeningen teruggegeven, en Euwe was geroerd en oprecht dankbaar, maar... kopieën van de aantekeningen kwamen op de een of andere manier toch bij de sovjetgrootmeesters terecht. De autoriteiten speelden hun spel in voortreffelijke stijl.''

Zou dat waar zijn? Euwe heeft zelf over dit incident geschreven en daaruit krijg je de indruk dat hij zijn aantekeningen geen moment uit handen heeft gegeven. Het zou natuurlijk kunnen dat de douaniers ze een kwartiertje in beslag hadden genomen en ze toen gefotografeerd hadden, tot heil van de staat van arbeiders en boeren en van alle vredelievende progressieve krachten in de wereld.

Waarschijnlijk lijkt me dat toch niet. Ik denk dat Kasparov en zijn medewerker Dimitri Plisetski een misplaatst vertrouwen in Russische bronnen hebben.

Kasparov zelf zou eerder zijn hoofd laten amputeren dan zijn laptop met zijn openingsanalyses ook maar een moment in handen van de vijand te geven en Euwe was wel goed, maar niet gek. Hij zou ook geschreeuwd hebben als de Russen zijn geheime wapens in beslag hadden genomen.

Openingsnieuwtjes waren belangrijk in 1948, maar tegenwoordig kunnen ze zo effectief zijn dat de tegenstander meteen uitgeschakeld is. In het afgelopen jaar zagen we Anand-Bologan, waar zwart na het nieuwtje 14. Tfe1 eigenlijk geen reële kans meer had om de partij te redden. En de partij Jobava-Barejev, die tot de 33ste zet, het moment dat Barejev opgaf, door Jobava al in zijn laptop was ingevoerd. Thuis had hij alles al gezien.

Gelukkig triomfeert de huisvlijt niet altijd. In het Yearbook 69 van New in Chess schrijft de Ecuadoraan Carlos Matamoros dat zijn tegenstander, de Oekraïener Roeslan Pogorelov, juist door zijn grote kennis ten onder ging. Pogorelov speelde de eerste twintig zetten bliksemsnel, want hij kende de openingsvariant heel goed. Toen pas besefte hij dat hij ook iets wist dat hij even vergeten was: dat hij verloren stond.

Wit Pogorelov-zwart Matamoros Dos Hermanas 2003

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lf1-e2 0-0 6. Pg1-f3 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. Pf3-e1 Pf6-d7 10. Lc1-e3 f7-f5 11. f2-f3 f5-f4 12. Le3-f2 g6-g5 13. a2-a4 a7-a5 14. Pe1-d3 b7-b6 15. b2-b4 a5xb4 16. Pc3-b5 Pd7-f6 17. Lf2-e1 g5-g4 18. Le1xb4 g4-g3 19. h2-h3 Lc8xh3 Dit stukoffer was al een paar keer eerder gespeeld. 20. g2xh3 Dd8-d7 Tot hier hadden beide spelers hun zetten razendsnel uitgevoerd. Nu begon wit te denken en hij kwam tot de conclusie dat er tegen zwarts koningsaanval geen verdediging meer mogelijk was. Er is een partij Koetsin-Frolov, Kiev 1995, waar wit zich na 21. Dc2 Dxh3 22. Ld1 goed verdedigen kon, maar Matamoros merkt op dat 21...Pg6 veel sterker is.

jmMmMdlm

mMakbMcg

MaMaMbMm

mHmGaMmM

GCGmGaMm

mMmHmGaG

MmMmImMm

DMmKmJFM

21. Kg1-g2 Pe7-g6 22. Tf1-h1 Pg6-h4+ 23. Kg2-g1 Pf6xe4 Zo wordt wits stelling gesloopt. Ook als wit het tweede stukoffer niet aanneemt, zullen de zwarte stukken op de koningsvleugel binnenvallen. 24. f3xe4 f4-f3 25. Lb4-d2 Dit maakt het zwart wel erg makkelijk, maar volgens de analyse van Matamoros zou zwart ook na 25. Lxf3 Txf3 een beslissende aanval hebben. 25...f3-f2+ 26. Pd3xf2 Tf8xf2 27. Th1-h2 g3xh2+ 28. Kg1xf2 Dd7xh3 29. Dd1-h1 Ta8-f8+ 30. Kf2-e1 Dh3-g2 31. Le2-f3 Ph4xf3+ Wit gaf op.

    • Hans Ree