Mannelijke hormonen verlagen de stem blijvend, vrouwelijke tijdelijk

Hormonen hebben een vernietigende werking op de kinderzangstem, en veroorzaken ook problemen bij vrouwen in de overgang. Jongenssopranen ondergaan door hun testosteronproductie een stembreuk waarbij de stem een octaaf lager (een hele do-ti-la-sol-fa-mi-re-do omlaag) uitkomt als in hun kindertijd. Bij meisjes daalt de toonhoogte onder invloed van oestrogeen en progestageen ongeveer een terts (van mi naar do). De stembreuk van jongens verloopt vaak plotseling en is slecht begrepen, omdat er anatomisch gezien geen aanleiding is voor een plotselinge stemovergang. De verandering aan het strottenhoofd verloopt namelijk heel geleidelijk. De uitgroei van de kraakbenige adamsappel duurt een paar jaar.

Hormonen, en vooral testosteron, kunnen de stem blijvend beïnvloeden. De Oost-Duitse sportsters die vroeger met mannelijke geslachtshormonen werden behandeld om hun spieren te ontwikkelen kregen lage stemmen, die laag bleven toen ze niet langer doping kregen. Het effect is ook bij mannen bekend. Een Italiaanse professionele tenor die bij een onderzoek verminderd vruchtbaar bleek vanwege hypogonadisme (onderontwikkeling van de geslachtsklieren) kreeg testosteronkuren die een desastreuze invloed hadden op zijn tenorstem (Journal of Voice, dec 2001). Het wegvallen van hormoonproductie bij vrouwen in de overgang laat echter zien dat de vrouwelijke geslachtshormonen vaak een tijdelijk effect hebben. Zangeressen die in de overgang komen krijgen soms stemproblemen, waar zelfs een naam voor is: het menopauzale stemsyndroom. De stemintensiteit neemt af, het stembereik neemt af en de patiëntes klagen over een snelvermoeide stem. De Franse artsen J., P. en B. Abitbol van de Hopitaux à la Faculté de Medicine in Parijs constateerden dit syndroom bij 17 van de 100 onderzochte vrouwen die voor hun beroep afhankelijk waren van hun stem (Journal of Voice, sept. 1999). De artsen schreven hormonen en multivitaminen voor en dat hielp. Tegenwoordig is bekend dat die therapie het risico op borstkanker verhoogt.

De tijdelijke invloed van vrouwelijke hormonen op de stem blijkt ook bij zangeressen die in de dagen van de menstruatie last hebben van een slechte en vermoeide stem (Journal of Voice, dec. 1993). Pilgebruikende zangeressen bij wie de hormoonspiegels veel minder variëren, hebben aanzienlijk minder maandelijkse stemproblemen (Journal of Voice, juni 2002).

    • Wim Köhler