Lekker warme zomer, miljarden schade

Verzekeraars bereiden zich voor op verandering van het klimaat. Eén graad temperatuurstijging betekent 25 procent meer bosbranden.

Het klonk als een kwinkslag, toen president Vladimir Poetin een tijdje geleden zei dat het broeikaseffect misschien niet eens zo gek was voor Rusland. Mildere winters, wie kon daar nou tegen zijn? Oogsten brengen meer op, stookkosten dalen, de bevolking is minder geld kwijt aan dure bontmantels.

Was het maar zo simpel, zegt Gerhard Berz, leider van een team van 23 geofysici en klimatologen van Munich Re, een zogeheten herverzekeraar (een verzekeringsmaatschappij voor verzekeringsmaatschappijen). ,,De snelheid waarmee het weer verandert leidt onherroepelijk tot grote aanpassingsproblemen, ook in de natuur. Voordat de toendra geschikt is voor de landbouw, zijn we wellicht een paar eeuwen verder.''

Klimaatverandering is onvoorspelbaar. Vandaar dat verzekeringsmaatschappijen zich al jaren het hoofd breken over hoe ze zich op veranderingen in het weer moeten voorbereiden. De vraag óf het klimaat verandert hebben ze al lang achter zich gelaten en het doet er niet toe of die veranderingen het gevolg zijn van een natuurlijk proces of van het ingrijpen van de mens. ,,`Aannemelijk' is in wetenschap het hoogst haalbare'', zegt Berz, maar voor een bedrijf dat handelt in onzekerheid is het genoeg.

Verzekeraar Lloyd's vroeg klimaatonderzoekers een jaar of tien geleden om bewijzen voor het broeikaseffect en kreeg als antwoord: ,,Wij kunnen niet bewijzen dat de aarde opwarmt, maar tegen de tijd dat we dat wel kunnen hebben jullie echt een probleem.''

In lijvige rapporten wordt sindsdien gepoogd de risico's in kaart te brengen. Hoe lang kan schade als gevolg van hoog water nog gedekt worden? Wanneer moeten premies voor stormschade worden aangepast aan nieuwe weersomstandigheden? Wanneer staakt een eigenaar van skiliften zijn aansprakelijkheidsverzekering omdat gebrek aan sneeuw een einde maakt aan de wintersport?

Sinds de jaren zestig is de aan het weer gerelateerde schade vertienvoudigd. Destijds waren er volgens de Amerikaanse vereniging van verzekeraars jaarlijks gemiddeld zestien `grote' weersgerelateerde rampen, nu zijn dat er meer dan zeventig. ,,Vroeger spraken we over overstromingen en hittegolven als gebeurtenissen die zich eens in de honderd jaar voordoen'', zei Thomas Loster van Munich Re vorige week in The Guardian. ,,Maar in Zuid-Frankrijk hadden we deze zomer een `eens per honderd jaar' hittegolf en vorige maand een `eens per honderd jaar' overstroming.'' Dat dit zijn weerslag zal hebben op de prijs van schadeverzekeringen is onvermijdelijk.

Swiss Re, een andere herverzekeraar, becijferde vorige week in zijn jaarlijkse `catastrofebalans' dat de branche dit jaar ongeveer 17 miljard dollar moet uitkeren aan schade door grote rampen, waarvan 15 miljard in de Verenigde Staten. De totale schade bedraagt volgens Swiss Re 65 miljard dollar.

Swiss Re waarschuwt dat ook kleine weersafwijkingen grote economische gevolgen kunnen hebben. In 1995 lag de temperatuur in Groot-Brittannië zo'n anderhalve graad boven het gemiddelde, vooral doordat het in juli en augustus heel warm was. Een deel van de akkerbouw profiteerde van een grotere opbrengst, maar de veeteelt werd zwaar getroffen. Ook forellenkwekerijen kampten met verliezen. Energiemaatschappijen verdienden aan de grotere vraag naar elektriciteit voor airco's, maar leden intussen enorme verliezen door dalende inkomsten uit stookkosten. De drankindustrie maakte winst, kledingverkoop stagneerde, gebouwen leden schade door verzakking van de bodem. De totale schade bedroeg 1,5 miljard pond. En dat voor een zomer die door veel Britten alleen maar als `lekker warm' werd aangemerkt.

Twee jaar later kampte het noorden van Duitsland met een vergelijkbare warme zomer. Schade aan de landbouw: vier miljard mark, de Duitse regering zag zich genoodzaakt twee miljard mark uit te trekken om boeren te compenseren die in hun bestaan werden bedreigd. Wetenschappers becijferden dat extreme weersgebeurtenissen die tot nu toe eens in de driehonderd jaar voorkomen door een verhoging van de gemiddelde temperatuur met één graad voortaan eens per tien jaar gebeuren, en dat het aantal bosbranden met een kwart toeneemt.

Schade door natuurrampen komt in één klap en treft bijna altijd de gehele bevolking in een gebied. Schade door afwijkingen van het gewone weer gaat veelal sluipenderwijs en treft vaak specifieke groepen. Dat maakt het voor verzekeringsmaatschappijen lastiger om beleid op te enten.

Een toename van schade door het weer betekent niet vanzelfsprekend dat weersomstandigheden extremer worden. Veel overstromingen zijn het gevolg van een combinatie van overvloedige regenval en menselijk ingrijpen in de infrastructuur, zoals het kanaliseren van rivieren en het kappen van bossen die water vasthouden. Ook sociale factoren spelen een rol. Wellicht wonen er in een bepaald gebied meer mensen, of ze wonen op plaatsen waar de risico's groter zijn. Door toegenomen welvaart zijn de financiële gevolgen groter. Als door een orkaan de stroom uitvalt, is de maatschappelijke schade nu veel groter dan tien jaar geleden, toen we minder afhankelijk waren van computers.

Onnatuurlijk weer bestaat niet, schrijft Swiss Re in het vorig jaar verschenen rapport Chancen und Risiken der Klimaänderung, alleen afwijkingen van wat we gewend zijn. Om de risico's binnen acceptabele grenzen te houden moeten we ons beschermen tegen extreem weer, bijvoorbeeld door sociaal-economische (sommige plekken mijden als bouwgrond) en technische (aardbevingbestendig bouwen) aanpassingen. Maar dat is lang niet genoeg. Want `wat we gewend zijn' is wat we klimaat noemen. Dus zijn stappen om klimaatverandering binnen de perken te houden onontkoombaar, hoezeer politici ook aarzelen. Anders worden de risico's – letterlijk – onbetaalbaar.

,,Het Kyoto-protocol, dat de uitstoot van broeikasgassen met ruim 5 procent moet reduceren, is daartoe slechts een eerste stapje'', zegt Gerhard Berz van Munich Re. ,,Het klimaat merkt er niets van. Met een beetje geluk weten we de gemiddelde temperatuurstijging op aarde beperkt te houden tot 2 graden Celsius. Maar dan moet de uitstoot van kooldioxide tegen het midden van deze eeuw wel met 50 procent zijn verminderd.''