Kleine IJstijd zou het geheim zijn achter de Stradivarius-viool

Wat is het geheim van de Stradivarius-viool? Al eeuwen breken deskundigen zich het hoofd over het waarom van de rijke klank van dit uit de zeventiende eeuw stammende instrument. Sommigen hielden het op speciale vernis, anderen wezen de houtbehandeling, het drogen, het tijdstip waarop het hout gekapt was of het toepassen van chemicaliën aan als de doorslaggevende factor. Maar een echt bevredigende verklaring is nooit gegeven en het mysterie van de Stradivarius bleef.

De nieuwste hypothese staat in het jongste nummer van Dendrochronologia (juli 2003). Dendrochronoloog (expert op het gebied van boomringen) Henri Grissino-Mayer, verbonden aan de University of Tennessee, en klimatoloog Lloyd Burckle van Columbia University (New York) poneren in dat tijdschrift de theorie dat de bijzondere akoestische eigenschappen van de Stradivarius zijn toe te schrijven aan het bijzondere hout. De toen heersende Kleine IJstijd, die zijn top bereikte in de periode 1645-1715 (en waarvan de schilderijen van Pieter Brueghel getuigen), ging gepaard met lange winters en koele zomers, met als gevolg dat bomen trager groeiden. De boomringen kwamen door de kou dichter op elkaar te zitten en in combinatie met de lokale bodemgesteldheid kreeg het compacte sparrenhout dat Antonio Stradivarius (1644-1737; zijn werkplaats stond in Cremona, Noord-Italië) in zijn violen toepaste eigenschappen die de klank zeer ten goede kwamen.

Zijn beroemdste violen bouwde Stradivarius in de jaren 1700-1720. Toen Burckle de overlap met de Kleine IJstijd zag, zocht hij contact met Grissino-Mayer, de dendrochronoloog die twee jaar geleden in Engeland de authenticiteit van de Messiah aantoonde, Stradivarius' beroemdste viool. Grissino-Mayer heeft op basis van boomringen een chronologie van 1500 tot heden samengesteld. Daarbij viel hem op dat die ringen in de periode 1625-1720 dicht op elkaar zaten. Dat leidt tot sterker hout met een grotere dichtheid. Burckle en Grissino-Mayer opperen dat precies dit type hout de Stradivarius zijn uitnemende kwaliteit geeft.

Helen Hayes, presidente van de American Violin Society, vindt het artikel van een interessante observatie getuigen, maar benadrukt dat het type hout alleen het raadsel nooit kan verklaren en dat er een Stradivarius voor nodig was om Stradivarius-violen te maken.

    • Dirk van Delft