`Kerst is voor de zwakke moslim'

Hoe brachten moslims in Nederland de kerst door? Sommige Iraanse moslims haalden een kerstboom in huis. Maar volgens een cyberimam laten alleen ,,zwakke moslims'' zich verleiden door kerst.

In een doorzonwoning in het Brabantse Oosterhout staat een manshoge kerstboom. Op zich geen curiositeit in deze straat waar de voortuintjes en de woonkamers met lichtjes en flikkerende kerstbomen zijn versierd. Alleen: de bewoners van deze rijtjeswoning zijn moslims uit Iran. Vreemd? ,,Vreemde vraag'', reageert Simin Abshari (41), de moeder des huizes. ,,In Teheran vierden vroeger veel mensen de kerst. Moslims hadden geen bomen, maar we aten uitgebreid met vrienden en familie.'' Nu staat in het Iran van de ayatollahs een jarenlange gevangenisstraf op het versieren van een kerstboom, zegt haar man Hossein Abshari (46). ,,Pure misbruik van de islam.''

De Absharis, die dertien jaar geleden Iran ontvluchtten, hebben al zo'n twaalf jaar een kerstboom in huis tijdens kerst. ,,We deden het aanvankelijk voor de kinderen,'' zegt moeder Simin. ,,We wilden niet dat ze zich buitengesloten voelden op school en in de buurt. Daarom vieren we ook sinterklaas.'' ,,Als andere kinderen vertelden over de cadeaus die ze kregen, of over hun boom, kon ik ook zeggen: heb ik ook,'' zegt dochter Sahar (22), studente bestuurskunde ,,Als kind besef je niet dat je `anders' bent, je wilt er gewoon bij horen.'' De kinderen zijn inmiddels groot, maar elk jaar wordt de kunstboom weer voor het raam opgesteld. ,,We doen het ook voor onszelf,'' zegt Simin. ,,Een kerstboom is zo gezellig. Met de Kerstmis wordt de winter een beetje warm.''

In het huis van de Absharis worden het hele jaar feesten gevierd. Naast het islamitische suiker- en slachtfeest, oud en nieuw en het Iraanse nieuwjaarsfeest Newroz worden ook Kerstmis en sinterklaas aangegrepen om samen te zijn met vrienden en familie. Kerst vieren betekent voor hun niet dat zij hun religie afvallen. ,,Ik ben een echte moslim'', zegt Hossein. ,,De kern van elke religie is dat je een goed mens bent, of wordt.'' Daarom steekt hij met hetzelfde gemak als waarmee hij bidt in de moskee soms ook een kaars aan in een kerk.

Een kleine rondgang in islamitisch Nederland leert dat ook veel moslims de vrije dagen met Kerstmis aangrijpen om bij familie of vrienden te zijn, maar de kerstboom is vrijwel altijd taboe. ,,Allochtonen die de kerst vieren hebben vaak een Nederlandse partner, zoals ik,'' zegt Abdou Menebi van Emcemo, een organisatie die zich inzet voor migranten in Europa.

Veel jongeren benutten de vrij dagen gewoon om even op te laden, zoals de vrienden van Ahmed Larouz. Larouz is voorzitter van Towards a new start (Tans), een club van ruim duizend hoogopgeleide allochtonen, voornamelijk Marokkanen. Zijn vrienden zijn deze kerst gezamenlijk neergestreken in de Belgische Ardennen. ,,Dat is de kerstgedachte, samen zijn. Maar een kerstboom is voor mij als moslim ondenkbaar.''

Anders dan de kindervriend sinterklaas, die wordt gezien als een folkloristische kans om kinderen blij te maken, symboliseert de kerstman voor moslims het christendom. Larouz kent niet één Marokkaanse moslimjongere met een boom in huis. ,,Vroeger wel. Toen kwam het vaker voor.'' Volgens Larouz hebben veel moslims zich ,,door al die massale negatieve aandacht voor islam en moslims'' teruggetrokken in de eigen groep. ,,De kerstviering onder moslims wordt minder, absoluut.''

Sint-Nicolaas, Kerstmis en nieuwjaarsviering, dat zijn feesten die niet voor moslims bedoeld zijn, meent de `cyberimam' die raad geeft op de onder orthodoxe jongeren populaire website al-islam.com. ,,Met andere woorden: deze feesten zijn voor hen streng verboden (Haram). Toch zien wij sommige zwakke moslims ter deze gelegenheden cadeautjes kopen, kerstkaarten versturen, vuurwerk kopen, oud en nieuw vieren (...)'' luidt de verklaring van de imam op de site.

Ali Chouli (62) klaagt over het gebrek aan kennis bij moslimjongeren over religies, van de islam maar ook van het christendom. Jongeren kijken alleen naar de christelijke betekenis van een kerstboom, terwijl ze de culturele aspecten totaal negeren. ,,Ze lopen rond met een enorm identiteitsprobleem. Ze zijn geen Nederlander, maar ook geen moslim.''

Tot vorig jaar stond met de kerst altijd een versierde dennenboom in het huis van Chouli in Gouda. Voor de kinderen. ,,Je deed het ook omdat al je buren een boom in huis haalden. Ook veel Marokkanen trouwens,'' zegt Chouli, die zo'n 37 jaar geleden naar Nederland kwam. ,,De kloof tussen moslims en christenen was vroeger niet zo groot. Je werd geen rare moslim gevonden door Nederlanders als je een boom had, en je werd ook niet door Marokkanen met de nek aangekeken omdat je meedeed aan heidense feesten.''

Nu zouden Marokkanen ook elkaar bestoken met afkeurende opmerkingen als `één van hun' een kerstboom in huis haalt, zegt Chouli. ,,Sinds 11 september zijn mensen wantrouwiger geworden, de sociale controle is groter geworden. Dan laat je zo'n boom maar weg om af te zijn van het gezeur. Tegenwoordig is er niet één Marokkaan met een kerstboom, althans niet die ik ken. De samenleving bestaat uit twee groepen, moslims en niet-moslims. Tja, dan kies ik voor mijn eigen groep, mijn eigen religie.''

,,Onze meeste Iraanse vrienden en familie hebben een kerstboom in huis'', vertelt Simin Abshari. ,,Iraanse moslims in Nederland lijken in niets op Turken en Marokkanen hier'', vindt dochter Sahar. Ze vindt haar Turkse en Marokkaanse vrienden soms te dogmatisch omgaan met de islam. Volgens haar ligt dat voor een belangrijk deel aan de afkomst. De meeste Iraniërs hier zijn hoogopgeleide vluchtelingen. Ze komen uit grote steden en niet van het achtergebleven platteland zoals de meeste Turken en Marokkanen van de eerste generatie. Vandaar ook dat ze niet zo krampachtig met de islam omgaan, zegt ze. Veel Nederlandse moslims zijn niet consequent, vindt Sahar. ,,Als ze kerst afkeuren, moeten ze ook de kerstpakketten weigeren.''

    • Ahmet Olgun