Jaartaal 2003

Afgelopen jaar werden verklikkippen uitgezet en kon je je buurman via de kippenkliklijn aangeven, beleefde de cameratelefoon een opmars en zagen we Mohammed Saïd al-Sahaf, de Iraakse minister van Informatie, op een fotofuck ontkennen dat de echte Saddam Hussein was gepakt ( `You captured Santa Claus!').

Van aansluitmaster via hittedode tot zeilcontact.

Een ABC van de opmerkelijkste woorden van 2003.

Aansluitmaster. De dagbladen hebben zich het afgelopen jaar verre gehouden van het woord aansluitmaster en dat is wel te begrijpen, want het is te lelijk om aan te pakken. Maar niet te lelijk voor de Universiteit van Amsterdam, die het volop gebruikt. Een aansluitmaster is een eenjarige opleiding die aansluit bij de driejarige bacheloropleiding aan hbo of universiteit. Andere universiteiten en hogescholen gebruiken vaker het synoniem doorstroommaster. Voor liefhebbers van zinnen met het woord aansluitmaster valt er op internet heel wat te genieten. Zoek daar ook naar de onderwijsneologismen duale master en onderzoeksmaster.

Allochtonenstop. Al decennialang wordt door sommige mensen gezegd dat het nou eens uit moet zijn met de toestroom van allochtonen, maar gek genoeg is daar pas in 2003 het woord allochtonenstop voor bedacht. Het komt uit de koker van Leefbaar Rotterdam (LR), de partij van Pim. In augustus maakte de partij bekend dat ze een limiet wil stellen aan het aantal kansarme allochtonen dat zich in Rotterdam kan vestigen: een allochtonenstop. Dit leidde tot verwoede discussies. Een greep uit de krantenkoppen: ,,Amsterdam doet niet mee aan `allochtonenstop''', ,,Delfshaven noemt allochtonenstop `gruwel''' en ,,Ruzie over allochtonenstop achter dichte deuren verder''.

Bittebak. De rotzooi die je op je computer verzamelt verdwijnt bij sommige mensen niet in de prullenbak, maar in de bittebak, waarbij bit natuurlijk verwijst naar binary digit, het fundament van de computertechnologie. Een voorbeeld van internet (want in de kranten is dit nieuwe woord nog niet gesignaleerd): ,,Kijk, dat is nou typisch een reaktie van iemand die niet tegen verlies kan. In de bittebak met je grote bek, en dan druk ik het nog zachtjes uit.''

Breezertaal. We hadden al chattaal en sms-taal, maar in 2003 is er een nieuwe taal bijgekomen: Breezertaal, genoemd naar het populaire, zoete mixdrankje van Bacardi. Of Breezertaal wezenlijk anders is dan chat- en sms-taal is moeilijk vast te stellen. Het is een mengsel van Nederlands en Engels, letters en cijfers, de spelling is grotendeels fonetisch en men maakt gretig gebruik van lees- en uitroeptekens. Het meest kenmerkende is de vermoeiende combinatie van gewone letters en hoofdletters. Voorbeeld: ,,HeT MeSt kEnM3Rk3nDe iS De vErMoEiEnD3 cOmBiN4Ti3 VaN GeWoN3 lEtEr$ En hOfDlEt3rS!11!''

In sommige discussiegroepen wordt Breezertaal geweerd, en meisjes die zich eraan bezondigen worden uitgemaakt voor breezersletje.

Cameratelefoon. Een van de nieuwe woorden van vorig jaar was fotomobieltje. Inmiddels is dit al bijna weer verdrongen door cameratelefoon en cameramobieltje. De verkoop van cameratelefoons steeg in het tweede kwartaal van 2003 in Europa, het Midden-Oosten en Afrika met maar liefst 166 procent.

Claimbaron. Bijnaam voor Edwin de Roy van Zuydewijn. Volgens De Roy van Zuydewijn was zijn bedrijf door intriges van koningin Beatrix te gronde gericht omdat zij hem niet zag zitten als echtgenoot van haar nicht Margarita. Margarita en De Roy van Zuydewijn begonnen een zaak tegen de staat en dienden een claim in, vandaar claimbaron, een woord dat in NRC Handelsblad werd gemunt door Youp van 't Hek.

Claustrocel. Cel die geschikt is voor claustrofobische gedetineerden. De eerste claustrocel komt in de nieuwbouw van de rechtbank in Haarlem, die in 2005 klaar moet zijn. Een woordvoerder van de Rijksgebouwendienst vertelde vast hoe de cel eruit zal komen te zien: ,,Het is een uniek ontwerp. Met een druk op de knop komt er een glaswand van beveiligd glas tevoorschijn. De verdachte kan door het glas naar de gang van het cellencomplex kijken. Op die manier voelt de verdachte zich minder opgesloten.''

Diplomabank. Het wordt steeds gemakkelijker om aan valse diploma's te komen, of aan echte diploma's van nepuniversiteiten. Omdat men vreest dat er bij sollicitaties steeds meer nepdiploma's en valse getuigschriften zullen worden voorgelegd, kondigde staatssecretaris Annette Nijs van Onderwijs in augustus aan dat er een diplomabank zal worden opgericht, een databank waarin alle binnen- en buitenlandse diploma's voor het hoger onderwijs worden geregistreerd. Werkgevers die twijfelen aan het diploma van een sollicitant kunnen de echtheid dan eenvoudig verifiëren. Men spreekt in dit verband wel van pre-employment screening, een woord dat in 2001 debuteerde.

Engfrikaans. De invloed van het Engels op het Afrikaans wordt steeds groter. Tegenstanders spreken in dit verband van Engfrikaans en Engafrikaans. ,,Noem dit vooroordeel'', schreef een van hen in een Afrikaanse discussiegroep, ,,noem dit taalintuïsie, moedertaalintuïsie, wat ook al, maar Engfrikaans kan my nie intellektueel boei of emosioneel ontroer nie.'' En iemand anders schreef: ,,Ek het nog 'n naam vir die nuwe taal (Engafrikaans) wat ons praat, naamlik: Sebrafrikaans; want die sebra se kleur is so 50/50 (fifty/vyftig) – en ons nuwe taal is nou so inheems soos die sebra.'' Ook Zebrafrikaans is een nieuw woord.

Extreme Makeover. Er was een tijd dat je leerde genoegen te nemen met je lichaam, maar de huidige trend is: niet tevreden, laat er wat aan doen! Grotere of kleinere borsten, schaamlipcorrectie, penisverlenging (verkleining komt bijna nooit voor), nosejob, liposuctie, wenkbrauwlift, ooglidcorrectie, buikwandcorrectie, kinimplantaten – het kost een paar centen, maar je wordt er een gelukkiger mens van dus gun het jezelf! De grootste invloed gaat uit van een Amerikaans programma getiteld `Extreme Makeover'; in navolging daarvan hoor en lees je opeens dingen als: ,,Weet je waar jij aan toe bent: een extreme makeover.'' Je hoeft geen deskundige te zijn om te kunnen voorspellen dat Nederland ook op dit punt Amerika zal volgen.

Flitssollicitatie. Echt veel opgang heeft het woord nog niet gemaakt, maar er zou weleens muziek kunnen zitten in de flitssollicitatie. Bij een flitssollicitatie moet je binnen vijf minuten duidelijk maken wie je bent, wat je wilt en wat je kunt. Doel is een vervolgafspraak in de wacht te slepen.

Fotofucken. Fotofucken betekent foto's met behulp van de computer manipuleren (fucken) en dan het liefst zo, dat er een grappig beeld ontstaat. Maar niet iedereen die met het programma Photoshop overweg kan heeft ook gevoel voor humor, en dus leidt fotofucken vaak tot meligheid. Vandaar ook de kop in de Volkskrant: ,,Meligheid domineert fotofucks''. Een leuke fotofuck circuleerde binnen een dag na de geboorte van prinses Catharina-Amalia op internet: op het hoofd van de kersverse prinses was het kenmerkende kapsel van Beatrix gemonteerd. Onderschrift: ,,Baby Maxima en Alexander geboren met veel haar.'' Vergelijk sahafisme.

Geltrein. ,,Op vijf trajecten rijden sinds maandag `geltreinen' door Nederland die het spoor van een antisliplaag voorzien. Aan de voorkant zit een pijpje dat een mengsel van zand, metaaldeeltjes en gel op de rails druppelt.'' Aldus NRC Handelsblad op 23 oktober. De gel moet volgens de NS voorkomen dat treinen bij het optrekken en afremmen `doorslippen op glad spoor' waardoor er `vierkante wielen' ontstaan. Zoals bekend wordt die gladheid voornamelijk veroorzaakt door bladeren. Men sprak in dit verband ook wel van blaadjesoverlast en van spoorgel. Ook dat zijn nieuwe woorden.

Groetzone. Idee van Joël van der Meer van GroenLinks, afdeling Rotterdam: voorzie een aantal straten in de havenstad van een groetzone, een zone waar mensen elkaar weer gedag gaan zeggen. Van der Meer komt uit Friesland. ,,Daar zei je tegen iedereen op straat `hoi'. In de stad ging ik hier mee door, maar waren verbazing en een meewarige blik de reacties.'' In januari werd in de Korenaardwarsstraat het eerste groetzonebord onthuld. Op het bord staat: ,,Groeten mag''. Het bord maakt deel uit van `Stadsetiquette', een project om prettige omgangsvormen terug te brengen in de stad.

Gulpenduikertje. In haar studietijd stond Mabel Wisse Smit bij sommigen bekend als een gulpenduikertje. Aangezien die tijd al weer ver achter haar ligt, kan gulpenduikertje geen spiksplinternieuw woord zijn, maar bij het grote publiek raakte het pas in 2003 bekend, tijdens Mabelgate (zie aldaar). PvdA-fractievoorzitter Wouter Bos noemde gulpenduikertje in het tijdschrift Onze Taal het mooiste woord van 2003.

Hittedode. Het woord hittedode brak door toen in augustus 2003 bekend werd dat de snikhete zomer alleen al in Frankrijk duizenden slachtoffers had geëist. Een greep uit de krantenkoppen: ,,Franse minister erkent drama hittedoden'', ,,Politieke heibel in Frankrijk na 5.000 hittedoden'', ,,Al meer dan tienduizend hittedoden in Frankrijk'' en het enigszins cynische ,,Hittedoden doen politieke temperatuur in Frankrijk stijgen''(De Morgen). Uiteindelijk maakte het Franse Nationaal Gezondheidsinstituut bekend dat het om 14.802 doden ging. De lichamen van 58 van hen werden door niemand geclaimd.

Irakificatie. De Amerikanen willen de verantwoordelijkheid voor orde en veiligheid in het bezette Irak overdragen aan een lokale overheid. Dit wordt in het Engels Iraqification genoemd. Als Nederlandse vertalingen doken op: Irakificering en Irakificatie. In Vietnam deden de VS eerder pogingen om de Vietnamezen hun eigen oorlog te laten uitvechten. Dat noemde men indertijd vietnamisatie. Dat woord heeft inmiddels de woordenboeken gehaald in de betekenis `het aan een land zelf overlaten zijn belangen te behartigen'.

Kippenkliklijn. Curieus en veelzeggend is de toename van het aantal kliklijnen in Nederland. Hoewel de meeste kinderen nog altijd wordt geleerd ,,je mag niet klikken'', stimuleert de overheid in toenemende mate dat misstanden anoniem worden gemeld aan een kliklijn, een woord dat we pas sinds 1994 kennen. Nieuwste loot aan deze stam: de kippenkliklijn. Deze lijn werd in april door de Algemene Inspectiedienst in het leven geroepen voor mensen in de Gelderse Vallei die illegaal `hobbypluimvee' zagen lopen. Men was begonnen met het ruimen, zoals dat tegenwoordig heet, van pluimvee vanwege de vogelpest, maar hobbypluimvee staat niet geregistreerd, vandaar. ,,Het kan een buurman betreffen die zijn hobbypluimvee stiekem naar een ander gebied smokkelt omdat hij dat niet wil laten afmaken'', zei een woordvoerder van de inspectiedienst over mensen die je zoal kunt aangeven. In 2003 werd ook een kliklijn geopend om vrachtwagens zonder dodehoeksysteem te rapporteren. Binnen een maand waren er veertig meldingen binnengekomen.

Koningskindvla. Campina bracht direct na de geboorte van Catharina-Amalia `verse koningskindvla' op de markt. Het gaat om oranje vla met sinaasappelsmaak. De dag na de geboorte stond er op de pakken `welkom prinsesje'. Toen bekend was hoe het prinsesje heette, werden er nieuwe verpakkingen gedrukt. In vier weken tijd verwachtte Campina ruim tweehonderdduizend liter koningskindvla te kunnen afzetten.

Leescheque. Nieuw woord voor `boekenbon'. Eind 2002 gaf het Brussels Gewest drieduizend leescheques van tien euro aan de Brusselse gemeenten die zich inschreven voor het project `Lezen in je gemeente'. De actie was een succes. Een paar weken geleden volgden nog eens 13.000 leescheques.

Mabelgate. Ieder jaar brengt zijn eigen -gates. De meest opvallende gate van dit jaar was zonder twijfel Mabelgate. De feiten zijn bekend: Mabel loog hardnekkig over aard en tijdsduur van haar zeilcontact (zie aldaar) met topcrimineel Klaas Bruinsma. Voor prins Friso en Mabel Wisse Smit was dit zonder twijfel een persoonlijk drama. Puur taalkundig bekeken zagen wij de herintroductie van gulpenduikertje (zie aldaar), een flinke toename van het gebruik van het woord gangstermeisje, en het ontstaan van woorden als Mabelitis, doormabelen en namabelen. Die laatste zijn wellicht het kenmerkendst, want inderdaad, men bleef over deze kwestie maar doorzeuren en napraten.

Magnetronbom. ,,Door wapens als de magnetronbom zal een nieuwe oorlog in Irak er heel anders uitzien dan de eerste Golfoorlog'', meldde Trouw op 17 maart. Dat klonk alsof iedereen wel weet wat een magnetronbom is (,,ze hebben natuurlijk weer magnetronbommen gebruikt''), terwijl dit woord helemaal nieuw is. Een magnetronbom (vertaling van het Engelse High Power Microwave), is een elektromagnetische bom die korte maar hevige elektromagnetische stoten afgeeft, waardoor alle elektronica van de vijand wordt uitgeschakeld. Men sprak ook wel van bliksembom, flitsbom of e-bom. Nieuw was ook de Moab, een zware satellietgestuurde bom van bijna 10.000 kilo die vlak boven de grond tot ontploffing wordt gebracht. Moab staat voor `Massive Ordnance Air Blast', maar de afkorting werd ook wel uitgelegd als `Mother Of All Bombs'.

Mvw. In kleine kring kwam mvw al vóór 2003 voor als afkorting. Bijvoorbeeld voor de Modelbouw Vereniging Woubrugge en voor de Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord (Drenthe). Maar sinds de Tweede Golfoorlog wordt mvw gebruikt voor `massavernietigingswapen'. Meestal wordt de afkorting in het meervoud gebruikt, dus als mvw's. Deze nieuwe afkorting is voor het eerst aangetroffen in deze krant, in een zin die H.J.A. Hofland schreef op 29 januari 2003: ,,Volgende week komt de Amerikaanse regering met overtuigende bewijzen dat Saddam massavernietigingswapens (mvw's) maakt.''

Niksisme. Mensen die geloven dat er toch wel `iets' tussen hemel en aarde moet zijn, worden sinds 1997 ietsisten genoemd. In 2003 kregen zij antwoord van uitgever en publicist H.J. Schoo. In de Volkskrant schreef Schoo: ,,Zelf ben ik het niksisme trouw gebleven. Als mij `de Vraag' wordt gesteld, zeg ik ferm: `Niks, derde generatie niks!''' Een nieuw woord voor `atheïsme' dus.

Nieuw antisemitisme. Na de Oude en Nieuwe Economie is er nu Oud en Nieuw Antisemitisme. Bij het nieuwe antisemitisme, een aanduiding die we zonder twijfel nog vaak zullen horen, is de jodenhaat niet alleen gebaseerd op racistische vooroordelen, maar ook op het Israëlische beleid ten opzichte van de Palestijnen. ,,De oorzaak van het nieuwe antisemitisme'', zei Shimon Peres in november, ,,ligt bij de moslimbevolking in Europa. Momenteel zijn er twintig miljoen Europese moslims. Zij hebben een sterke, luide stem in het maatschappelijk debat.''

Olieschaats. Nederlanders blijven experimenteren met schaatsen. Na de klapschaats (1983), de wisselschaats (1996) en de carve-schaats (1999) was dit jaar de beurt aan de olieschaats, een uitvinding van Chris Beuker uit Groningen. De olieachtige vloeistof die uit de ijzers druppelt moet de weerstand verminderen en de snelheid bevorderen. Of de olieschaats veel toekomst heeft valt nog te bezien, want de scheidsrechterscommissie van de Internationale Schaats Unie besloot in oktober dat wedstrijdschaatsers geen gebruik mogen maken van deze nieuwe uitvinding.

Opblaaskerk. Als de mensen niet meer naar de kerk komen, dan komt de kerk naar de mensen. Dat moet de Brit Michael Gill hebben gedacht toen hij de eerste opblaaskerk ontwierp. Het gaat om een ruim veertien meter hoog gebouw, zeven meter breed, met een kerkachtig interieur, compleet met een opblaasbaar orgel (zonder geluid), een altaar en gotische bogen. In mei 2003 opende Gill de eerste opblaaskerk in Engeland; in oktober was de kerk voor het eerst te zien in Nederland, in Liempde in Noord-Brabant. Een woordvoerder van de rooms-katholieke kerk had er geen probleem mee. ,,God kun je in principe overal ontmoeten.''

Opseksen. Op 29 mei 2003 beschuldigde Andrew Gilligan in het BBC-radioprogramma Today de Britse regering ervan een rapport over Iraakse mvw's tegen de zin van de inlichtingendiensten te hebben opgeklopt om de oorlog in de publieke opinie te rechtvaardigen. Gilligan gebruikte de uitdrukking sexed up. Dat is gangbaar Engels, maar níet bij de BBC en níet met betrekking tot gewichtige staatszaken. De hele kwestie veroorzaakte een enorme rel, zeker nadat de Britse wapenexpert David Kelly, die de bron voor dit verhaal zou zijn, zelfmoord pleegde. Het woord opseksen liftte mee met alle publiciteit en raakte al zo snel ingeburgerd dat het ook elders, in stukken die niet over de affaire-Kelly gingen, werd gebruikt. Zo schreef deze krant in november over een boek over de geschiedenis van de vagina: ,,Het vrouwelijk geslachtsorgaan is wetenschappelijk nog grotendeels onbekend terrein, betoogt Catherine Blackledge. Zelf heeft ze haar geschiedenis van de vagina behoorlijk opgesekst.''

Pyjamadag. Hoewel het de woordenboeken nooit heeft gehaald, wordt pyjamadag sinds enkele decennia gebruikt voor een dag om gezellig thuis in pyjama te luilakken. In 2003 kreeg het echter een tweede betekenis: dag waarop hulpbehoevende bejaarden in een verzorgingstehuis verplicht in pyjama in bed moeten blijven omdat er door bezuinigingen onvoldoende personeel is om hen aan te kleden. Het woord debuteerde in november in Het Parool en zorgde voor een golf van verontwaardiging, waardoor het snel algemeen bekend werd.

Procedurevandalisme. De kokkelvissers hadden in 2002 een slecht jaar, zo maakten zij in februari bekend. Op basis van een voorlopige vangstvergunning haalden zij slechts 1.830 ton kokkelvlees van de zeebodem, terwijl de branche ongeveer 3.000 ton moet binnenhalen om niet met verlies te draaien. Oorzaak, volgens de producentenorganisatie Kokkelvisserij: procedurevandalisme van twaalf natuurorganisaties, die met allerlei bezwaarprocedures de vangstperiode met zeker drie maanden hadden bekort. Met procedurevandalisme bedoelden de kokkelvissers: het opzettelijk traineren van besluitvormingsprocedures, bijvoorbeeld door kansloze bezwaarschriften in te dienen. Een taalkundige van de KU Leuven wees erop dat er voor dit verschijnsel eigenlijk al een woord bestond, namelijk filibusteren. ,,Maar kennelijk is dat woord uit het politieke jargon niet algemeen. Het is in ieder geval niet zo sprekend als procedurevandalisme, dat qua vorm glashelder en voor iedereen begrijpelijk is.''

Rooftas. ,,Detailhandel luidt noodklok over rooftas'', meldde het ANP in juli 2003. ,,Een rooftas'', verduidelijkte het bericht, ,,lijkt heel erg op een gewone tas, alleen is de binnenkant gevoerd met aluminium of lood. Hierdoor worden de detectiepoortjes in de winkels omzeild.'' Volgens de Raad Nederlandse Detailhandel (RND) wordt de rooftas vooral gebruikt voor `draaideurcriminelen en groepen Oost-Europeanen'. De gemeente Amstelveen verbood als eerste Nederlandse gemeente het bezit van `geprepareerde rooftassen' in winkelcentra. De RND pleitte voor een landelijk verbod.

Routekaart. De gangbare betekenis van routekaart is `kaart waarop een te volgen route is aangegeven'. In 2003 brak dit woord echter door in de betekenis `stappenplan' of `tijdschema'. Het gaat hier om een vertaling van het Engelse Roadmap (to peace), de naam van een Amerikaans plan dat de vorming van een Palestijnse staat over drie jaar uitstippelt. Door deze nieuwe betekenis werd routekaart in diverse kranten opeens tussen aanhalingstekens geplaatst, alsof het een nieuw of vreemd woord was. Zo schreef deze krant op 11 maart: ,,De benoeming van een Palestijnse premier is een van Washingtons voorwaarden voordat het bereid is een internationaal stappenplan voor een vredesregeling, de zogenoemde 'routekaart' naar vrede, op tafel te leggen.''

Sahafisme. Sahafisme is zonder twijfel het mooiste woord van 2003. Het betekent `tegen beter weten in liegen', dan wel `het verkondigen van een aperte leugen met een zodanige overtuigingskracht dat de toehoorder of lezer wel gedwongen is zich af te vragen of de leugenaar zijn verstand verloren heeft of dat hij zelf gek geworden is'. Het woord dankt zijn bestaan aan Mohammed Saïd al-Sahaf, de Iraakse minister van Informatie, die nog bleef ontkennen dat de Amerikanen in Bagdad waren toen je op de achtergrond de Amerikaanse tanks al zag rijden. Direct na de arrestatie van Saddam Hussein verscheen er een fotomontage op internet waarop Saïd al-Sahaf zegt, terwijl je op de achtergrond een foto van de gevangengenomen Iraakse dictator ziet: ,,That isn't Saddam, you captured Santa Claus! I demand his release.'' Al eerder was Saïd al-Sahaf te zien op een fotomontage voor Ground Zero in New York, met de tekst: ,,Nee, nee, het is betonrot.''

Sars. De eerste berichten over de longziekte sars (een afkorting van `Severe Acute Respiratory Syndrome') verschenen op 15 maart 2003 in de Nederlandse pers: ,,WHO waarschuwt voor mysterieuze longontsteking''. Meteen daarna explodeerde de frequentie van deze afkorting, die voordien alleen werd gebruikt door de Stedelijke Adviesraad voor Senioren. Binnen een maand had sars al ruim duizend keer in de kranten gestaan; in totaal noemden alleen de dagbladen al de nieuwe ziekte in 2003 ruim 5.100 maal. Vanzelfsprekend ontstonden er ook talloze samenstellingen met sars-, van sars-alarm tot sars-ziekenhuis.

Stayokay. De jeugdherberg wil af van zijn kneuterige imago en daarom bedacht men een nieuwe naam die in januari werd gepresenteerd: Stayokay. ,,Jeugdherberg roept vooral de sfeer op van grote slaapzalen, gedeeld sanitair en het hebben van corvee'', verklaarde directeur K. Schilte van de Nederlandse Jeugdherberg Centrale. Dat mag nu zo zijn, maar helemaal in het begin, in 1929, vond men jeugdherberg juist te wild, omdat herberg te veel deed denken aan ,,tabak en borrels''. Een kop uit het Algemeen Dagblad van januari: ,,Jeugdherberg is kneuterig, Stayokay is cool''.

Tobias. Omdat het kabinet, in navolging van Pim Fortuyn en Leefbaar Rotterdam, heeft beloofd dat de misdaad in vier jaar tijd met een kwart zal worden teruggedrongen, werkt de Nederlandse politie sinds kort met landelijke prestatiecontracten. Een van de doelstellingen is dat er 180.000 extra bekeuringen moeten worden geschreven. Voor een fulltime werkende agent betekent dit dat hij 160 prenten per jaar moet schrijven. Een en ander ligt vast in het zogenoemde `Totaal Bekeurings Informatie en Afhandelingssysteem' (TOBIAS). Naar dit systeem heet een bekeuring bij de Nederlandse politie tegenwoordig een tobias. ,,Dat woord'', voorspelde deze krant op 1 november, ,,zal vaak, heel vaak vallen. Honderdzestig tobiassen.''

Uilenhaag. Een haag van meidoornstruiken die moet voorkomen dat laagvliegende kerkuilen zich te pletter vliegen tegen auto's. De eerste uilenhaag werd geplaatst langs de Kwazenboschweg in de Gelderse gemeente Brummen. Brummen had aanvankelijk geprobeerd het aantal dode uilen terug te dringen door het zogenoemde uilenbordenproject: de gemeente plaatste speciale uilenborden (een waarschuwingsbord met een uil in een rode driehoek), maar die werden telkens gestolen, soms al na een dag. Vandaar de uilenhaag, die de uilen dwingt om de weg te passeren op een hoogte van minimaal tweeënhalve meter, in plaats van een meter.

Verklikkip. Een verklikkip is een kip die op een door vogelpest getroffen en inmiddels geruimd pluimveebedrijf wordt geplaatst, om te controleren of het risico van besmetting verdwenen is. Men sprak ook wel van klikkippen, verklikkerkippen, alarmkippen en kamikazekippen. De eerste verklikkippen werden in juni afgeleverd bij twee kippenboeren in Meeuwen (Noord-Brabant). Nadat was vastgesteld dat de stallen virusvrij waren, werden de verklikkippen alsnog afgemaakt.

Wespengraaier. ,,Kijk uit, er zit een wesp op uw rug. Zal ik hem wegjagen?'' Zo benaderde een 36-jarige man in de zomer van 2003 tientallen vrouwen. Om vervolgens te zeggen: ,,O jee, hij is in uw broek gevallen.'' Bij de vrouwen die vervolgens hun broek lieten zakken, graaide de man in hun broek (of truitje) – en dan niet naar de denkbeeldige wesp. In de media kreeg deze aanrander de bijnaam wespengraaier. Enkele krantenkoppen: ,,`Wespengraaier' verdacht van 27 aanrandingen'', ,,`Wespengraaier' actief in Breda'' en ,,Politie pakt Bredase `wespengraaier'''.

Zeilcontact. Wat had Mabel Wisse Smit met de Amsterdamse topcrimineel Klaas Bruinsma? Aanvankelijk ging het volgens de RVD om ,,enige oppervlakkige zeilcontacten''. Ook voormalig premier Wim Kok had het over zeilcontacten. En de Kamer vroeg naar de exacte aard van deze zeilcontacten. Even leek het alsof zeilcontact volkomen gangbaar was in het Nederlands (,,ach, op een bepaalde leeftijd heb je allemaal wisselende zeilcontacten''), terwijl dit woord vóór Mabelgate niet eerder in het Nederlands was gesignaleerd. Uiteindelijk liet prins Friso in een opmerkelijke brief weten dat Mabel en Klaas gedurende drie maanden ,,regelmatig contact'' met elkaar hadden gehad, dat zij elkaar vervolgens anderhalf jaar ,,met enige regelmaat'' hadden gezien en dat Mabel in die hele periode ,,meerdere malen'' op Bruinsma's boot had gelogeerd. ,,Desondanks'', concludeerde Friso, ,,blijft de waarheid dat er tussen de heer Bruinsma en Mabel noch zakelijke contacten waren, noch sprake was van een liefdesrelatie.'' Wat hadden zij dan wel? Mabel en Klaas hadden zeilcontact.

Met dank aan Jaap Engelsman, Koos Metselaar en Rob Tempelaars. Eind januari verschijnt van Ewoud Sanders bij uitgeverij Prometheus, De taal van het jaar. ISBN: 9044604120. Prijs: circa euro 10,- Met tekeningen van Fokke en Sukke