In de krach van uw leven

Was dit 1929 of 2003? Na de beurskrach van oktober 1929 had de Amerikaanse beursgraadmeter S&P 500 267 maanden nodig om zich te herstellen. De krach van toen openbaarde talloze gebreken en misstanden in de financiële wereld, in het toezicht daarop en in het gedrag van directeuren en commissarissen van ondernemingen.

De Amerikanen ondernamen rap radicale acties, met effectenwetgeving en een nieuwe politieman op beurzen en effectenhandel, de Securities & Exchange Commission. De schandalen van toen zijn bijna identiek aan de affaires die de afgelopen jaren het vertrouwen in bedrijven, managers, commissarissen, accountants en zelfs in beurstoezichthouders hebben ondermijnd.

Herlezing van The Great Crash, het standaardwerk van econoom John Kenneth Galbraith, levert maar twee verschillen tussen toen en nu: andere namen, hogere bedragen.

Dit jaar kwam ook het laatste, nog ontbrekende schandaal aan de oppervlakte: benadeling van particuliere beleggers bij beleggingsfondsen. In de aanloop naar de beurspieken van 1929 werd de kleine belegger een rad voor ogen gedraaid. Nu gebeurde hetzelfde.

Enkele uitverkoren grote klanten van Amerikaanse beleggingsfondsen bleken de afgelopen maanden tegen gunstiger beurskoersen te mogen handelen dan de `gewone' man.

De praktijken ondermijnen het vertrouwen in een hoeksteen van de economie van de Verenigde Staten: 91 miljoen Amerikanen bezitten beleggingsfondsen, grotendeels als pensioenvoorziening. Het getal komt overeen met de helft van de Amerikaanse huishoudens.

Pijnlijk voor de Securities & Exchange Commission is dat het schandaal aan het licht kwam dankzij de agressieve openbare aanklager in New York Eliot Spitzer, die eerder de manipulaties in de internetluchtbel bij beursintroducties en beleggingsresearch bij grote zakenbanken te lijf ging. Twee grote vermogensbeerders, Alliance en Janus Capital, hebben inmiddels maatregelen genomen: Alliance heeft een schikking (250 miljoen dollar) met het Openbaar Ministerie getroffen, Janus stort 31,5 miljoen dollar terug in de getroffen beleggingsfondsen.

Ver van ons bed? Alliance beheert ook een aandelenportefeuille voor pensioengigant ABP, een dochter van Janus kreeg afgelopen maand de opdracht van de KLM-pensioenfondsen om 250 miljoen dollar in Amerikaanse aandelen te beleggen. Dat is wel een verschil met 1929: opschudding op verre financiële markten wordt prompt in Nederland gevoeld.