De stelling van Nout Wellink: De gulden komt echt nooit meer terug

Nederlanders houden heimwee naar de gulden, zo bleek onlangs uit onderzoek. Maar de euro blijft, zegt Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank tegen Roel Janssen. ,,Het is een onomkeerbaar proces.''

Bij de invoering van de euro in Nederland op 1 januari 2002 zei u dat Nederland kampioen invoering euro was. Maar terugkijkend waren we vooral kampioen inflatie.

,,Ja, de invoering van de euro is met extra inflatie gepaard gegaan. Maar dat is een tijdelijk fenomeen en de omvang is minder groot dan gesuggereerd wordt.''

De Nederlandsche Bank heeft zich er op verkeken.

,,Onze eerste schatting was in juni 2001; uit die berekening kwam een extra prijsstijging van 0,8 procent als gevolg van de invoering van de euro. Dat leek ons aan de hoge kant. Toen hebben we een tweede onderzoek gedaan en dat leverde 0,2 tot 0,4 procent op. Ik heb dat afgerond op 0,25 procent.''

Waarom zo laag?

,,Omdat iedereen zei: jullie zijn knettergek. Er zou volgens het ministerie van Financiën helemaal geen extra inflatie komen. In Europa riepen mijn collega's: je overdrijft. In een moment van bescheidenheid heb ik gedacht: die 0,4 procent kan toch wat te hoog zijn.''

In de beleving van de burgers waren de prijsstijgingen veel meer dan 0,25 procent.

,,Aan het begin van het jaar 2002 had ik ook de ervaring dat een biertje heel veel duurder was geworden. Sectoren van de economie die niet met het buitenland concurreren, zoals de horeca, hebben hun kans gegrepen. Er zijn ook ondernemers geweest die later hun prijzen hebben verhoogd.''

U had moeten waarschuwen dat er extra inflatie zou komen door de euro-invoering. Uiteindelijk is er een extra prijsstijging uitgekomen van 0,6 procentpunt.

,,We hebben onderzoek gedaan, we hebben schattingen gemaakt. We zijn de enige van alle centrale banken in Europa geweest die deze zaak aanhangig hebben gemaakt. Ik denk dat ik het weer zo zou doen.''

Was die lage schatting bedoeld om de bevolking gerust te stellen?

,,Nee, want ik geloof niet dat je mensen gerust kunt stellen door informatie te geven waarvan je van tevoren weet dat het toch anders zal uitkomen.''

Dan hebben ondernemers zich dus slecht gedragen door hun prijzen extra te verhogen.

,,De vraag was: wie gaat de invoering van de euro betalen? Er waren ramingen dat die tussen de zes en acht miljard gulden zou kosten en iemand moest dat betalen. En niet alleen de schatkist. Ondernemingen berekenen hun kosten voor een deel door naar hun klanten. Zo heeft de hele samenleving meebetaald.''

Het heeft de aanvaarding van de euro geen goed gedaan.

,,Nee, maar we wisten niet zeker wat er uit zou komen. Achteraf gezien denk ik dat we meer hadden kunnen waarschuwen voor prijsverhogingen, met name in sectoren die niet aan internationale concurrentie onderhevig zijn.''

Een van de voorwaarden voor de euro waren de afspraken over begrotingsdiscipline. Maar die liggen in duigen.

,,Ik zou dat natuurlijk liever niet hebben, het is allemaal heel vervelend. Ik zie het als een processie van Echternach. Twee stappen voorwaarts, een terug. We zullen er ook iets aan moeten doen.''

Dat lukt niet. De Ecofin is mislukt, de Europese top is mislukt...

,,Maar dat betekent niet dat we nu gaan opgeven! Dit is een langjarig project. Het is ingewikkeld, er komt geen oorlog aan te pas, het moet via overtuiging. In het Europese traject hebben we vaker tegenvallers gehad. Ik ben er niet dol op, maar ik denk dat we wel weer oplossingen vinden.''

Is die breuk in het Stabiliteitspact reden om je los te maken van Berlijn en Parijs?

,,Stel dat we ons losgekoppeld zouden hebben van de Duitsers. Wat zouden we dan doen? Onze eigen munt flink in waarde laten stijgen?''

We hebben al een sterke euro.

,,Goed, dan wil je dus devalueren. Maar als we over de zwakte van de Duitsers praten en vervolgens willen we dat onze valuta nog zwakker wordt – dat is een beetje gek.''

Bij de Duitsers gaat het om de zwakte van hun begrotingsbeleid.

,,Ja, maar dat moet vroeg of laat zijn effect hebben op de koers. Dus als je praat over losmaken van Duitsland, dan moet je een verdere koersstijging van de munt aanvaarden.''

Gezien de stand van de Nederlandse economie kun je beter tijdelijk een zwakkere munt hebben.

,,Nederland heeft belang bij stabiliteit ten opzichte van zijn belangrijkste handelspartners. De euro biedt dat. Zonder de euro hadden we ook naar wisselkoersstabiliteit gestreefd en waren we ook meegezogen met de omgeving. Dat hadden we niet leuk gevonden, maar het was niet wezenlijk anders geweest.''

Het probleem is dat de tegenhanger van de monetaire unie, de politieke unie, ontbreekt. En de grote landen hebben laten weten dat ze daar voorlopig niet aan willen.

,,Dat wisten we. Tijdens de onderhandelingen over het verdrag van Maastricht (1991) was zowel Nederland als Duitsland aanvankelijk voorstander van een politieke unie. We zagen de monetaire unie als het eindpunt, de bekroning van het hele proces. Maar na de val van de Muur was een politieke unie een brug te ver voor Duitsland. Met de monetaire unie zijn we doorgegaan. Pas naderhand hebben de Duitsers zich gerealiseerd dat je zonder politieke unie in de problemen kunt komen met de afstemming van begrotingen en daarom hebben ze het Stabiliteitspact er doorgedrukt.''

Nu blijft de situatie dat landen hun monetaire soevereiniteit opgeven en hun begrotingssoevereiniteit in eigen hand houden. Moet je daarom niet een stap terug doen?

,,Ik zou willen verwijzen naar Nederland rond 1800. We hadden toen vrij zelfstandige provincies. Er waren financiële problemen en in die dagen is er een soort stabiliteitspact gesloten. De provincies hebben plechtig beloofd dat ze geen tekorten meer zouden hebben. Eén van de provincies, ik dacht Zeeland, hield zich niet aan de regels. De provincie werd een boete opgelegd en weigerde die te betalen. Toen hebben de Fransen in 1806 's lands financiën gecentraliseerd.''

Volgens een enquête deze week van Eurostat rekent 68 procent van de Nederlanders nog steeds om naar guldens.

,,Ik reken ook nog steeds bepaalde dingen in guldens uit. Maar daarmee ben ik nog geen voorstander van de gulden.''

Kunnen we terug naar de gulden?

,,We kunnen ook Friesland weer een eigen munt geven. Het kan, maar het is niet slim. Het maken van de biljetten is niet zo duur, als je 650 miljoen biljetten moet maken, ben je 65 miljoen euro kwijt. De kosten zitten in het terugdraaien van de veranderingen van alle systemen. Het zou mij niet verbazen als een aantal bedrijven zou zeggen: zoek het maar uit, daar doen we niet aan mee.''

Ligt er een plan voor klaar?

,,Het is niet aan de orde. Er is geen weg terug. Het is een onomkeerbaar project.''