Wat u nu te horen krijgt...

In januari gaat de nieuwe theatershow van Youp van 't Hek, `Prachtige Paprika's', in première. Arjen Ribbens volgde de cabaretier drie maanden lang tijdens de voorbereidingen en zag een voorstelling ontstaan.

Maandag 8 september, theater Pepijn Den Haag

Een mooie zomeravond in Den Haag. Op de stoep voor theater Pepijn staat een klein, onmiskenbaar Haagsch gezelschap. Sommige bezoekers feliciteren elkaar. De populairste cabaretier van Nederland, de enige komiek die Carré moeiteloos zeven weken achtereen vol krijgt, treedt vanavond op in het kleinste theater van Den Haag. En zíj hebben een kaartje. Een kaartje van slechts 7 euro voor de eerste voorleesvoorstelling van Prachtige paprika's, de nieuwe theatershow van Youp van 't Hek.

Om vijf minuten voor half negen drommen de negentig toeschouwers het donkerbruine zaaltje binnen. Als iedereen zit, gaat meteen het licht uit en komt Van 't Hek met een sprongetje het toneel op. De cabaretier draagt roze bretels en rode gympen, uit zijn overhemd piept een pluk grijs borsthaar. ,,Aardig dat ik weer op u mag oefenen'', begint hij, waarna hij vertelt over zijn bijzondere band met Pepijn. Dit is een van die zaaltjes in de marge waar zijn carrière lang geleden begon. Ooit trad hij hier op voor slechts vier betalende toeschouwers.

Op een pianokruk met vier glazen water na is het mini-podium van Pepijn leeg. Maar in de grote theaters staat hij straks in een enorme kas vol paprika's, belooft Van 't Hek. Wapperend met zijn stapeltje tekstvellen benadrukt hij daarna het voorlopig karakter van de voorstelling: ,,Wat u vanavond te horen krijgt, hoort u nóóóóit meer.''

Dat hij voorleest, hindert nauwelijks. Van 't Hek kijkt over zijn papieren voortdurend de zaal in. Bovendien smeedt hij handig een complot met de toeschouwers. Na een lange opsomming van alle elektrische apparaten in zijn huis verzucht hij: ,,Die moet ik nog helemaal uit mijn hoofd leren.'' En als hij heeft voorgelezen dat zijn huwelijk zo goed is, kijkt hij de zaal in en zegt: ,,Ja, het staat er echt.''

Er wordt sowieso veel gelachen. Om de grappen over het salaris van de nieuwe Albert Heijn-topman, de escapades van PSV-manager Fons S. en prinses Margarita en haar `claimbaron'. Maar soms blijft het ook minutenlang muisstil in het broeierige zaaltje. Bijvoorbeeld als Van 't Hek de tekst van twee (toekomstige) liedjes declameert. En zeker bij het lange, nogal taaie levensverhaal van paprikakweker Sjef.

Na ruim vijftig minuten, als Sjef bij de familie Van 't Hek thuis aan het kerstdiner wil beginnen, stokt de voorstelling plotseling. ,,Hoe het afloopt?'', zegt de cabaretier plagerig. ,,Daar ben ik zelf ook heel nieuwsgierig naar.''

Als extraatjes leest hij zijn meest recente krantencolumn voor. En een verhaal over een drankzuchtige buurman, een jeugdherinnering die komend voorjaar in boekvorm verschijnt. Nogmaals bedankt hij het publiek: ,,Ik heb heel veel geleerd vanavond. Soms dacht u misschien `wat duurde dat lang'. Nou, dat dacht ik zelf ook. Ik heb gehoord wat er uit moet.'' Hij besluit met zijn uit 1989 daterende lijflied, Niemand weet hoe laat het is. De laatste woorden – ,,Leef toch je leven als het allerlaatste uur'' – zingt hij met trillende stem en gebalde vuisten.

Een half uur na de voorstelling baant Van 't Hek zich met natte haren een weg door het theatercafé. Hij schudt links en rechts handen en bespreekt met zijn vaste componist Ton Scherpenzeel een idee over de openingsmuziek van zijn show. Aan zijn vaste adviseur Joop Koopman geeft hij de tekstvellen van de voorstelling. ,,Huiswerk'', zegt Koopman. ,,Morgen of overmorgen gaan we bellen om wijzigingen te bepraten.'' Van 't Hek knikt. Hij is blij, zegt hij, dat hij uit het vacuüm van zijn werkkamer is. De eerste, onzekere schreden zijn gezet.

In Pepijn stond Van 't Hek voor het eerst sinds zijn Oudejaarsconference van vorig jaar weer op toneel. ,,Zo'n oudejaarsshow is iets bijzonders. Vierenhalf miljoen kijkers, je krijgt de gelegenheid om iets tegen het volk te zeggen. Daarna wilde ik een tijdje helemaal weg zijn, niet te vinden.''

Zijn manager Hans Floberg laste een rustpauze van acht maanden in, langer dan normaal. ,,Het is mijn taak om Youp tegen zichzelf te beschermen'', zegt Floberg. ,,Het liefst begint hij na twee maanden weer met een volgende show. Zonder de kick van de lach en het applaus wordt Youp onrustig. Maar soms moet hij een wat langere pauze nemen om zijn hoofd leeg te maken.''

Als student werd Floberg begin jaren tachtig de vaste chauffeur Van 't Hek. Tien jaar geleden, na een sollicitatiegesprek van bijna 600.000 kilometer, promoveerde hij tot manager. Lumen, Van 't Heks toenmalige impresariaat, stopte ermee en de cabaretier vond zichzelf te nukkig en te veeleisend om bij een andere theateragent aan te kloppen. Floberg kreeg van Joop Koopman een spoedcursus impresario en werd directeur van Hekwerk Theater Produkties. Een klein bureau dat later ook de zaken ging behartigen van de cabaretgroepen De Vliegende Panters en Droog Brood en, sinds kort, Kasper van Kooten.

Floberg werkt vanuit een klein kantoor, recht tegenover het Amsterdamse grachtenpand van Van 't Hek. De gouden platen hangen er tot in het toilet. Floberg is de bewaker van het succes. Van 't Hek speelt altijd voor uitverkochte zalen, hij verkocht ruim 3,5 miljoen boeken, en de televisieregistraties van zijn shows breken kijkcijferrecords. ,,Het is mooi zo'', zegt Floberg. ,,Ik moet zorgen dat Youp vooral de dingen blijft doen waar hij goed in is. Ik moet zorgen dat alles klopt, dat het vrolijk blijft, dat er geen wrijvingen in de ploeg ontstaan.''

Floberg kent de werkwijze van Van 't Hek door en door. ,,Een idee moet bij Youp altijd groeien. Met stukjes en een paar oude columns begint het. Dan gaat hij op tournee en al doende merkt hij waar het heen moet. In het begin roept hij van alles. Op voorhand wil ik hem niet te veel belemmeren. Hooguit zeg ik: lijkt dat niet te veel op die of die voorstelling? `Nee, nee, nee', zegt hij dan. En eigenlijk weet ik dan al dat het drie maanden later allemaal anders zal zijn.''

Zo'n eerste voorstelling is geen maatstaf, zegt Floberg. ,,Een dag van tevoren ontdekt Youp dat hij niet genoeg tekst heeft. Dan valt hij heel gemakkelijk terug op oude patronen. Niks aan de hand. Uit die vulling komen altijd een paar goede grappen. Het gaat om het proces. Om wat er van week tot week bijkomt. Youp zegt weleens dat hij een voorstelling in tien dagen schrijft. Dat is niet zo. Hij maakt hem al spelende in drie maanden.''

Drie dagen vóór Pepijn is Van 't Hek inderdaad pas begonnen met schrijven aan Prachtige paprika's. Veertig A-4'tjes die slechts een aanzet vormen. ,,Ik kan niet in mijn werkkamer een complete voorstelling schrijven. Een show is een organisch iets. Pas na zo'n eerste optreden weet ik welke kant het op gaat. Daarna is het een kwestie van boetseren en slijpen, van anders en beter.''

Toch heeft hij een jaar eerder al een synopsis van Prachtige paprika's moeten inleveren voor de seizoensaanbieding van zijn impresariaat. Een tekstje van ruim honderd woorden dat een beeld geeft van zijn eerste gedachten over de voorstelling. Een ooit succesvolle paprikakweker, zo schreef Van 't Hek, is door zijn familie en vrienden in de steek gelaten. ,,Vanuit zijn failliete kas vertelt hij zijn zonderlinge verhaal. Waarom de kas failliet is? De paprika's smaakten overal naar, behalve naar paprika.''

Dat uitgangspunt kwam manager Floberg en adviseur Koopman bekend voor. De likeurstoker uit Scherven (1997) en de zolderkamerzonderling uit Spelen met je leven (1995), dat waren toch ook ontspoorde mannen die afgaven op de steeds idioter wordende wereld om hen heen? ,,Ik begrijp dat soort mensen zo goed'', verontschuldigt Van 't Hek zich. ,,De zwerver die zijn goede baan bij ABN Amro heeft opgegeven, die snap ik zoveel beter dan de kerels die elke dag braaf naar kantoor gaan.''

Vrijdag 19 september, Dorpshuis Oost-Knollendam

Ook de zesde voorleesvoorstelling van Prachtige paprika's is in een `kietelbakje'. Na De Hoogte in Winsum en De Fransche School in Culemborg treedt Van 't Hek vanavond op in het Dorpshuis van Oost-Knollendam, een lint van huizen aan de Markervaart ten noorden van Zaanstad. In de aanloop naar een nieuwe show zoekt de cabaretier de intimiteit van de allerkleinste theaters. Daarna speelt hij in steeds grotere zalen, om begin 2005 te eindigen met zeven weken Carré en een week in Groningen voor de televisieopnamen. In de voorleesperiode speelt hij hooguit drie keer per week, zodat hij veel tijd heeft om te schrijven. Later gaat de frequentie omhoog naar vijf optredens per week.

Het Dorpshuis in Oost-Knollendam is een geliefd try-outadres, waar Van 't Hek al vijf keer eerder optrad. Onder de honderdvijftig toeschouwers zijn dit keer veel mensen `van buiten', zegt een man die naast het Dorpshuis woont. Een groot deel van de vijfhonderd inwoners bezoekt een bruiloftsfeest in het nabijgelegen Spijkerboor. ,,Iedereen wordt dronken'', verzekert de buurman.

Het Dorpshuis is een knus zaaltje met stapelbare plastic stoelen. Aan de muur hangen vaandels van de harmonie, in een hoek is een buffet met rolluik (koffie 90 cent, ranja 50) en boven het hoge toneel vliegen muggen. De stemming is vanaf het begin uitgelaten. Als Van 't Hek begint met ,,Wat u nu te horen krijgt...'', brullen de toeschouwers ,,...hoort u nóóóóit meer''.

Na vijf kolkende minuten roept de cabaretier de zaal tot de orde: ,,Kom op jongens, ik moet straks ook naar huis.'' En zo speelt hij wel vaker met succes in op onverwachte gebeurtenissen. Na een grap met weinig weerklank zegt hij: ,,Oké, die gaat eruit.'' Maar als voorin de zaal een toeschouwer hinnikend protesteert, herziet hij zijn mening: ,,Nee, tóch niet. De hoofdonderwijzer hier vindt hem wél leuk.'' Als hij later per ongeluk het microfoontje op zijn bril raakt en voor een enorme bromtoon zorgt, moppert Van 't Hek tot grote hilariteit: ,,Zo'n klein zaaltje, ik kan mijn handen hier niet kwijt.''

Het optreden duurt tien minuten langer dan elf dagen eerder in Pepijn. Sommige conferences zijn drastisch ingedikt, andere juist uitgebreid. De opbouw is veranderd, het saaie levensverhaal over de paprikakweker onherkenbaar veranderd. Eén van de twee liedjes zingt hij nu met een geluidsband.

Maar na 65 minuten eindigt de voorstelling nog steeds in het niets. ,,Er moet nog veel uit en nog een aantal dingen bij'', zegt hij met een handdoek om zijn nek tegen het publiek. Daarna leest hij twee recente krantencolumns voor en zingt hij nog een paar lievelingsliedjes. `Niemand weet hoe laat het is' wordt luidkeels meegezongen. Na een staande ovatie beginnen de Oost-Knollendammers meteen stoelen te stapelen en ratelt het rolluik van het buffet omhoog.

Joop Koopman heeft genoten in Oost-Knollendam. ,,Van zo'n leuke stemming in de zaal wordt Youp beter'', zegt zijn coach. ,,Hij speelt nooit op de automatische piloot, is altijd attent op de reactie van de zaal. Youp is een groot verteller. Als hij aan een verhaal begint, ben je steeds nieuwsgierig naar hoe het verder gaat. Mensen zijn bereid naar hem te luisteren. Hij intrigeert, weet de aandacht te trekken. Vergeet niet, hij is een van de jongsten uit een groot gezin.''

Koopman is blij met hoe Prachtige paprika's zich ontwikkelt. Het oorspronkelijke uitgangspunt doubleerde te veel met eerdere programma's en die opvatting heeft hij niet onder stoelen of banken gestoken. ,,Ik moet waken voor herhaling, ik ben Youps artistieke geweten.'' De gesprekken hadden niet meteen het gewenste effect. In een lange brief aan Koopman verdedigde Van 't Hek in juli vanaf zijn vakantieadres in Italië nog de eerste opzet.

De 73-jarige Koopman adviseert Van 't Hek al meer dan twintig jaar. Als artistiek directeur van impresariaat Lumen in Hilversum moest hij in 1981 beslissen of het bureau Van 't Hek wel zou accepteren. Koopman bezocht de voorstelling Zat ik maar thuis met een goed boek en aarzelde sterk. ,,Ik vond vooral de titel van dat programma goed. Youp leek destijds nog te veel op andere cabaretiers.'' Maar het voormalig hoofd Amusement van de VARA gunde Van 't Hek het voordeel van de twijfel en sindsdien is hij zijn artistieke steun en toeverlaat.

In het begin maakte Koopman zich weleens zorgen in de aanloop naar een nieuwe voorstelling. Inmiddels weet hij beter. ,,Youp is een man geweest die altijd hard hollend de laatste trein haalt. Als er druk op de ketel staat is hij op z'n best. Dan kan hij beestachtig hard werken.''

Koopmans inbreng bij de shows is groot. Hij bemoeit zich overal mee. Met de opbouw, het decor, de grappen, de liedjes en de thema's waar de cabaretier op zou kunnen doorgaan. In de beginfase zit hij zeker twee keer per week in de zaal. Later, als de show eenmaal staat, gaat hij zeker nog eenmaal per week kijken. ,,Ongemerkt sluipen er toch verkeerde dingen in de voorstelling die Youp zelf niet opmerkt. Als kwaliteitsbewaker moet ik zorgen dat hij niet uit de bocht vliegt. Soms zeg ik: zou je die grap onderhand niet eens wegdoen? Of: zou je de voorstelling daar niet wat uitbreiden? Ik mag alles roepen; Youp wordt nooit boos. Soms zeg ik niks en soms ben ik streng tegen hem. Zeg ik: lazer daar toch eens mee op. Of: vloek toch niet zoveel.''

De samenwerking stoelt op vriendschap en wederzijdse bewondering, zegt Van 't Hek. ,,Samen rijden we in een bobslee. Joop zit achterin. Hij geeft me snelheid, maar is ook degene die aan de rem trekt. Toen ik doorbrak in de jaren tachtig begonnen de omroepen te bellen. Joop zei steeds: `Niet doen.' Héél verstandig, besef ik nu. Voor je het weet ben je zeven dagen per week op televisie en mors je met je talent.''

Afstandelijk een voorstelling beoordelen, dat is wat Koopman goed kan, zegt Van 't Hek. ,,Als mensen een grap niet leuk vinden, blijken ze vaak persoonlijk gekwetst. Rijden ze bijvoorbeeld zelf in de auto waar die grap over gaat.''

Het verschil in karakter is volgens de cabaretier de basis van de goede samenwerking. ,,Joop is een man van de goede smaak, ik van de wansmaak. Ik kan heel ordinaire grappen maken. Als ze maar leuk zijn, vindt Joop het goed. De iets minder smaakvolle grappen gooit hij eruit. Ik wil nog wel eens een vrolijke, kroegachtige seksmop maken. Wel leuk, maar beneden alle peil. `Joh, dat moet je niet zeggen', is dan het commentaar van Joop. Meestal ben ik heel gezeglijk, daar heb ik Joop toch voor? Slechts een enkele keer ga ik tegen hem in. Een cabaretier moet af en toe ook over de rand. Beschaafd cabaret, daar is niks aan. En dan zegt Joop: Oké, ga dan maar dóór, overdrijf het maar.''

Woensdag 1 oktober, De Warenar in Wassenaar

Voor het eerst speelt Van 't Hek in De Warenar, een aangeharkt theater met 210 zitplaatsen in het centrum van Wassenaar. Met zijn eerste woorden – ,,Ik ga ervan uit dat ik in deze gemeente niet word gefotografeerd'' – krijgt hij de zaal meteen in beweging. De toeschouwers begrijpen dat Van 't Hek verwijst naar het omstreden fotografeerverbod bij de woning van de bekendste inwoner van Wassenaar, kroonprins Willem-Alexander. Het is een truc die hij vaker toepast. ,,Zo'n voorstelling is een wederzijds complot'', legt hij uit. ,,Ik heb nog nooit in Wassenaar opgetreden en misschien kom ik hier de eerste vijf jaar niet meer. Die ene avond moet dus leuk worden. Zowel voor mij, want ik leef ook maar vrij kort, als voor de mensen in Wassenaar. Dus als er die dag of in de plaats waar ik optreed iets speelt, dan raak ik dat aan. Het is een live-optreden en geen toneelstuk waarin ik niet uit de tekst mag.''

In twaalf dagen tijd is er opnieuw veel veranderd. De conferences zijn puntiger, het tempo is opgeschroefd. Zonder zijn papieren te raadplegen knalt hij regelmatig een spervuur aan grappen de zaal in. De cabaretier Youp van 't Hek blijkt opnieuw schatplichtig aan de columnist Youp van 't Hek. Want een van de krantencolumns die hij in Oost-Knollendam als toegift voorlas, is in de voorstelling vervlochten. Hij zingt nu twee liedjes, en hij declameert een nieuw lied over de liefde. De voorstelling duurt een half uur langer.

Ook is er een scène gekomen waarin Van 't Hek de zaal in bidhouding toespreekt. Misschien niet toevallig, want existentiële vragen drukken een steeds groter stempel op de voorstelling. Vaker dan in vorige shows neemt Van 't Hek de tijd voor introspectie en twijfel. Als de zoons van de paprikakweker de zaak van hun vader overnemen, schoppen zij de gereformeerde god van hun ouders als eerste op de keien. De zoons lijken in niets op hun vader en moeder. Ze rotzooien met de paprika's en geloven nergens meer in behalve in de God van het Grote Geld.

Voor alle duidelijkheid: Van 't Hek houdt in Prachtige paprika's geen pleidooi voor het geloof. Wel vraagt de bijna vijftigjarige komiek zich hardop af, of een volstrekt goddeloze maatschappij een zaligmakend alternatief is. Steeds opnieuw stelt hij zich de vraag hoe het toch met hem gaat: ,,Volle zalen, mooi huis, gezellig gezin, goed huwelijk. Maar toch! Ik twijfel.''

Na het beschaafde slotapplaus in Wassenaar neemt Van 't Hek nog één keer het woord: ,,Zijn er nog mannen die de video hebben aangezet voor het voetbal? Ajax heeft met 2-0 gewonnen.'' Als in de zaal wat gemopper klinkt, zegt hij met een grijns: ,,Joh, kan je lekker vroeg met je vrouw naar bed.''

Een dag eerder heeft Van 't Hek een belangrijke beslissing genomen. Decorbouwer Herman van Elteren vroeg hij om een ander decor. De maquette van de toneelvullende paprikakas kan in de prullenbak. Adviseur Koopman en manager Floberg hebben hem overtuigd dat deze grote kas niet past bij de voorstelling. ,,Ik had eerder naar Joop en Hans moeten luisteren'', zegt Van 't Hek. ,,Ook het plan voor het decor leek te veel op eerdere shows.''

Weggooien gaat hem goed af. ,,Je hebt schrijftafelleuk en toneelleuk. Wat ik in mijn werkkamer bedenk, werkt op toneel soms niet. Een kok varieert toch net zo lang met een recept tot een gerecht helemaal naar zijn zin is? Zo gebruik ik die twee maanden met inspeelvoorstellingen om zo flexibel mogelijk mijn show te kunnen maken. Zodra ik met muzikanten en een decor op toneel sta, zit ik vast aan allerlei afspraken.''

In Monnickendam begint Van Elteren zonder morren aan een nieuwe maquette. De 75-jarige decorbouwer behoort net als Joop Koopman, manager Floberg, componist Ton Scherpenzeel en geluidsman Anne Kwast al decennia tot de vaste club medewerkers van Van 't Hek. Ook de andere technici werken al tien jaar bij hem. Dat hij een nieuw decor moet ontwerpen, rekent Van Elteren alleen zichzelf aan. ,,Ik ben het braafste jongetje van de klas, ik wil altijd op tijd klaar zijn. Door zo voor de muziek uit te huppelen, gaat het soms fout. Ik was al begonnen met mijn decor nog voor Youp een letter op papier had staan. Dat eerste ontwerp slaat nergens meer op. Prachtige paprika's is een voorstelling die weinig decor nodig heeft.''

Dinsdag 7 oktober, Parktheater Alphen aan den Rijn

Met zijn technici, Joosje Rap, de weduwe van zijn uitgever Thomas Rap, en zijn student-chauffeur heeft Youp om zes uur 's avonds afgesproken in Alfred's dinner, het restaurant tegenover het Parktheater in Alphen aan den Rijn. Een gezamenlijke maaltijd met zijn medewerkers en gasten behoort tot het vaste ritueel voor een voorstelling. ,,Ik geloof in het circusgevoel'', zegt Van 't Hek. ,,Samen op reis, samen eten, samen drinken, het is een manier van leven. De dag dat het werk wordt, stop ik meteen.''

Na een salade met zalm en een snelle kop koffie bedankt hij de pianist in het restaurant voor zijn muziek, de ober voor de bediening en ook de meneer van de jassen krijgt een hand. ,,Youp bedankt altijd iedereen'', zegt componist Ton Scherpenzeel. ,,Wat dat betreft is hij net Frans Bauer. Niet toevallig heeft Youp al jaren dezelfde ploeg mensen. Dat heeft niets met geld te maken, maar alles met loyaliteit.''

Om half acht stipt is de soundcheck, een andere vaste gewoonte. Terwijl geluidstechnicus Anne Kwast aan de knoppen draait, repeteert Van 't Hek de liedjes van zijn show. Als hij drie keer achter elkaar zijn nieuwste liedje `De liefde' heeft gezongen, zegt hij: ,,Kwast, ik heb vanavond Alzheimer na de pauze ingebouwd. Na `rondje na rondje' mag je al starten.'' De geluidsman knikt. Hij pakt de cd met de muziek van `Meneer Alzheimer' en noteert op welk moment hij het schijfje zal draaien.

`Meneer Alzheimer' komt uit Ergens in de verte, een voorstelling uit 1993. Net als alle andere liedjes die Van 't Hek de afgelopen twintig jaar schreef, is de bijbehorende muziek van Ton Scherpenzeel. Voor hij zijn `nootjes' maakt, bezoekt de componist altijd een paar try-outs om het tempo, het ritme en de sfeer van de voorstelling te proeven. Voor 75 procent krijgt hij de vrije hand, zegt de toetsenist die eind jaren zestig de popgroep Kayak oprichtte. ,,Soms geeft Youp een aanwijzing. Vraagt hij of een liedje `mooi' kan worden, of `ritmisch', of `heftig'. Ik stel me daarin heel dienstbaar op. Ik verkoop hem een broek en een jas die precies moeten passen. Youp draagt de show, ik wil hem gelukkig maken.''

In zijn studio werkt Scherpenzeel het idee voor een liedje in ruwe vorm uit. Hij zingt zelf een demo in (,,Ik heb gelukkig hetzelfde bereik als Youp'') en verstuurt daarvan per e-mail een MP3-bestand. ,,Meestal reageert Youp binnen het uur. En meestal heel blij.'' Per post verstuurt Scherpenzeel daarna een cd zonder zijn eigen stem, zodat Van 't Hek thuis en in de auto kan oefenen.

Van 't Hek heeft niet de mooiste stem van Nederland, zegt Scherpenzeel. ,,Maar Youp weet heel goed de essentie van een liedje over te brengen. Ook als zanger is zijn timing fabelachtig. En hij heeft steeds minder woorden nodig om uit te drukken wat hij bedoelt. Dat heeft niets met stemkwaliteit te maken, maar alles met interpretatie.''

Sinds een aantal jaren gaat Scherpenzeel ook mee op tournee, om samen met twee andere muzikanten zijn eigen composities uit te voeren. Prachtige paprika's staat de komende vijftien maanden bijna 200 keer in zijn agenda, een hoeveelheid optredens waar hij een beetje tegen opziet. ,,Youp is een podiumbeest. Hoe kan iemand die in zijn eentje een voorstelling draagt, zonder hoogtevrees aan zo'n lange reeks beginnen? Dat snap ik niet.'' Gelukkig, zegt de componist, stelt zijn werkgever andere eisen aan zijn muzikanten dan Toon Hermans. Hij hoeft op toneel niet verplicht tweehonderd avonden mee te lachen.

Om vijf voor acht maakt Van 't Hek in Alphen aan den Rijn met een simpel `oké' een eind aan de soundcheck. Na een praatje met de schouwburgdirecteur gaat hij zich verkleden. Manager Floberg wandelt vijf minuten voor aanvang van de voorstelling de kleedkamer binnen. ,,Zijn we in vorm'', vraagt hij, terwijl hij de cabaretier helpt met zijn bretels.

Vergeleken met de voorstelling in Wassenaar een week eerder is er weinig veranderd. Onder de opening van de show zit nu een muziekje. Verder zijn er wat actuele grappen over de in brand gestoken Ajax-bus en de `Crimineeltje Jacoba', de boot van drugsbaas Klaas Bruinsma waar Mabel Wisse Smit logeerde. De meeste grappen over de verloofde van prins Willem Friso zullen de première in januari niet halen, stelt Van 't Hek later vast. ,,Mabel is uitgecabaret, een bijzaakje geworden.''

Vóór de pauze heeft de show in Alphen duidelijk meer vaart dan daarna. ,,Ik ben nog zoekende'', zegt de cabaretier na afloop tegen zijn manager. ,,Morgen heb ik een rustige dag en ga ik aan de slag.''

Vrijdag 7 november, De Naald in Naaldwijk

Twee avonden achtereen speelt Van 't Hek in Naaldwijk, in het hart van het Westland. Voor een show die Prachtige paprika's heet het hol van de leeuw. Gisteravond, bij het eerste optreden, zat er veel regionale pers in de zaal. ,,De tuinders waren bang voor het Buckler-effect'', zegt Jan van Heijningen, paprikateler uit Wateringen. Het alcoholvrije bier (`ranzig moslimbier' gedronken door `zo'n Buckler-lul') verdween begin jaren negentig door toedoen van Van 't Hek van de markt.

De directie van De Naald heeft Van Heijningen in het voorjaar aan Van 't Hek voorgesteld. De cabaretier wilde ter voorbereiding op zijn show een paar paprikakassen bezoeken en vroeg het theater of het kon bemiddelen. In maart verzorgde Van Heijningen een rondgang langs drie kwekerijen. Vooraf hadden de betrokken tuinders uitgebreid vergaderd, vertelt de paprikateler. ,,We waren bang dat Youp de tuinbouw op de korrel wilde nemen. Dat hij de illegalen en het energiegebruik in het Westland zou uitbuiten om de paprika's in een slecht daglicht te stellen.''

Een half jaar later is de tuinder nieuwsgierig naar de voorstelling. Tijdens de soundcheck in De Naald komt hij met een fotografe in zijn kielzog een doos paprika's aanbieden. ,,Natuurlijk veredeld, Youp.'' De cabaretier poseert bereidwillig en informeert voor welke krant de fotografe werkt. Na het antwoord vraagt hij alleen: ,,Voorpagina?''

Tijdens de voorstelling is er een mevrouw die het steeds uitgiert van de pret als de rest van de zaal al tot bedaren is gekomen. ,,Ze heeft een koptelefoon op'', lost Van 't Hek het raadsel van de lachbuien op, ,,ze luistert naar een bandje met Hans Teeuwen.''

In de pauze buigt hij zich met de technici over een brochure voor neon-kerstverlichting. Een idee voor een decorgrapje van een paar seconden.

Meteen na de pauze begint de buurvrouw van de lachende mevrouw door de voorstelling te roepen. Van 't Hek reageert onmiddellijk: ,,Er is wat gedronken in de pauze?'' Als de vrouw blijft schreeuwen, zegt hij: ,,U heeft er toch geen last van dat ik er steeds doorheen praat?'' Nog een paar maal refereert hij later aan het incident, de laatste keer vlak voor het einde van de show. ,,Youp kan op twaalf sporen tegelijk denken'', zegt adviseur Joop Koopman. ,,Als iemand in de zal wat roept, kan hij daar onmiddellijk op inhaken en nog vele malen op terugkomen. Heel knap, maar ik ben er niet dol op. Het worden vaak van die zweren in een voorstelling.''

Na afloop van de voorstelling staat Jan van Heijningen in het theatercafé opgelucht een pilsje te drinken met een paar collega-tuinders. De vrees voor een `Buckler-effect' bleek ongegrond.

Maandag 8 december, De Vest in Alkmaar

Achttien kilometer file richting Alkmaar. Op weg naar theater De Vest heeft Van 't Hek alle tijd om in de auto het nieuwe slotlied van z'n voorstelling te repeteren.

Zijn technici zijn de hele middag bezig geweest met het opbouwen van het decor, dat vandaag voor het eerst zal worden gebruikt. Herman van Elteren heeft een kleine, eenvoudige kas ontworpen, die pas in de laatste minuten van de voorstelling prominent in beeld komt. Dankzij een gedaanteverwisseling, te leuk om te verklappen, zorgt deze kas voor een spectaculaire apotheose.

Van 't Hek verkoopt in Alkmaar veel actuele grappen. De pik van burgemeester Deetman, de Bulgaarse crimineel die twee dagen eerder op de Dam in Amsterdam is geliquideerd en de één dag oude kroonprinses hebben, net als de fallusvormige kunstwerken op het plein voor de schouwburg, een plek in de show gekregen. Vergeleken met een maand eerder in Naaldwijk heeft Van 't Hek vooral na de pauze ingegrepen. Er zijn twee nieuwe liedjes, een nieuwe conference en het slot is opnieuw veranderd.

Al met al lijkt de vijftigste uitvoering van Prachtige paprika's nauwelijks meer op de eerste try-out, drie maanden eerder in Pepijn. Van een onsamenhangende, vijftig minuten durende conference is de voorstelling veranderd in een gesmeerde, twee uur durende show. De tekstvellen verdwenen, vijf liedjes kwamen. Het toneel is prachtig uitgelicht, er kwam een decor en vlak voor de pauze hangt het toneel plotseling vol neon-kerstversiering. In die drie maanden is eigenlijk alleen de openingsscène overeind gebleven.

Ruim een maand voor de première (eind januari in Enschede) constateert manager Hans Floberg tevreden dat de voorstelling goeddeels af is. ,,Het spelen kan nog beter. Alle stopzinnetjes en vaste grapjes die de vaart remmen, kunnen er nog uit. Dat komt het ritme ten goede. De liedjes moeten nog een beetje opgepoetst, en het slot begint te komen. Het is heel overzichtelijk.''

Ook Van 't Hek maakt zich geen zorgen over de kritieken. ,,Bij de vorige show heb ik tot op de komma goed voorspeld wat de recensenten zouden schrijven.''

De cabaretier verheugt zich vooral op de rest van de tournee. Eerst de rondgang langs de middelgrote theaters van Nederland en België, daarna de `juweeltjes', de series in Luxor en Carré. Maanden achtereen, avond aan avond, bijna tweeduizend toeschouwers een geweldige avond bezorgen. In gedachten zit hij al in zijn kleedkamer in Carré. Ruim een uur voor de voorstelling sluit hij zich op. Koffie drinken, krantje lezen, met een schuin oog naar televisie kijken. En dan het aanzwellende geroezemoes uit de zaalspeaker proeven. ,,Dan weet ik of het een leuke avond wordt, een leukere avond dan anders. Aan het gegons kan ik horen of de mensen er zin in hebben.''

Voor informatie over de speeldata zie www.youp.nl

    • Arjen Ribbens