Nederlands met tikfouten

Het woordenboek Nederlands als tweede taal staat vol met brave woorden en als er al een minder braaf woord in staat, dan wordt het zo uitgelegd dat het alsnog een braaf woord wordt. Cocaïne wordt als volgt omschreven: een drug waardoor mensen zich tijdelijk veel beter voelen. Zo klinkt het als paracetamol. Stel, je bent net uit Colombia gevlucht en je leest dit, sla je je dan niet op de knieën van het lachen? Rare jongens, die Nederlanders. Een middel om in een betere stemming te komen. Zoiets dus als het lezen van een goede roman of luisteren naar muziek.

Seks wordt als volgt uitgelegd: alles wat te maken heeft met de lichamelijke kant van de liefde. Dit is geen uitleg, maar een opdracht om de woorden `lichamelijk' en `kant' op te zoeken. Bij het woord `allochtoon' verwachtte ik een grap: `iedereen die dit boek nog steeds gebruikt'. Er stond: `iemand die in een ander land geboren is, of van wie een van de ouders in een ander land geboren is'. Dit is geen grap, hier wordt de overheidslijn gevolgd. `Inktvis' wordt omschreven als: een soort vis. Als je allochtonen systematisch onwetend wilt houden, dan moet je vooral zo doorgaan. Een inktvis is geen vis, maar een weekdier. Net zoals de walvis geen vis is, maar een zoogdier.

Ik krijg steeds meer zin om in dit woordenboek te lezen. `IQ' wordt omschreven als: een getal waarmee uitgedrukt wordt hoe slim iemand is. Marktkoopmannen, autoverkopers, praatjesmakers en heel wat kroegtijgers zijn slim, maar dat zegt nog niks over hun intelligentiequotiënt. Soms wordt de allochtoon ook maar wat wijsgemaakt, zo wordt `mees' uitgelegd als: een kleine vogel die mooi kan zingen.

Bij sommige woorden staan plaatjes en tussendoor zijn er stukken tekst waarin kernelementen van de Nederlandse samenleving worden uitgelegd. Je komt uit Irak en je wilt weten: wat is hier democratie. Dat is: `Het bestuur over een land waarbij het volk veel invloed heeft'. Dat klinkt meer als een communistisch bestel, maar dat terzijde. De woorden poldermodel en xenofobie staan er niet in, wel dodenherdenking en Koninginnedag. Ook het onvertaalbare woord gezellig, gezellige dingen zijn prettig en leuk, dus net als XTC dat heet te zijn: een drug die je een gelukkig en verliefd gevoel geeft, dus een gezellige drug. Liberale mensen accepteren gemakkelijk de ideeën van anderen; socialisten staan er niet in. Het moet gezegd worden: een woordenboek schrijven voor buitenlanders is geen sinecure en vereist een andere instelling dan het maken van reguliere woordenboeken. Moeilijke begrippen moeten eenvoudig uitgelegd worden, dat goed doen is een hele prestatie. Al gaat het in veel gevallen goed, toch staan er in dit woordenboek te veel fouten die het leren van de Nederlandse taal nodeloos ingewikkeld maken. De inburgeraar wordt te vaak op het verkeerde been gezet.

Nederlands leren gaat met dit woordenboek zeker niet traag, maar naar alle waarschijnlijkheid wel verkeerd. Je leert er namelijk geen Nederlands van, maar Neterlands, dus Nederlands met een tikfout. Het oogpunt was om zo simpel mogelijke vertalingen te geven zodat de inburgeraar het zich met de geringste inspanning kan visualiseren, maar vaak leidt dat tot verwarring.

De makers van het woordenboek zullen hebben gedacht: de inburgeraars zullen het te druk hebben met overleven om ook nog eens acht te slaan op een woordenboek dat vol staat met detailfouten en regelrechte blunders. Raak daarom niet geïrriteerd als u in een gesprek met een inburgeraar de ene na de andere foute woordkeuze opvalt, het ligt niet aan het individu, maar aan het boek.

Van Dale Pocketwoordenboek Nederlands als Tweede Taal. Van Dale, 792 blz. euro 13,50

    • Abdelkader Benali