De `oude dame' toont haar engagement

,,Tegenwoordig moet je iemand bijna dwingen om een boek te lezen. Ik kan me dat niet voorstellen en vind het doodjammer'', zegt Hella Haasse. Haar jongste dochter is conrectrix op 't Vossius en geeft Nederlands in de laagste klassen. Zij maakt `de ontlezing' dagelijks mee. Vindt ze het zorgelijk? ,,Lezen is een talent. Lezen is de gave tot het uitbreiden van je eigen werkelijkheid en dat is niet voor iedereen weggelegd.''

Hella Haasse als cultuurcritica, zo kennen we haar niet en de 85-jarige schrijfster buigt het gesprek vlot terug naar vertrouwd terrein. De Oude Dame van de Nederlandse literatuur is te voorkomend en te vriendelijk voor vermaningen, zo blijkt eens te meer in het over twee dagen uitgesmeerde interview dat het radioprogramma Opium komende zaterdag en zondag uitzendt. Ook interviewer Arjan Peters, die als criticus van de Volkskrant zo graag de kachel aanmaakt met alles en iedereen, stelt zich dienstbaar en vol respect op. Haasse roept dat kennelijk op en het past bij haar leeftijd en staat van dienst, maar het bevordert geenszins de spanning van de uitzending.

In het eerste uur, op zaterdag, gaat het gesprek diep in op Sleuteloog, de roman waarmee Haasse de NPS Publieksprijs verwierf en waarvan tot nu toe bijna 120.000 exemplaren zijn verkocht. Haasse weidt uit over de handelingen en beweegredenen van haar protagonisten in haar Indische roman. Haasse werd geboren in Nederlands-Indië, bracht er haar jeugd door en zegt er haar hele leven over gedaan te hebben om na te gaan hoe Indië haar heeft gevormd. Dat denken resulteerde in Sleuteloog, waarbij ze aantekent dat het ,,veel zelfinzicht en moed vereist'' om ,,jezelf op de korrel te nemen''. Een interessante opmerking die in het luchtledige blijft hangen. Wat ook opgaat voor haar opvatting dat ze geëngageerde romans schrijft. ,,Er is in mijn boeken, waarvan men zegt dat ze niet geëngageerd zijn, in de emoties en belevenissen van de personages altijd een verknoping met de actualiteit van dat moment.''

Schoorvoetend gaat het zondag onder meer over de vorm waarin ze haar romans giet. Haasse zegt dat ze in het vatten van de gelaagdheid van de werkelijkheid steeds een stap verder is gegaan. En ze vertelt over haar essays over tijdgenoten Wolkers, Hermans en Vestdijk, waarin ze volgens Peters ,,ontdekkingen'' doet. Bijvoorbeeld dat in boeken van Hermans prachtige psychologische portretten van vrouwen staan. Haasse, ,,hartstochtelijk lezer'', leest andere schrijvers nooit ,,groen en geel van afgunst''. Integendeel. ,,Het bezielt je, omdat je ziet wat er mogelijk is met taal.''

Opium: Gesprek met Hella Haasse, AVRO, zaterdag en zondag Radio 1, 19.02-20.00u.

    • Ron Rijghart