De kogels klinken als scheurende zijde

`Speak softly, but carry a big stick': wie heeft het recept voor politiek succes ooit pakkender geformuleerd? Theodore Roosevelt (1858-1919) verwierf grotere faam met deze formule dan met de weinig indrukwekkende prestaties die hij als president van de Verenigde Staten (1901-1909) verrichtte. Van grote allure zijn daarentegen zijn herinneringen, die er blijk van geven dat zijn gave van het woord niet beperkt is gebleven tot die klassiek geworden oneliner. De autobiografie van Roosevelt is een sublieme expressie van wat hijzelf `Americanism of the spirit' noemt, de onnavolgbare combinatie van pathos en no nonsense die in Europa zoveel onbegrip wekt. Mijn ideaal als politicus was, schrijft Roosevelt, `to be a thoroughly practical man of high ideals who did his best to reduce those ideals to actual practice'.

Roosevelt, geboren in New York, beschrijft zichzelf als een stadsjongen die verliefd werd op `cowboy country'. Hij was een nazaat van Klaas Martensen van Roosevelt, die in 1644 aankwam in wat toen nog Nieuw Amsterdam heette. Met de Nederlandse rijmpjes die Theodore van zijn grootmoeder leerde, kon hij later tijdens een reis door Zuid-Afrika goede sier maken bij de Boeren. Na zijn rechtenstudie in Harvard koos hij voor een ongebruikelijke weg: met familiegeld kocht hij een ranch in Noord-Dakota. Hij voelde zich snel thuis tussen het rauwe volk van de kuddedrijvers dat deze brildragende ranchhouder de bijnaam `Four Eyes' gaf. Als specialist in de jacht op paardendieven sloot hij vriendschap met Pat Garret, de man die de crimineel Billy the Kid te pakken wist te krijgen.

Toen de Verenigde Staten in 1898 met Spanje in oorlog raakten over Cuba meldde Roosevelt zich aan bij de cavalerie, hoewel hij inmiddels als Republikein aan een politieke carrière was begonnen: `If there were a serious war I wished to be in a position to explain to my children why I did take part in it, and not why I did not take part in it'. Zijn beschrijving van de veldslagen is af en toe van een sensuele schoonheid: `The bullets began to come overhead, making a sound like the ripping of a silk dress'.

Na een kort gouverneurschap van New York was Roosevelt vice-president geworden onder McKinley, die in 1901 door een anarchist werd doodgeschoten. Roosevelt, pas 42 jaar oud, kon als president weinig van zijn energieke plannen uitvoeren: die teleurstellende staat van dienst is ongetwijfeld de belangrijkste oorzaak dat zijn memoires niet de verdiende reputatie van een meesterwerk hebben verworven. Het gebrek aan politiek succes leidde ten onrechte tot een tekort aan literaire waardering.

Als Republikeinse `Progressive' (die bestonden toen nog) probeerde Roosevelt de big business aan banden te leggen, maar zijn ambitie strandde door tegenwerking van het Congres. In zijn buitenlandse politiek had hij de omstandigheden tegen. Roosevelt was de eerste Amerikaanse president die zonder dralen pleitte voor een actieve rol van de Verenigde Staten in de wereldpolitiek. Daarmee was hij in de ogen van Henry James `a dangerous jingo', wat de literatuurliefhebber Roosevelt niet belette om deze romanschrijver op het Witte Huis uit te nodigen. De meeste Amerikanen waren volgens deze president kortzichtig in hun wens afstand te bewaren tot internationale verwikkelingen die hen, of ze wilden of niet, vroeg of laat toch zouden meeslepen. Hun terughoudendheid noemde hij `about as sensible as that of a prizefighter who expected to win by merely parrying [ontwijken] instead of hitting'. Hij had de pech dat hij regeerde in een periode van internationale windstilte. De crisis die hem de mogelijkheid had geboden in te grijpen, bleef uit. Zijn internationalistische programma zou pas worden uitgevoerd door opvolgers die Amerika een hoofdrol gaven in de Eerste Wereldoorlog, de Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog en de oorlog tegen het terrorisme. Maar geen van die opvolgers schreef zulke schitterende herinneringen als Theodore Roosevelt.

Theodore Roosevelt: An Autobiography. Da Capo 1985 [1913]

    • Ronald Havenaar