Conflict over doek van Willem van Mieris

Een Duitse stichting, eigenaar van kastelen en parken in Berlijn en Brandenburg, probeert de Haagse kunsthandel Hoogsteder & Hoogsteder tot de teruggave van een in de oorlog gestolen schilderij van Willem van Mieris te bewegen.

Het schilderij, dat Dame met papegaai genoemd wordt en dat vermoedelijk uit 1683 dateert, werd in 1945 door een Britse soldaat ontvreemd uit Jagdschloss Grunewald in Berlijn. Het werk, van de hand van een zoon van Frans van Mieris, gold jarenlang als vermist, totdat kunsthandel Hoogsteder & Hoogsteder uit Den Haag het vorig voorjaar in Berlijn te koop aanbood.

Willem Jan Hoogsteder wil niet op de zaak ingaan. ,,We willen dat het schilderij naar Berlijn gaat en we zijn in dialoog. Publiciteit kan de transactie in gevaar brengen.'' Hoogsteder zegt te handelen in opdracht van een klant.

Volgens curator Gerd Bartoschek van de Stichting Preussische Schlösser und Gärten (SPSG) kan er geen twijfel over bestaan dat het schilderij van Hoogsteder uit het kleine jachtslot aan de westrand van Berlijn stamt. Zijn stichting is eigenaar van een groot aantal kastelen en tuinen, waaronder Schloss Charlottenburg in Berlijn en Sanssouci in Potsdam.

Het kleine werk (45 bij 33 centimeter, hout) is op de achterkant voorzien van een stempel en een inventarisnummer. Een etiket met een ander registratienummer ontbreekt, maar de contouren ervan zijn nog duidelijk zichtbaar, constateerde Bartoschek tijdens een inspectie in Den Haag. Het werk is opgenomen in het Lost Art Register van het Duitse meldpunt voor gestolen kunst in Maagdenburg.

De stichting ziet zichzelf als de rechtmatige eigenaar en wil het werk, een privé-oorlogsbuit, terughebben. Ze is bereid daarvoor een vergoeding te betalen. Bartoschek vindt een vergoeding van ongeveer 60.000 euro billijk. SPSG is een onafhankelijke stichting onder verantwoordelijkheid van de deelstaten Berlijn en Brandenburg en de Duitse federale overheid. De Duitse overheid hanteert als richtlijn voor de terugkoop van gestolen kunst een aankoopsom van 10 procent van de marktwaarde.

De Haagse specialist voor Hollandse en Vlaamse meesters aan de Lange Vijverberg wilde tot nu toe niet verder gaan dan een aanzienlijke korting op de marktwaarde. Het werk zou eigenlijk 750.000 euro moeten opbrengen, aldus Hoogsteder & Hoogsteder in een brief van voorjaar 2002, maar men was bereid het voor 630.000 euro van de hand te doen. Men wilde onder andere afzien van commissie. Oorspronkelijk, zegt Bartoschek, wilde ook Hoogsteder met enkele tienduizenden euro's akkoord gaan. Tijdens zijn bezoek aan Den Haag werd hem 63.000 euro als richtlijn voor onderhandelingen genoemd. In een schriftelijke bevestiging van het gesprek noemde de Haagse kunsthandelaar vervolgens evenwel het veel hogere bedrag. ,,Zoveel is nog nooit voor een schilderij van deze Van Mieris neergeteld'', zegt Bartoschek.

De onderhandelingen kwamen eind deze maand in een stroomversnelling, nadat Hoogsteder was gebleken dat de kwestie in de openbaarheid dreigde te komen. Kunsthandelaar en stichting zullen de zaak halverwege januari opnieuw bespreken.

De advocaat van de stichting, Astrid Müller-Katzenburg, zegt dat haar klant er belang bij heeft dat de zaak zonder juridische procedures wordt geschikt, onder andere omdat de stichting nog duizenden andere werken zoekt en huidige bezitters niet met een rechtszaak wil afschrikken. Alleen al uit het kleine renaissanceslot in Grunewald werden naast de Van Mieris ook werken van Cranach gestolen. Voordat de Britten er hun gang gingen, hadden de Russen al een waardevolle Honthorst afgevoerd, die nog steeds als vermist geldt. Juridisch ligt de Van Mieris-kwestie niet eenduidig, zegt Müller-Katzenburg, omdat in Nederland een verjaringstermijn geldt, waarna het bezit van gestolen kunst niet meer strafbaar is.

    • Michel Kerres