BUITENLAND

BELGIË

Eerste Beweging

Het Stedelijk Museum Vander Kelen-Martens in hartje Leuven haalde voor het eerst in jaren een deel van de eigen collectie uit de depots. Eerste Beweging. Collectie in de steigers was het gevolg. Met die steigers wordt vooruitgelopen op de renovatie en nieuwbouw in 2005. De kunstvoorwerpen dateren van niet later dan 1600. Veel kerkelijke kunst, met bijvoorbeeld een indrukwekkende opstelling van een ensemble houten heiligenbeelden, maar ook meer wereldse voorwerpen zoals een prachtige uur- en kalenderplaat uit de vroege 15de eeuw. Een Tweede en een Derde Beweging volgen later tot de werkzaamheden voor een volledig nieuw museumterrein beginnen.

Eerste Beweging. Collectie in de steigers. Het museale bezit tot 1600, Stedelijk Museum Vander Kelen-Martens, Savoyestraat 6, Leuven, t/m , di t/m zo 10-17u . Inl 0032 16226906 en www.leuven.be/museumsite

100 jaar design

In 1903 werd in Gent het Museum voor Sierkunst opgericht, het huidige Design Museum. Eind jaren '70 pas begon men met het verzamelen van 20ste-eeuwse ontwerpen, wat leidde tot een collectie op internationaal niveau met een schat aan Belgische art nouveau. De behuizing is inmiddels te krap, ondanks de nieuwbouw uit 1992, en begint wat te vervallen, maar dat kan de viering van het eeuwfeest niet deren. Honderd mensen die iets met het museum te maken hebben, kozen uit de collectie hun favoriete voorwerp. De smaak van bezoekers en ontwerpers, suppoosten en curatoren, de directeur en een deelnemertje aan een workshop bracht een verrassende tentoonstelling tot stand, waarin zowel een volledige treincoupé als een veranda met prachtig glas in lood hun plaats vonden.

100 jaar - 100 mensen - 100 objecten, Design Museum, Jan Breydelstraat 5, Gent, t/m 19 feb, di t/m zo 10-18u. Inl 0032 92679999.

Islamkunst

Een muntje uit het jaar 866, de helm van de heerser Quelawun uit de 14de eeuw, Ottomaans fluweel uit de 15de eeuw en veel ongehoord mooie kalligrafie: enkele hoogtepunten van de tentoonstelling Kunst van de islam in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel. Alle stukken komen uit Belgische verzamelingen, de meeste uit de onuitputtelijke depots van het organiserende museum. De expositie is chronologisch opgebouwd en toont waar oost en west elkaar door de eeuwen heen kruisten. Vrijwel alle voorwerpen belandden in het avondland als gevolg van de contacten (hetzij handel, hetzij strijd) met de Arabische wereld. Zoals de `Karolingische muntschat', ontdekt in Mechelen in 1906 maar daterend uit de tijd dat Karel de Grote in Bagdad zijn luxestoffen bestelde.

Kunst van de Islam, een keuze uit Belgische verzamelingen, Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Jubelpark, Brussel, t/m 25 april, di t/m zo 9.30-17u. Inl 0032 27417214.

En verder

De utopie van de periferie, t/m 15 feb, Stedelijk Museum en CC De Werf, Aalst 0032 53732340; Félicien Rops - Le cabinet de curiosités, t/m 29 feb, Musée Félicien Rops, Namen 0032 81220110; Europalia Italia - diverse expo's, www.europalia.be; Geheim schrift, De Prinzhorncollectie, t/m 31 mrt, Museum dr.Guislain, Gent 0032 92163595; Sniff Receptor - 'geurfilm' en expo van Peter de Cupere, t/m 25 jan, Galerie Z33, Hasselt 0032 11295960.

FRANKRIJK

La Belle Hélène

De opéra bouffe van Offenbach op een libretto van Henri Meilhac en Ludovic Halévy ging in 1864 in Parijs in première.Door de humoristische kijk op de wereld van de Griekse goden en de duidelijke parallellen met Offenbachs eigen tijd en dankzij enkele populaire aria's en duetten is dit werk een van de bekendste Franse `operettes' geworden. De voorstelling in het Théâtre du Châtelet, een reprise van de productie van 2000, is een van de meest feestelijke en volmaakte spektakels die er op het ogenblik in Parijs te zien is. Niet alleen door de voortreffelijke prestatie van Felicity Lott in de titelrol en van Michel Sénéchal in die van Ménélas, maar ook door de talrijke onweerstaanbaar geestige vondsten van regisseur Laurent Pelly en de onberispelijke muzikale leiding van Marc Minkowski.

La Belle Hélène t/m 4 jan in het Théâtre du Châtelet, Place du Châtelet, inl 0033-140282840.

Gumboots

Op het toneel vormen enkele balken en planken die een goudmijn in Zuid-Afrika reconstrueren het minimalistische decor voor het dans- en zang spektakel Gumboots. Allerminst minimalistische is de prestatie van de 13 dansers-zangers en musici die om de liederen en dansen die de geschiedenis van hun volk vertellen te begeleiden, heel virtuoos op hun laarzen slaan. Gumboots zet de traditie van de zwarte mijnwerkers voort, die deze ritmes verzonnen naar gelang hun ondergrondse leven. Ontroerend is hun eerbetoon aan Nelson Mandela. Een spektakel in de geest van Tap dogs en Stomp vol energie humor en emotie.

Gumboots t/m 18 jan in La Cigale, 120, boulevard de Rochechouart, Parijs, inl 0033-149258999.

Hoofdtooien Diegenen die getooid gaan met rastavlechten of fluorescente hanenkammen hebben niets nieuws uitgevonden blijkt op de mooie expositie Parures de têtes in het Musée Dapper. Twee zalen, de ene gewijd aan West-Afrika, de andere aan Oost-Afrika tonen hoofdtooien, maskers en beeldjes uit de 19de en 20ste eeuw die het grote belang dat de Afrikaanse volken aan het kapsel hechtten, laten zien. Deze schitterende en vaak verbazingwekkende tooisels die ter gelegenheid van rituele ceremonieën werden gedragen, onderscheidden de machtigen en maakten de sociale en politieke status, de leeftijd en de huwelijks situatie kenbaar.

Parures de Tête t/m 11 jul, dag beh ma en di 11-19u t/m 11 jul, 25 dec en 1 jan dicht. Musée Dapper, 35 rue Paul-Valéry, Parijs. Inl 0033-145000150 en www.dapper.com.fr

En verder

Cirque Alexis Grüss t/m 29 febr, Pelouse de Saint-Cloud, route de l'Hippodrome d'Auteuil, Bois de Boulogne, Parijs, 0033-145017126; Tango Pasion t/m 4 jan in het Théâtre des Champs-Elysées, Parijs, 0033-149525050; Zingaro Ihet paarden theater/opera gezelschap t/m 29 febr in het Théâtre équestre Zingaro in Aubervilliers, 0033-892681891; Jean Cocteau sur le fil du siècle en Sophie Calle t/m resp 5 jan en 15 mrt in het Centre Pompidou, Parijs, 0033-144781233; Botticelli t/m 22 febr in het Musée du Luxembourg, Parijs 0033-142342595.

GROOT-BRITTANNIË

Brightening up London

Plaatselijke celebrities als Kate Moss, Nigella Lawson, Damien Hirst, Damon Albarn en Stella McCartney zijn uitgenodigd om voor het festive season enkele Londense landmarks te `versieren'. Zij kozen of ontwierpen materiaal dat de komende week wordt geprojecteerd op onder andere Wellington Arch en de puien van de National Gallery, Tate Britain, de National Theatre, Queen's House en de Royal Exchange. Welke beeld welk gebouw op welk moment verlicht, blijft een verrassing. Toen de koningin lucht kreeg van het project bood zij aan om Buckingham Palace met haar lievelings-kerstplaatje te verfraaien. Wie inspraak wil in de projectie kan naar de website van de sponsor, www.orange.co.uk/brightlondon T/m 31 dec Brightening up London

18 Folgate Street

Het huis van kunstenaar Dennis Severs is bijna theater. De tien kamers van 18 Folgate Street in de Londense wijk Spitalfields zijn misschien wel Severs' grootste kunstwerk. De bezoeker wandelt bij kaarslicht door het huis; in alle kamers brandt de haard en door de groepsportretten aan de muren wordt visite verwelkomd, of nauwlettend in de gaten gehouden. Diverse historische luchtjes komen je tegemoet: kruidnagel, gebraden vlees of de geur van gebakken koekjes. De klok tikt en de vloer kraakt. In elke kamer krijgt de bezoeker het gevoel dat er net iemand van tafel is opgestaan. 18 Folgate Street is Severs' replica van hoe generaties, van de vroege 18de eeuw tot begin 20ste leefden. Voor de kerst is het hele huis in stijl versierd.

Dennis Severs'House, 18 Folgate Street, London E1. Iedere 1ste en 3de zon van de maand, 14-17u & elke ma daarna, 12-14u. 004420 7247 4013 & www.dennissevershouse.co.uk (met virtuele tour).

Schaatsen

Er is weer weinig kans dat de waterwegen van Londen schaatsplezier zullen opleveren deze kerst. Maar er is een aantal alternatieven voor schaatsen in de openlucht. Het jaarlijkse kunstijs op het middenplein van Somerset House en de Broadgate Ice Rink bij Liverpool Street Station zijn dit jaar uitgebreid met banen bij Hampton Court Palace en de Millennium Dome. Ter plekke zijn schaatsen te huur en bij alle banen is er koek-en-zopie op z'n Engels.

T/m 25 jan Somerset House Ice Rink, Strand, London WC2, dagelijks 10-22u, 004420 78454670; T/m apr Broadgate Ice Rink, Broadgate Circle, London EC2, wisselende openingstijden, 004420 7505 4068; T/m 18 jan Hampton Court Ice Rink, East Molesey, dagelijks 10-21.45u, 0870 060 1778 (vanuit GB); T/m 29 feb Millennium Dome Ice Rink, Greenwich SE10, dagelijks 10-20u, 0871 230 2639 (vanuit GB).

Tentoonstellingen in Londen

T/m 4 jan Bill Viola in de National Gallery, 004420 7747 2885 & www.nationalgallery.org.uk T/m 10 jan Tracey Emin in de Counter Gallery, 004420 7684 8888 & www.countergallery.com In Tate Britain Turner in Venice en ook Turner Prize 2003; beide tentoonstellingen t/m 11 jan, 004420 7887 8888 & www.tate.org.uk T/m 18 jan Heath Robinson in de Dulwich Picture Gallery, 004420 8693 5254 & www.dulwichpicturegallery.org.uk.

DUITSLAND

Herculesjes van Donatello

Geleerden hadden ze op hun schrijftafel staan: sierlijke bronzen beeldjes uit Veneto. Herculesjes of Minerva's of andere halfgoden uit de oudheid. Bijbelse figuren of kinderen of dieren. Het spectrum was breed, maar het populairst waren toch die exemplaren waarin antieke thema's met motieven uit de natuur versmolten. Veel van deze bronzen miniatuurtjes zijn in de late 19de en de vroege 20ste eeuw verzameld door Wilhelm von Bode, directeur van de antieke sculpturencollectie in het naar hem vernoemde museum. Nu staat zijn collectie in een ander museum, ook in Berlijn, dat wel. Middelpunt van de expositie in het Georg Kolbe Museum is de Florentijnse beeldhouwer Donatello. Hij werkte van 1443 tot 1453 in Padua, waar de Venetiaanse beeldjes net in opkomst waren en waar het archeologische onderzoek aan de universiteit een extra impuls aan de makers gaf.

Bronzetti veneziani - venezianische Bronzen der Renaissancezeit: t/m 11 januari. Sensburger Allee 25; dag beh ma 10-17u. Inl 0049-303042144 of www.georg-kolbe-museum.de

De tijd van On Kawara

De Japanner On Kawara (1932) heeft faam verworven door zijn vasthoudende onderzoek naar de waarneming van tijd. In het middelpunt van zijn oeuvre staat de serie TODAY ambachtelijk perfecte schilderijen, die niets anders dan de datum van de dag tonen waarop ze werden geschilderd. Het Museum Kurhaus Kleve presenteert nu 38 datum-doeken die On Kwarea de afgelopen 40 jaar steeds op zondag heeft geschilderd - een première voor Duitsland. Ook te zien zijn de meer dan 130 telegrammen die On Karara sinds 1970 aan vrienden en kennissen stuurde, elk met het even gewone als irritante bericht: I am still alive. T/m 11 jan, Tiergartenstr. 41. Dag beh ma 11-17u: Inl 0049-28217501 of www.museumkurhaus.de.

Affiches Jupp Wiertz

Wufte dames staan nonchalant te roken voor de coupédeuren van een net nog niet vertrokken trein: zulke motieven schilderde de Akense kunstenaar Jupp Wiertz heel graag. Ook zijn opdrachtgevers, de Reichsbahn bijvoorbeeld, waren er blij mee. Wiertz (1888-1939) maakte voor alle belangrijke firma's uit zijn tijd reclameposters. Huishoudelijke artikelen en cosmetica, toerisme en vervoer – hoe luxueuzer hoe beter. De mondaine stijl van de roaring twenties pikte hij net zo goed op als het cynisme van de Nieuwe Zakelijkheid of de krachtige kleuren van het expressionisme. Een effectieve mix, waarvoor hij veel prijzen kreeg.

Die Femme fatale im Tempo der Grosstadt – der Meister-Designer Jupp Wiertz: t/m 15 feb in het Suermondt-Ludwig-Museum in Aken. Wilhelmstr. 18; dag beh ma 11-19u, wo tot 21 u, za en zo tot 17u. Inl 0049-241479800 of www.suermondt-ludwig-museum.de

Eisenhoits Verlichting

De Duitser Antonius Eisenhoit (1553-1603) maakte etsen voor de natuurwetenschappelijke collectie van het Vaticaan en samen met de wiskundige Jost Bürgi ontwierp hij automatische globussen. Hij was een innovatieve wetenschapper, een wegbereider van de Verlichting. Maar ook een overtuigd christen. Dus had hij er geen moeite mee om bovendien wijwaterkelken, altaar-uitrustingen en kruisen te vervaardigen. Zo pendelde hij tussen de goddelijke ordening en een opmeetbare wereld. Interessant genoeg voor een groot Eisenhoit-retrospectief in het katholieke bolwerk Paderborn.

Erzbisschöfliches Diözezanmuseum, t/m 11 jan, Markt 17. Di-zo 10-18u, Inl 0049-52511251495 of www.erzbistum-paderborn.de

Wagner

Voor Thomas Mann was hij het `waarschijnlijk grootste talent van de kunstgeschiedenis... een ongekende vereniging van grootheid en raffinenent, van zinnelijkheid en verdorvenheid, van populariteit en duivelskunst'. Bedoeld is de componist Richard Wagner. Het Stadtmuseum in München wijdt aan hem een expositie met geënsceneerde klankruimtes, originele Walküren-decorstukken en vele manuscripten.

T/m 21 jan St.-Jakobs-Platz 1. Dag beh ma 10-18u; Inl 0049-8923322994.

En verder

Oudejaarsparty, met showbühnes, openluchtdisco en vuurwerk, op 31 dec bij de Brandenburger Tor in Berlijn; Tanztage, met 66 choreografen, van 2 t/m 15 jan in de Sopheinsälen, Berlijn: 0049-3028092793; Die Azteken t/m 11 jan in de Kunst- und Ausstellungshalle, Bonn: 0049-22891710.