Schade door bouwfraude is moeilijk te verhalen

Amsterdam wil geleden schade als gevolg van de bouwfraude verhalen op de bouwbedrijven, een lastig uitvoerbaar voornemen.

Burgemeester Cohen vroeg er tevergeefs om bij de parlementaire enquêtecommissie bouwfraude, bij voormalig Koop Tjuchem-directeur Ad Bos, bij het openbaar ministerie en bij de redactie van deze krant: de relatielijst van Koop Tjuchem waarop meer dan 200 Amsterdamse ambtenaren vermeld staan, inclusief hun privéadres. Inmiddels heeft Amsterdam toch de beschikking over die lijst. Koop Tjuchem heeft die lijst ten lange leste alsnog verstrekt.

Alleen is het de vraag of het Amsterdam verder helpt om vermeende smeer- en fêteerpraktijken binnen haar ambtelijk apparaat bloot te leggen. De enquêtecommissie beschikt ook nog over `smeerlijsten' van Koop Tjuchem waarop een aantal ambtenaren aangeduid is dat meer kreeg dan de gebruikelijke 'zakelijke attenties' die in de bouwwereld lange tijd gebruik zijn geweest. Achter zo'n 10 procent van die namen op de lijst waarover ook deze krant beschikt, stond een aantekening dat de betrokken ambtenaar gefêteerd werd op buitenlandse reizen, bordeelbezoek of dure cadeaus. De lijst waarover Amsterdam nu beschikt, bevat die vermelding niet.

Het is volgens een woordvoerder van de gemeente ook onduidelijk of Amsterdam nu over dezelfde lijst beschikt als de enquêtecommissie. Volgens het college van b. en w. heeft ze nu onvoldoende bewijsmateriaal in handen om te twijfelen aan de integriteit van de betrokken ambtenaren. Amsterdam, de in omvang vierde aanbestedende dienst in Nederland, werd in het eindverslag van de enquêtecommissie aangeduid als een organisatie waarin tijdens het onderzoek ,,meer dan gebruikelijk'' signalen binnen waren gekomen over fêteerpraktijken als bordeelbezoek, feesten en buitenlandse reizen. Maar sinds de publiciteit over de bouwfraude heeft Amsterdam slechts één (voormalig) ambtenaar kunnen achterhalen die betrokken was bij het illegaal doorspelen van vertrouwelijke informatie over aanbestedingsprocedures. Overhandiging van de van de nu verkregen informatie heeft (nog) niet geleid tot disciplinaire maatregelen of concreet bewijs van frauduleuze praktijken.

Amsterdam probeert de geleden schade als gevolg van vooroverleg en prijsafspraken in de bouwsector zoveel mogelijk op de betrokken bouwbedrijven te verhalen en heeft daarvoor bij de Raad van Arbitrage, waar aanbesteders en bouwbedrijven terecht kunnen bij conflicten, 450 verzoekschriften ingediend. Het is de bedoeling dat zoveel mogelijk zaken zullen worden voorgelegd bij de civiele rechter. Maar de gemeente kampt met het probleem van onvolledige of zelfs geheel ontbrekende aanbestedingsdossiers over de afgelopen jaren. Meerdere stadsdelen en gemeentelijke diensten heeft het na 1993, de periode waarover de dossiervorming voor terugvordering strekt, ontbroken aan adequate archivering van aanbestedingsdossiers. Het is de verwachting dat het bij 150 van de 450 bij de raad van arbitrage aangebrachte dossiers echt tot een procedure komt.

Eén bouwbedrijf heeft voorgesteld om een bouwproject in de stad te sponsoren in ruil voor het afzien van verdere procedures. Dat aanbod heeft het college van b. en w. van de hand gewezen. Met een aantal bouwbedrijven wordt wel onderhandeld over schikkingsvoorstellen. De gemeente heeft inmiddels tien kansrijke bouwprojecten geselecteerd die inzet worden van proefprocessen. Intern wordt rekening gehouden met jarenlang slepende procedures. Want kort gedingen zijn niet mogelijk, het is zoveel jaar na dato onmogelijk om bij de rechter spoedeisend belang aan te voeren.

Bouwbedrijven en aannemers hadden in Amsterdam nagenoeg vrij spel bij vooroverleg en prijsafspraken omdat elke centrale coördinatie ontbrak. Stadsdelen, diensten en bedrijven hadden eigen autonomie bij het aanbestedingsbeleid. Die bestuurlijke cultuur wil Amsterdam niet terug draaien. Maar het college van burgemeester en wethouders wil toch zoveel mogelijk `centraliseren'. De wethouder financiën moet verantwoordelijk worden voor dat centrale aanbestedingsbeleid. De gemeentelijke accountantsdienst ACAM zal de gevoerde aanbestedingsprocedures van stadsdelen en gemeentelijke diensten controleren op het gevoerde aanbestedings- en het daarbij horende integriteitsbeleid. Verder hebben Cohen en de stadsdeelvoorzitters besloten dat het bureau Integriteit van de gemeente de stadsdelen zal doorlichten op integriteitsrisico's binnen de organisatie. Daarvoor is een plan van aanpak opgesteld met een looptijd van meerdere jaren. Die inventarisatie zal zich richten op aanbesteding, bouw- en woningtoezicht en afvalverwerking.

Amsterdam heeft inmiddels wel een einde gemaakt aan de onderlinge verdeling van rioolopdrachten aan een selecte groep van zes wegenbouwers die meer dan tien jaar lang verenigd waren in het zogeheten 'Stora-kartel'. Dat gebeurde afgelopen zomer nadat de mededingingsautoriteit NMA onderzoek was begonnen bij de rioolonderhoudsdienst DWR waarin de stad deelneemt. DWR gunde onderhoudsopdrachten tot 75.000 euro uitsluitend aan deze groep van zes bedrijven. Dat leverde hen over tien jaar een exclusieve orderportefeuille op van omgerekend 66 miljoen euro. Uit onderzoek van deze krant bleek dat DWR wegenbouwbedrijven onderling zelf opdrachten van DWR liet verdelen en dat er nauwe persoonlijke contacten waren tussen ambtenaren van DWR en leidinggevenden van de wegenbouwbedrijven. Onderzoek door het bureau Integriteit, afgelopen zomer, leverde overigens geen bewijzen op voor onrechtmatig handelen door DWR-ambtenaren.

Dit is het derde en laatste deel van een korte serie over bouwfraude. De eerste twee delen zijn na te lezen via www.nrc.nl.

    • Jos Verlaan