`Palestijnse leiding heeft volkomen gefaald'

De vroegere Palestijnse vertegenwoordiger Haidar Abdel-Shafi vindt dat de Palestijnen een radicale koerswijziging moeten doorvoeren in het verzet tegen de bezetting van hun gebieden. Niet capituleren en ook geen zelfmoordacties meer, maar een gewapende strijd tegen kolonisten en Israëlische soldaten, luidt zijn devies.

De intifadah is nog lang niet doodgebloed, maar er is een nijpend gebrek aan leiding en organisatie. Waar de Palestijnen node aan toe zijn, is een resolute koersverandering. De gewapende strijd moet onder een verenigde leiding komen en uitsluitend defensief zijn – dat wil zeggen alleen gericht tegen joodse kolonisten en Israëlische soldaten in de Palestijnse gebieden. Er kan geen sprake zijn van het opgeven van het recht op terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen, zoals in het recent gelanceerde Geneefse akkoord wel staat. Dit is niet de tijd voor capitulatie, vindt Haidar Abdel-Shafi, geneesheer en eminence grise van de Palestijnse nationale beweging.

Abdel-Shafi is niet de eerste de beste. Hij leidde in 1991 de Palestijnse vertegenwoordiging op de vredesonderhandelingen in Madrid en nadien in Washington. Maar hij was niet gediend van het achter zijn rug om door Yasser Arafat in het geheim gevoerde vredesproces dat in 1993 uitmondde in het akkoord van Oslo, en stapte terzijde.

In een vraaggesprek in Gaza toont Abdel-Shafi zich niet erg onder de indruk van het dreigement van de Israëlische premier Sharon dat Israël eenzijdig een grens zal vaststellen als de Palestijnen geen eind maken aan het geweld. ,,Wij geven ons niet gewonnen, integendeel. We zullen de gewapende strijd opvoeren, maar zonder de zelfmoordoperaties – het wordt een uitsluitend defensieve strijd tegen de bezetter op ons grondgebied. Een nationale bevrijdingsstrijd is de enige strategische oplossing die ons nu nog rest.''

,,Tot nog toe hebben de Palestijnen buitengewoon zwak gepresteerd wat betreft hun strategie en organisatie'', zegt Abdel-Shafi. ,,Dat was al zo tijdens het Britse mandaat, nog voor de Israëlische staat bestond, en dat is met de komst van de PLO niet veranderd: Palestijnse nationale strijd moest altijd weer wijken voor persoonlijke banden, trouw aan de clan en aan de politieke kliek. En kijk naar Oslo: Arafat zei dat hij een voet tussen de deur had en dat het uiteindelijk tot een onafhankelijke Palestijnse staat zou leiden, maar het is van kwaad naar erger gegaan.''

Abdel-Shafi werd als onderhandelingsleider in Washington persoonlijk onderuitgehaald toen bleek dat de PLO vanuit Tunis ook in het geheim met de regering van premier Rabin onderhandelde in Oslo. ,,Onze allereerste eis, als delegatie uit de bezette gebieden, was dat de bouw van de joodse nederzettingen onmiddellijk zou worden stilgelegd in overeenstemming met resolutie 242 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, de basis voor de onderhandelingen. De Israëliërs weigerden, 20 maanden lang, en de onderhandelingen zaten muurvast. En toen kwam er opeens het geheime akkoord dat over die kwestie met geen woord repte. Wat kon Israël nog meer hopen?''

,,De Oslo-staat was op de keper beschouwd alleen maar een façade, want wij zijn objectief gezien in staat van bezetting, van oorlog. En we kunnen ons dus geen illusies, emotionele reacties of persoonlijke en familiale loyaliteiten permitteren.''

Wanneer u spreekt over emotionele reacties, bedoelt u ook de zelfmoordoperaties?

,,Ja, heel zeker, zelfmoordoperaties zijn emotionele, volkomen verkeerde en onverantwoorde acties. Ik heb mijn visie daaromtrent twee jaar geleden al aan Arafat kenbaar gemaakt, maar hij luistert naar niemand. Wij moeten volgens mij de boodschap van de tweede intifadah respecteren, en die luidt: dat de onderhandelingen die we vóór 2000 hebben gevoerd nergens toe leidden en systematisch uitgebuit zijn door de vijand, dat we dus zullen moeten vechten voor onze rechten. Maar helaas is de intifadah nog altijd een emotionele en erg ongeorganiseerde actie. De nationale leiding heeft volkomen gefaald.''

Maar hoe organiseer je een algemene volksopstand?

,,Er is eerst en vooral het Israëlische militaire overwicht, dus er blijft ons alleen een beperkte, defensieve strijd die uitsluitend gericht is tegen de nederzettingen en alle acties die de kolonisten ondernemen om ons te frustreren zoals het vernielen van huizen en bomen. Op die manier maken we duidelijk voor iedereen dat wij uit zelfverdediging handelen.

Voorts moeten we ervoor zorgen dat het volk de strijd kan volhouden. Arafat zou daartoe alle beschikbare middelen moeten aanwenden, in de plaats van al het geld te verkwanselen voor zijn eigen belangen. Wij hebben slechts één voordeel op de Israëliërs: wij kunnen veel langer de druk van een gewapend conflict volhouden.''

Wat u voorstelt is een gewapende intifadah maar zonder de zelfmoordterreur. Maar Hamas blijft toch Hamas?

,,Er moet een einde komen aan die toestand. Alle partijen en groeperingen, inclusief Hamas, moeten bijeenkomen in een vergadering waar iedereen zijn ideeën kan voorstellen. Maar uiteindelijk aanvaardt men een gezamenlijke resolutie die iedereen bindt, zodat de koers niet langer overgelaten wordt aan de grillen van Fatah of Hamas of een krijgsheer of militieleider.''

Valt dat af te dwingen? Er zijn zoveel facties en onafhankelijk opererende groeperingen.

,,Ik heb hier in Gaza een democratische oppositiegroep opgericht, en nu is er het nationaal initiatief, samen met Mustapha Barghouti uit Ramallah op de Westelijke Jordaanoever en Ibrahim Daqaaq uit Jerusalem. Wij proberen het volk massaal te mobiliseren om de druk op te voeren voor democratisering. Het is niet makkelijk, Arafat is een sluwe vos, maar de beweging schijnt goed aan te slaan.''

Hoe reageerde Arafat op uw voorstel?

,,We zullen hem moeten dwingen. En verandering afdwingen vergt tijd. Als ik ga spreken, zie ik alleen mensen die 100 procent bereid zijn ons te volgen als ik hen uitleg hoe we vooruit moeten, maar ik weet ook uit ervaring dat zij zo gauw zij uit die vergadering komen weer helemaal terugvallen in hun oude identiteit van familie en factie. En Arafat weet daar duivels goed gebruik van te maken. Ons grote probleem is dat onze leiders altijd het slechte voorbeeld hebben gegeven.''

    • Wilfried Bossier