`Nederlandse sporters gedragen zich alsof ze coaches zijn'

Hockeyster Alyson Annan (30) won met haar vaderland Australië nagenoeg alles. Tegenwoordig is de tweevoudig olympisch kampioene werkzaam als speler-coach bij HCKZ en assistent bij de Nederlandse vrouwenploeg. ,,In Australië is de coach de baas.''

Amper in Nederland of verbazing nam bezit van Alyson Annan. ,,Een meisje van zeventien dat nog niets gepresteerd had, voerde tijdens de training het hoogste woord. In plaats van te luisteren, trok ze vrijwel elke beslissing van de coach in twijfel. Voortdurend wilde ze uitleg over het hoe en waarom van een bepaalde oefening. Ik wist niet wat ik hoorde. Ik dacht, en later heb ik het ook gezegd: doe en leer nou eerst maar eens wat, dan komen jouw antwoorden vanzelf.''

Het is de verfoeide `ja, maar'-cultuur waar menig trainer en coach zich met enige regelmaat over beklaagt. Nederlanders zijn, zo wil het vooroordeel, van nature mondig, opstandig en eigenwijs. In een bedrijfstak waar emoties toch al snel de overhand krijgen, is dat een bijna fatale combinatie, die het werk van een trainer-coach er niet eenvoudiger op maakt.

Als speler-coach van de Haagse hoofdklasser HCKZ kan Annan (30) daarover meepraten sinds de gelouterde ex-international (218 caps, 162 doelpunten) zich drie jaar geleden in Nederland vestigde. ,,Nederlanders hebben de neiging constant te vragen naar het waarom. Waarom deze oefening? Waarom deze tactiek? Ze moeten vooraf overtuigd worden van het nut. In het begin vond ik het zeer frustrerend telkens uitleg te moeten geven. Nu ben ik eraan gewend en zie ik ook de voordelen: al die vragen en die antwoorden leiden tot meer kennis en zelfstandigheid.''

Maar toch: ,,Spelers gedragen zich hier vaak als coaches. Dat gevraag leidt hen af en gaat ten koste van hun spel. Zelf heb ik nooit vragen gesteld. Ik was zeventien toen ik bij de nationale ploeg kwam. In Australië is de coach de baas. Je doet wat hij of zij je opdraagt. We klaagden wel eens, over hoe zwaar een bepaalde oefening bijvoorbeeld was. Maar dat gebeurde na afloop. Dan was de opdracht al volbracht. Australische sporters zijn over het algemeen veel volgzamer.''

Een muiterij tegen de coach, zoals onlangs bij de Nederlandse mannenploeg, lijkt in haar vaderland dan ook ondenkbaar. Maar Annan, bezig aan haar laatste seizoen als speelster (,,Ik heb er genoeg van''), nuanceert dat beeld. In foutloos Nederlands: ,,In 1992, na de teleurstellend verlopen Spelen in Barcelona (vijfde plaats, red.), gebeurde bij ons hetzelfde. Met dat verschil dat vrijwel de gehele selectie bij de bond aandrong op het vertrek van onze toenmalige coach (Brian Glencross, red.) en hockey in Australië een kleine sport is, en in Nederland niet. Bij ons voltrok de opstand zich in stilte, omdat de media het niet wisten en dus niet oppikten.''

Met Glencross' opvolger, de autoritaire maar succesvolle Ric Charlesworth, onderhield de motor van het elftal een haat-liefdeverhouding. ,,Ric wekte de indruk dat de mening van de speelsters ertoe deed. Op zijn initiatief zaten we soms twee uur te praten over hockey, en over wat we zouden moeten en kunnen doen om onze voorsprong op de concurrentie te behouden. Uiteindelijk nam hij de beslissing, die hij vooraf al in zijn hoofd had. Het was een soort schijndemocratie, waaraan ik me steeds meer begon te ergeren.''

Vooral in de aanloop naar de Olympische Spelen in Sydney (2000) voerden coach en pupil een koude oorlog. Tot een openlijke breuk kwam het echter nooit. ,,Hij zette mij tijdens de Champions Trophy voorafgaand aan `Sydney' een paar keer op de tribune. Omdat ik me op sommige punten niet kon vinden in zijn aanpak. En om mij zogenaamd te prikkelen. Alsof ik dat nodig had. Ik heb me d'r bij neergelegd. Wat moest ik anders? Ik had een doel, net als de rest van de ploeg: voor eigen publiek opnieuw de olympische titel winnen. Dat is gelukt.''

Tot psychologie-van-de-kouwe-grond laat Annan zich niet verleiden. Maar de tweevoudig wereldspeelster van het jaar (1998 en 2000) en studente commerciële economie is inmiddels dan ook het product van twee topsportculturen. Heeft zij zich, al dan niet noodgedwongen, geconformeerd aan het Hollandse poldermodel? ,,Ik ben redelijk eigenwijs, dus als ik het gevoel heb dat iets geen uitleg behoeft, doe ik dat niet. Tenzij ik merk dat de speelsters hun dag niet hebben of dat ze het echt niet snappen. Maar ik blijf niet uitleggen.''

Komend voorjaar verschijnt een mede door Annan geautoriseerd boek over de achtergronden van de succesreeks van de Australische hockeysters, die in de periode 1993-2000 aan de hand van Charlesworth vrijwel alles wonnen: twee olympische en evenzovele wereldtitels, alsmede een handvol Champions Trophy's. Het boek, dat de voorlopige werktitel Beyond The Limits heeft meegekregen, is een antwoord op de veelgeprezen `handleiding' die Charlesworth na `Sydney' schreef: The Coach - Managing for Success.

Dat heeft Annan niet gelezen. ,,Ik ben eraan begonnen, maar heb het na een paar bladzijden dichtgeslagen. Alle herinneringen bleken nog te vers. Maar wat ik wel weet is dat Ric een eenzijdig beeld heeft geschetst. Dat is zijn goed recht, maar het plaatje klopt niet. Het is niet compleet.''

Een coach balanceert per definitie op een flinterdun koord, en dient daarom een evenwichtskunstenaar te zijn, weet Annan. ,,Ik kan heel veel willen, maar als een meerderheid van de selectie naar links wil terwijl ik naar rechts wil, dan zal ik naar links moeten. Je moet wel realistisch blijven. De kunst is zo'n situatie voor te blijven. Op een subtiele manier sturen, zonder autoritair te worden.''

Bij HCKZ kon hoofdcoach Remco Hartgers dit seizoen al na zeven speelronden inrukken. Volgens zijn assistente Annan beging de voormalig bondscoach van Zimbabwe de fout door over de hoofden van de speelsters heen zijn zin door te drukken. ,,In de Nederlandse hoofdklasse gedraagt grofweg de ene helft van de speelsters zich als een topsportster, de andere helft ziet hockey als een hobby. Als je dat niet onderkent en per se je stempel wilt drukken, dan ben je snel uitgepraat.''

Betekent dat `een andere Annan' zodra de voormalige aanjaagster van The Hockeyroos haar werkterrein verlegt naar de Nederlandse selectie? ,,Onder Marc (bondscoach Lammers, red.) is de groep zich steeds professioneler en zelfbewuster gaan gedragen. Ik signaleer een duidelijk verschil met een paar jaar geleden, toen ik nog tegen Nederland speelde. Hoofd- en bijzaken lopen niet meer door elkaar. Natuurlijk stellen ook zij wel eens vragen, of hebben ze wat op of aan te merken. Zo hoort het ook. Met alleen maar volgzame types red je het ook niet.''

Of heeft die meegaande houding te maken met feit dat zij Alyson Annan is, een van 's werelds beste hockeysters ooit met een al even indrukwekkende erelijst. ,,Zou kunnen, weet ik niet. Maar ook ik moet mijn keuzes kunnen uitleggen en onderbouwen. Speelsters moeten vooral het gevoel hebben dat je verstand van zaken hebt, dat je hen serieus neemt en dat je openstaat voor inspraak. Je moet hun stemming aanvoelen, en die wisselt van dag tot dag. Dat is vreselijk belangrijk.''

Tweede aflevering in een serie over gezag in de sport. Het eerste deel stond in de krant van zaterdag 20 december.

    • Mark Hoogstad