Het bedreigde rijk van Tanzi de melkboer

Zuivelconcern Parmalat steeg in vier decennia tot ongekende hoogte en werd een wereldspeler in de voedingsindustrie. Portret van een bedrijf dat nu in grote moeilijkheden is.

Het Italiaanse zuivelbedrijf Parmalat mist een duidelijk milieubeleid. Het investeert weinig in duurzaam energiegebruik. En het doet alleen aan sponsoring van sport (voetbal en autoracen), terwijl concurrerende bedrijven zoals het Franse Danone en het Nederlandse Friesland Coberco ook geld stoppen in ontwikkelingsprojecten.

Parmalat, kortom, scoort niet bijster goed wat betreft maatschappelijk verantwoord ondernemen. Zo blijkt uit een rapport dat het Landbouw Economisch Instituut (LEI) in Den Haag afgelopen juni publiceerde. Het was een onderzoek onder zes Europese zuivelbedrijven. Saillant detail: volgens het rapport behoort Parmalat alleen in economisch opzicht tot de koplopers. Maar van die conclusie zal inmiddels weinig meer over zijn, nu blijkt dat bij het familiebedrijf miljarden euro's zoek zijn en een faillisement nabij is.

Begin jaren zestig is de Italiaanse zuivelmarkt nog erg versnipperd. Melkfabrikanten produceren vooral voor de lokale markt. Maar Carlisto Tanzi heeft grootste plannen met zijn fabriek die hij in 1961, vlak na de dood van zijn vader Melchiorre, opricht. In de fabriek wordt melk gepasteuriseerd, waardoor hij langer houdbaar is dan verse melk. Tanzi verkoopt de melk deur aan deur. Eerst in de standplaats van zijn fabriek, het dorpje Collecchio. Maar al snel bezorgt hij ook in Parma – waar hij de naam van zijn bedrijf aan ontleent. Vervolgens breidt hij uit naar steden als Genua, Florence en Rome. Tegenwoordig is Parmalat in Italië veruit de grootste melkproducent, met name omdat Tanzi talloze lokale zuivelondernemingen heeft opgekocht.

Maar Tanzi wil meer. Parmalat breidt zich ook internationaal snel uit. Het heeft inmiddels vestigingen in dertig landen, 36.000 werknemers en een omzet van 7,5 miljard euro. Behalve melk produceert het ook yoghurt, boter, slagroom, kaas, koekjes, pizza's, fruitdranken, tomatenpuree, ijsthee. Twee jaar geleden is het begonnen met de verkoop van gebotteld water onder het merk Esker. Toch blijft het een melkbedrijf, zestig procent van de omzet komt van die activiteit. Internationaal heeft het een leidende positie wat betreft lang houdbare melk.

,,Met name de laatste tien jaar heeft Parmalat zich agressief en snel uitgebreid'', zegt bedrijfskundige Jos Bijman van de Wageningen Universiteit, die enkele jaren geleden een profiel maakte van het Italiaanse concern. Het heeft in die tijd zo'n honderd bedrijven overgenomen, voor 2,5 miljard euro. De expansie concentreerde zich in Zuid-Amerika, weet Bijman. ,,Maar dat is een moeilijke markt, zoals Ahold ook heeft ondervonden.''

De groei is aan de omzetcijfers af te lezen. In 1995 bedroeg die 2,2 miljard euro, in 2001 was hij toegenomen tot 7,8 miljard euro, een voorlopig hoogtepunt. De omzet is vorig jaar met 300 miljoen euro afgenomen. Dat was met name te wijten aan de devaluatie van Zuid-Amerikaanse munten ten opzichte van de euro.

Volgens LEI-onderzoeker Karel van Bommel deed Parmalat het economisch gezien zogoed omdat het melk opkocht van bedrijven die met een overschot zaten. ,,Dus konden ze die melk goedkoop krijgen'', aldus Van Bommel. Vervolgens werd de melk verwerkt in producten met een hoge toegevoegde waarde, zoals mascarpone en slagroom. Mascarpone verovert steeds meer landen, verwerkt in het populaire toetje tiramisu. ,,Concurrenten zoals Campina en Friesland Coberco zitten met verplichtingen om de melk te verwerken in bulkkaas. Daarop is de marge laag, of zelfs negatief'', aldus Van Bommel.

Bij de overnamewoede van Tanzi zijn vaker vraagtekens geplaatst. Toen Parmalat in 1998 aankondigde dat het in Australië het bedrijf Paul's over zou nemen, vroegen analisten zich af of het bedrijf die markt wel goed genoeg kende. In Australië werd de zuivelindustrie net gedereguleerd. Die situatie heeft Parmalat verkeerd ingeschat, aldus deskundigen. Waardoor het Italiaanse concern daar grote verliezen leed.

Inmiddels zijn er geruchten dat Danone of Nestlé het in nood verkerende Italiaanse bedrijf zouden willen overnemen. Unilever heeft onlangs aangekondigd dat het fors wil uitbreiden in de zuivel. De vraag is wie interesse heeft in een bedrijf dat weliswaar sterke merken heeft (Parmalat, Santal) maar als los zand aan elkaar lijkt te hangen. En dat bovendien slecht scoort wat betreft maatschappelijk ondernemen.

    • Marcel aan de Brugh