`WAO moet toekomstbestendig worden'

Minister De Geus (Sociale Zaken) wil de markt van gedeeltelijke arbeidsongeschikten overlaten aan de verzekeraars. Die zijn ,,beter gemotiveerd dan de overheid'', zegt hij.

Het aantal nieuwe arbeidsongeschikten neemt fors af. Als dat doorzet, komt er dan een moment dat minister De Geus (Sociale Zaken) zal afzien van de invoering van een nieuw WAO-stelsel? ,,Nee'', antwoordt De Geus. De nieuwe WAO, die het kabinet vanaf 2006 wil invoeren, is ,,echt solide en sociaal''. ,,Ook als we een economische upswing meemaken, is het verstandig een betere WAO-regeling dan die van nu in te voeren.''

Tot en met het derde kwartaal van 2003 kwamen er 50.939 nieuwe arbeidsongeschikten bij, 27 procent minder dan in dezelfde periode vorig jaar. De daling lijkt vooral het gevolg van maatregelen uit het verleden die langzaam maar zeker beginnen te werken. Met name de Wet poortwachter, die voorschrijft wat werknemers en werkgever in het eerste ziektejaar moeten doen, heeft effect.

Maar CDA'er De Geus gaat gewoon door met de voorbereidingen voor een grondige herziening van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO). Zo maakte hij zaterdag in deze krant bekend dat hij de WAO voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten wil overlaten aan de verzekeringsmarkt, ondanks dat privatisering en liberalisering vooral door de Nederlandse Spoorwegen en de energiesector in een slecht daglicht staan.

,,We zitten nog lang niet op het niveau waar we op willen zitten'', zegt De Geus. Er zijn nog altijd circa 980.000 mensen arbeidsongeschikt. ,,Bovendien denk ik dat bij de recente daling gelegenheidsaspecten een rol spelen.'' De slechte economie kan er volgens hem voor zorgen dat minder mensen zich ziek melden en er daardoor minder in de WAO komen. Ook kwam het in het verleden al voor dat bij WAO-maatregelen, zoals volgens hem wellicht nu met de Wet poortwachter, alleen maar een kortetermijneffect was te zien en de oude trend na verloop van tijd terugkwam. En de aankondiging van nieuwe wetten leidt doorgaans ook tot minder nieuwe uitkeringsgerechtigden. ,,Daarnaast komt de vergrijzing op ons af, en willen we VUT en prepensioen aanpakken. Dat betekent dus dat er meer werknemers in de risicogroepen komen'', zegt De Geus.

Het nieuwe WAO-stelsel begint zich af te tekenen nu het kabinet, en vooral De Geus zelf, de aarzelingen over een privatisering overboord heeft gezet. Per 1 januari 2006 zal een scherp onderscheid gemaakt worden tussen volledig en gedeeltelijk arbeidsongeschikten. De regeling voor de eersten blijft door het publieke orgaan, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen, uitgevoerd worden. De gedeeltelijk arbeidsongeschikten krijgen met `de markt' te maken, als het Verbond van Verzekeraars kan aantonen dat de verzekeraars dit aankunnen. ,,Er moet een goed product tegen een gunstige prijs komen'', zegt De Geus. Als de verzekeraars dat kunnen bieden, zal het kabinet volgens De Geus eind januari besluiten de WAO deels te privatiseren.

De minister zelf was de afgelopen maanden gereserveerd over het `loslaten' van de markt op de WAO, anders dan bijvoorbeeld minister Zalm (Financiën). De Geus: ,,Groot probleem was dat verzekeraars het werkloosheidsdeel voor de gedeeltelijk arbeidsongeschikten niet wilden meeverzekeren. Daardoor ontstond er een onhelder systeem.''

Gedeeltelijk arbeidsongeschikten krijgen namelijk alleen als ze werken een loonaanvulling die de verzekeraars wel voor hun rekening wilden nemen. Maar er zou daardoor `een perverse prikkel' ontstaan: de verzekeraars zouden er belang bij kunnen krijgen als de gedeeltelijk arbeidsongeschikte geen werk meer zou hebben. Want dan zou de desbetreffende persoon de verzekeraar niets zou kosten. Dat kon niet de bedoeling zijn.

Uiteindelijk zijn de verzekeraars overstag gegaan in onderhandelingen met Sociale Zaken, omdat voor hen veel op het spel stond: een nieuwe markt die naar schatting 3 miljard euro aan betaalde premies gaat vertegenwoordigen. Het komt er nu op neer dat ze maximaal vijf jaar voor de gedeeltelijk arbeidsongeschikten grosso modo altijd 70 procent van het laatstverdiende loon gaan betalen, ook als de persoon niet werkt. Hoe meer hij of zij zelf aan inkomen weet te verwerven, hoe beter het voor de verzekeraar is, want dan betaalt hij minder. Door meer te werken kan de gedeeltelijk arbeidsongeschikte er zelf voor zorgen dat hij met zijn inkomen boven de 70 procent komt. De Geus: ,,De verzekeraars wordt zo goed financieel gestimuleerd om de werknemer aan werk te helpen. En de werknemer zelf krijg ook volop de prikkel om van niet werken naar werken te komen, en van werk naar meer en beter betaald werk.''

Directeur E. Fischer van het Verbond van Verzekeraars zei in september in deze krant: ,,Met de Nederlandse Spoorwegen of het loodswezen privatiseer je een monopolie. Dat is niet handig. Met de WAO heb je veel aanbieders en dus veel concurrentie. De WAO is uitermate geschikt voor privatisering''.

De Geus onderschrijft dat nu. Hij verwacht dat de WAO er met de verzekeraars goedkoper en efficiënter op wordt, omdat verzekeraars ,,beter gemotiveerd zijn dan de overheid om de kosten te beheersen en arbeidsongeschikten aan het werk te helpen''.

De CDA-minister sluit uit dat de kentering waarvan sinds een jaar sprake lijkt te zijn in de WAO, hem er toe zal brengen terug te komen op het besluit de WAO geheel te herzien. ,,We moeten ons niet blindstaren op de recente cijfers. We moeten het stelsel toekomstbestendig maken.''