Gaddafi wil een held zijn

De Libische leider Gaddafi geeft zijn wapens voor massavernietiging op. Het land wil een andere toekomst.

De Verenigde Staten en Groot-Brittannië houden het erop dat het machtsvertoon tegen Irak de Libische leider Moammar Gaddafi ertoe heeft bewogen zijn massavernietigingswapens op te geven. Amerikaanse neoconservatieven, in het defensief omdat in Irak nog steeds geen massavernietigingwapens zijn gevonden, juichen helemaal: het Amerikaanse handelen ,,jaagt schurken-dictators de stuipen op het lijf'', zei Pentagon-adviseur Kenneth Adelman tegen The Washington Post.

Maar het is typisch Gaddafi om zo'n ommekeer te maken. Van de kleurloze Bashar al-Assad, de Syrische leider die eveneens mikpunt van Washington is en die door Gaddafi's actie nog verder in de verdrukking komt, valt zo'n volte face niet te verwachten.

In 1998 keerde Gaddafi zich in één klap af van de Arabische wereld, die hem alleen maar eigenwijs en lastig vond. Hij omarmde de Afrikanen, om met behulp van oliesubsidies een soort koningschap van Afrika te kopen. Zo bekeert hij zich nu uit welbegrepen eigenbelang tot het Westen. Zijn afstand doen van massavernietigingswapens, die in de wereld van nu een schurkenregime geen veiligheid meer bieden, is onderdeel van een proces. Daarin vormt zijn schuldbekentenis, in september, voor het opblazen van een Amerikaans lijnvliegtuig boven het Schotse Lockerbie het andere hoogtepunt.

Libië heeft een andere toekomst voor ogen. Het is sinds begin dit jaar al voorzitter van de VN-mensenrechtencommissie en wil lid worden van de VN-Veiligheidsraad. Gaddafi wil voorlopig geen schurk meer zijn maar held en ook graag de Amerikaanse olieondernemingen terugzien.

Voor president Reagan (1981-'89) was Gaddafi wat Osama bin Laden voor Bush is. ,,Een dolle hond'' aan het hoofd van een schurkenregime, noemde hij de Libische leider. Niet alleen ,,een barbaar, maar een mongool''. Lid van de ,,vreemdste collectie buitenbeentjes, dwazen en gore misdadigers sinds de komst van het Derde Rijk''. Gaddafi was in die tijd de drijvende kracht achter veel subversie in de regio en terreur in de wereld. Wie steun voor een opstandig plan nodig had kon in Tripoli aankloppen.

Reagan sloot de Libische ambassade in Washington, kondigde sancties af, gaf de CIA opdracht Gaddafi's regime te ondermijnen en liet in 1986 doelen in de Libische steden Tripoli en Benghazi bombarderen. Het had nauwelijks uitwerking. Het dieptepunt van Gaddafi's schurkencarrière kwam op 21 december 1988 met de bomaanslag boven Lockerbie, waarbij in totaal 270 doden vielen.

Uiteindelijk werkten de sancties, de Amerikaanse plus de strafmaatregelen die de VN in 1992 afkondigden. Dat was het resultaat van verschillende factoren: de uitwerking van de sancties op de Libische economie en de flamboyante persoonlijkheid van Gaddafi. De Libische economie leed onder de sancties maar niet fataal; er was geen olie-embargo en er bleven genoeg klanten over voor de hoogwaardige Libische olie.

LIBIE

Syrië in een lastig parket

[vervolg van pagina 1]

Maar het dwong Gaddafi tot een plaats in de coulissen, waar hij zich niet thuisvoelt. Want Afrika ligt ver buiten de schijnwerpers.

Syrië, die andere Arabische schurkenstaat, wordt door Gaddafi's opzichtige alleengang in een wel heel vervelend parket gebracht. Samen met Noord-Korea, Iran en Libië werd het in september nog door Washington als ,,bedreiging voor onze nationale veiligheid'' gebrandmerkt. Onder zware internationale druk is Iran inmiddels akkoord gegaan met extra inspecties van zijn nucleaire installaties en Libië oogst sinds vrijdag alleen nog maar lof. Noord-Korea is een geval op zich.

Bush heeft tien dagen geleden juist een wet ondertekend die voorziet in sanctiemaatregelen tegen Syrië wegens steun voor terroristische organisaties, de militaire aanwezigheid in Libanon en de ontwikkeling van massavernietigingswapens. Damascus heeft daarnaast toch al extra Amerikaanse aandacht te verduren wegens de verdenking dat het rebellen in het buurland Irak steunt. Als `regimewisseling' opnieuw aan de orde zou zijn, zou Damascus de eerste kandidaat zijn.

,,Libië handelde in zijn eentje en verspeelde een kaart die een pressiemiddel was zonder profijt voor de regio'', verzuchtte een Syrische politieke analist gisteren. Maar Gaddafi heeft zich nooit iets van de belangen van de regio aangetrokken.