Festival Blonk 50

,,De vrije improvisatie zit een beetje in het verdomhoekje. Er wordt over geschreven alsof het zijn beste tijd gehad heeft. Programmeurs staan er niet meer voor open. Het heeft misschien ook iets te maken met het publiek dat langzamerhand passiever is geworden. Een actieve luisterhouding is ingeleverd voor hapklare brokken.'

De vrije improvisatie heeft het tij niet mee. Behalve stemacrobaat, uitvinder en spreker van het Onderlands, enig Nederlands lid van het Bielefelder Colloquium Neue Poesie en vertolker van Kurt Schwitters' Sonate in Urlauten is Jaap Blonk ook nog optimist. Daarom wil hij zijn festival morgen in Utrecht geen evaluerende terugblik op een kwart eeuw carrière noemen. Blonk 50 is volgens hem een `manifest voor de vrije improvisatie'. De aanleiding: de verjaardag van deze beroeps- en gevoelsmatige uit-de-pas-loper. Zijn vijftig en een halfste dan.

,,Geheel in lijn van de improvisatiegedachte wordt het definitieve programma pas bekend op de middag van het festival zelf. Met sommige gasten, zoals DJ Kypski, heb ik nog nooit gespeeld. Ik wil het risico nemen dat het niet klikt, dat het mislukt. Maar dan worden dat in ieder geval interessante mislukkingen. Maja Ratkje uit Noorwegen is de enige vrouwelijke vocalist die er niet voor terugschrikt rare lip- en wangklanken te maken. En met Radboud Mens maak ik een soort minimal techno gebaseerd op stemklanken.

,,Ik zit nu in een fase dat ik wat ben uitgekeken op de performancekant van het vak. Dat heeft ook iets te maken met de directheid van de stem. Zelfs als ik me heel terughoudend opstel binnen een groep, dan komt dat bij het publiek vaak nog over als overheersend. Zoiets kan de beluistering als pure muziek in de weg staan. Sinds een jaar of drie, vier ben ik me aan het verdiepen in het gebruik van elektronica. Door morphing en vermenging van de stem met andere geluiden kan je hem minder herkenbaar maken. Bovendien biedt elektronica een uitlaatklep voor mijn componeerbehoeften. Ik maak algoritmische composities met stemsamples waarbij ik gebruik maak van chaostheorie en cellulaire automaten.

,,Mijn stem is de laatste tijd sterk beïnvloed door het werken met elektronica. Stemimprovisatie is een heel erg actieve bezigheid, je zit helemaal in het moment. Maar als je aan een knopje draait om de textuur van een opgenomen klank te veranderen, ontwikkel je een oor voor kleine nuances die heel spannend kunnen zijn. Ik heb geleerd te denken over geluiden, over mijn eigen stem, als sinussen en blokgolven. Ik visualiseer nu geluid. Een soortgelijke ontwikkeling heb ik eind jaren tachtig doorgemaakt toen ik het internationaal fonetisch alfabet leerde. Het ging toen niet meer om de klank maar om de mechanica van de mond: lippenzetting, luchtdruk, de positie van de tong.

,,Met het combineren van timbres en gradueel verglijdende klanken is door improvisatoren nog niet veel gedaan. En de combinatie van instrumenten en elektronica is volgens mij een heel vruchtbare. De klankmogelijkheden zijn bijna onbegrensd. Er valt dus nog heel wat uit te diepen en te ontdekken in de vrije improvisatie.'

Festival Blonk 50 : 23/12 18 uur Theater Kikker Utrecht. Inl: www.jaapblonk.com.

Gerectificeerd

Foto Blonk

De foto van stemkunstenaar Jaap Blonk, bij het artikel Festival Blonk 50 (22 december, pagina 11), is gemaakt door Lex van Rossen.