Doden komen tot leven

In België en Noord-Frankrijk liggen nog duizenden stoffelijke overschotten onder de voormalige frontlinies van de Eerste en Tweede Wereldoorlog. De soldaten sneuvelden door verdrinking in het tot moerasgebied verworden slagveld of werden eenvoudig weggevaagd door een granaatinslag of instorting van hun loopgraven. Nabestaanden hadden geen idee hoe en waar ze aan hun einde waren gekomen.

Door de uitbreiding van steden en dorpen, de aanleg van wegen en het bewerken van de grond komen tot op de huidige dag botten, schedels en complete skeletten naar boven. De Laatste Eer besteedt aandacht aan deze sinistere erfenis van beide wereldoorlogen en poogt de omstandigheden waaronder de soldaten stierven te reconstrueren. Ook toont de documentaire de werkwijze van gravers naar oorlogsslachtoffers en de manier waarop de lichamen ten slotte plechtig worden bijgezet.

In de meeste gevallen valt uit de vergane overblijfselen geen identiteit meer op te maken. Wel kan vaak – aan de hand van helmen, laarzen, insignes of andere kenmerken – vrij nauwkeurig land en gevechtseenheid van herkomst worden achterhaald. Toch zijn documentairemakers Maarten Schmidt en Thomas Doebele erin geslaagd enkele slachtoffers, nadat hun naam met zekerheid kon worden vastgesteld, tot leven te wekken. Mede dankzij researcher Angela Dekker, die over dit thema het boek De onbekende soldaat schreef, werden nabestaanden opgespoord en met de camera gevolgd naar de laatste rustplaats van hun in een grijs verleden gesneuvelde bloedverwant.

In combinatie met ijzingwekkende archiefbeelden en opnamen van menselijke resten, persoonlijke bezittingen, foto's en brieven komt de gruwelijke oorlogsrealiteit tot leven. De opeenstapeling van kleine geschiedenissen maakt het grote verhaal tastbaar. Neem het aangrijpende relaas van de Amerikaan Frank Grdenich, die na een leven lang zoeken naar zijn in WO II gesneuvelde broer eindelijk diens resten terugvond. Joseph Grdenichs vliegtuig, dat tijdens de invasie in 1944 in Normandië was gecrasht, werd twee jaar geleden door amateur-archeologen gevonden. Dat leidde tot een roerend weerzien op het Franse platteland, temeer omdat de dorpelingen hun Amerikaanse gasten bijna een halve eeuw later piëteitsvol enkele schokkende details bespaarden.

Dokwerk: De Laatste Eer, VPRO, Ned.2, 20.35-22.00u.

    • Tom Rooduijn