`De kerk hier is door de mensen zelf opgebouwd'

Hervormden, gereformeerden en lutheranen besloten medio december tot een kerkfusie. Maar de gereformeerde kerk in Bergambacht is niet van plan toe te treden tot de PKN. ,,We zijn niet tegen de PKN, maar tegen het kerkmodel.''

Zo bepalend als de oude hervormde dorpskerk is voor het gezicht van Bergambacht, zo bescheiden is de plaats van het torenloze negentiende-eeuwse gebouw van de gereformeerde Ontmoetingskerk. Het ligt achter de huizen van de Hoofdstraat verscholen, zodat je er makkelijk voorbijloopt. Maar wandelaars en fietsers die de harde wind trotseren, wijzen op deze zondagmorgen de weg. In de hal en in de kerkzaal is het geroezemoes van gemeenteleden zo sterk dat het de advents- en kerstliederen die de organist ten gehore brengt bijna overstemt.

Aan het begin van de dienst, na het zingen van psalm 145, wordt Melissa Zwartbol (12) uitgenodigd de kaars aan te steken op deze laatste zondag voor het kerstfeest. ,,Met kloppend hart onsteken wij vier kaarsen, ze staan te hopen dat het grote licht, Gods licht, nu op zal gaan'', zingt de gemeente. Voor de preek gaat er een rol King-pepermunt door de rij. Ds. P.J. van Midden begint zijn meditatie met een verwijzing naar een recent onderzoek waaruit blijkt dat er onder jongeren een afnemende belangstelling is voor het geloof, maar een groeiende hang naar rituelen. ,,Rituelen zijn veelzeggende gebaren voor dingen die je niet onder woorden kunt brengen. Maar het gevaar bestaat dat je opgaat in de rituelen en niet meer beseft wat daarmee gezegd wordt'', waarschuwt hij.

Met afnemende belangstelling onder de jeugd heeft ds. Van Midden niet te kampen. Van de bijna 600 gemeenteleden, afkomstig uit Bergambacht, Ammerstol, Berkenwoude en Stolwijk, zijn er 300 jonger dan dertig. Gereformeerd Bergambacht is bepaald geen kerk vol grijze haren. De kindernevendiensten, die tijdens de ochtenddiensten worden gehouden, trekken gemiddeld veertig kinderen en er zijn 67 catechisanten, verdeeld over vijf groepen. Vijftien jaar geleden moest het kerkgebouw zelfs vergroot worden om meer ruimte te maken voor de zondagse bijeenkomsten en de talrijke clubs en verenigingen.

De gereformeerde kerk van Bergambacht heeft dit najaar besloten niet mee te gaan met de aanstaande fusie van hervormden, gereformeerde en lutheranen, die op 1 mei 2004 moet leiden tot de vorming van de PKN, de Protestantse Kerk in Nederland. Gereformeerden en hervormden in Bergambacht hebben niet zoveel met elkaar. De hervormde gemeente is in gereformeerde ogen `zwaar', aangezien ze behoort tot het behoudende deel van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk. ,,Er zijn weinig contacten'', aldus een kerkgangster die ruim dertig jaar geleden uit de hervormde kerk overkwam, ,,ik denk dat de twee dominees elkaar groeten als ze elkaar op straat tegenkomen, maar daar blijft het wel bij.''

Toch is dat voor gereformeerd Bergambacht niet de belangrijkste reden om buiten de PKN te blijven, betoogt A. Boer, voorzitter van de kerkeraad, na afloop van de dienst. ,,Het heeft ook te maken met materiële zaken. De kerk hier is door de mensen zelf opgebouwd. We zijn geen rijke gemeente, maar als er geld nodig is, bijvoorbeeld voor een nieuwe verwarming, dan komt dat er. De families die deze kerk aan het eind van de negentiende eeuw stichtten, zitten hier nog steeds. We willen wat zij hebben opgebouwd niet overdragen aan een centraal orgaan waarop we weinig invloed hebben.''

Opheffing van de plaatselijke autonomie zou ook betekenen dat de gemeente in Bergambacht niet zelf zou mogen bepalen welke predikant men benoemt.

Boer: ,,Toen wij van plan waren ds. Van Midden te beroepen, zei de regio dat hij, gezien het aantal dienstjaren, voor ons te duur was. Wij hebben dat toen naast ons neergelegd, omdat wij wisten dat de gemeente zijn salaris wel kon opbrengen. In de PKN zou dat niet meer kunnen, want dan wordt zoiets centraal bepaald.''

Dominee Van Midden valt hem bij: ,,De kerk is van de mensen zelf. Die willen niet voor de voeten gelopen worden door regionale of landelijke organen. Ik vind het eigelijk dieptreurig dat men met een beroep op Johannes 17 (`opdat zij allen één zijn') deze fusie doordrukte.'' ,,Wij gaan samenwerking met anderen helemaal niet uit de weg'', beklemtoont Boer, we zijn ook helemaal niet tegen de PKN, maar wel tegen het kerkmodel waarvoor men heeft gekozen.''

Scriba (kerkelijk secretaris) T. de Vries, zelf afkomstig uit de hervormde kerk, zegt: ,,Hervormden en gereformeerden in Bergambacht bedienen elk een stuk van de christelijke markt en dat moet je niet veranderen.''

Gereformeerd Bergambacht heeft er geen zin in, zoals de gereformeerde kerken van onder meer Noordeloos en Nieuw-Vennep overwegen, nog energie te steken in nieuwe bezwaarschriften tegen de regels die nu voor de in de PKN verenigde kerken zijn vastgesteld. Dat vindt men verspilde energie. Wel hoopt Boer dat zijn gemeente op de een of andere manier een band met de PKN zal kunnen houden, zoals ook enkele gereformeerde kerken in Duitsland een eigen plaats hebben gekregen binnen de PKN. Hij hoopt op dit punt op samenwerking met gereformeerde kerken in andere plaatsen.

Hervormd Bergambacht treedt wel toe tot de PKN, ondanks de grote inhoudelijke bezwaren die men daar heeft tegen de nieuwe kerk. Men moet wel, omdat alle hervormde kerkelijke goederen automatisch overgaan naar de PKN. De Hoge Raad heeft dat afgelopen vrijdag nog eens bevestigd.

Maar gereformeerd Bergambacht gaat zijn eigen weg. In de kerkzaal is het koor inmiddels onder pianobegeleiding begonnen met het oefenen van Christmas carols voor de aanstaande kerstnachtdienst, woensdagavond om half elf.