Bot, ja - maar dat kan hem niks schelen

Henkjan Smits, de juryvoorzitter van Idols, is verbaasd dat nog veel meer jongens en meisjes dan vorig jaar bereid zijn om zich op de televisie te laten ,,affikken'. ,,Ze doen alles voor vijftien seconden roem.' Het komt, denkt hij, doordat ze zijn opgegroeid met MTV. Zijn dochters kijken alleen naar Sesamstraat en gaan daarna naar bed.

Theo Smits, de vader van Henkjan Smits, kijkt graag naar Idols. Maar hij kan zich voorstellen dat andere mensen van zijn leeftijd – hij is 74 – er geen zin in hebben. Hij moet wel eens denken aan de tijd dat hij veertien, vijftien jaar was. Toen was het oorlog. Zijn vader, eigenaar van een confectiefabriek in Almelo, zat ondergedoken omdat hij anders uniformen moest naaien voor de Wehrmacht. Theo Smits wil niet ouderwets zijn. Maar hij vindt al die kinderen die denken dat ze iets kunnen en nog geen toon kunnen zingen verwend. Hij denkt dat ze nooit zijn aangepakt.

Lies Smits-Van Toorn, de moeder van Henkjan Smits, zegt dat het haar zeer verbaasd heeft dat haar zoon in de muziek ging en nu juryvoorzitter is van Idols, de talentenjacht op televisie, met drie miljoen kijkers het populairste programma dat er op dit moment is. Ze dacht dat hij arts zou worden. Hij had een band, maar hij studeerde ook geneeskunde in Amsterdam. Na twee jaar begon ze te merken dat hij het eigenlijk nooit over zijn studie had. ,,Henkjan zei: `Wat zal oma ervan zeggen als ik stop?' Haar man, mijn vader, was huisarts geweest. Hij was al overleden. Ik zei: `Oma is een moderne vrouw, ze zal willen dat jij gelukkig bent'.' En zo was het. Henkjan Smits, zegt zijn moeder, heeft daarna nooit meer een studieboek aangeraakt.

Wat vond zij ervan? ,,Wij waren er toen niet zo gelukkig mee. Wij waren bang voor de scene waar hij in terecht zou komen.'

Theo Smits nam de confectiefabriek van zijn vader na de oorlog over, samen met twee broers. Zij deden de herenkostuums en de jassen, hij deed de overhemden. Maar het ging niet goed met de confectie in Nederland, en toen de broers wilden fuseren, ging Theo Smits weg. Hij verhuisde met zijn gezin naar Naarden – Henkjan Smits was negen – en ging textiel verkopen. Hij zegt dat zijn zoon ,,het commerciële' misschien van hem heeft. En de liefde voor mooie stoffen, al hebben ze een andere smaak. Maar eigenlijk, zegt Theo Smits, ziet hij weinig van zichzelf terug in Henkjan. ,,Alleen zijn eerlijkheid. Wij zijn geen mensen die smoesjes verkopen.'

Die eerlijkheid van Henkjan Smits ziet er bij Idols als volgt uit. Een meisje of een jongen komt de auditieruimte binnen, gaat voor de jury staan en begint te zingen. Zonder begeleiding, want zo gaat het. Het licht is fel, de camera registreert iedere pukkel, iedere verkeerde haar. Het zingen verandert in gepiep. De danspasjes worden steeds stunteliger. En dan zegt Henkjan Smits: ,,Slaapverwekkend.' Of: ,,Er zit nul komma nul bezieling in jou. Of: ,,Je hebt geen talent. Hup, klaar, weg.' En dat is nog vriendelijk.

Naar de volgende ronde mogen de jongens en meisjes die karakter tonen, uitstraling hebben en die iets met hun stem kunnen dat al een beetje op zingen lijkt. En dat zijn er maar weinig. De jury van Idols selecteert er honderd uit meer dan zestienduizend. Henkjan Smits vindt het onbegrijpelijk dat dit jaar nog veel meer talentloze jongens en meisjes meedoen dan vorig jaar. ,,We hebben toen zo vaak gevraagd of ze wel eens naar zichzelf hadden geluisterd, dat ik dacht: de grootste minkukels komen niet meer.'

Maar die komen wel. En Henkjan Smits vindt: dan zullen ze het ook hóren dat ze geen talent hebben. Hij zou, zegt hij, zelf nooit aan een auditie voor Idols hebben meegedaan toen hij nog een jongen was en een band had, No Holding Back. ,,Me zeker laten zeggen dat ik geen goede zangstem heb. Dat wist ik zelf wel. Het kon mij niks schelen wat mensen van me vonden.'

Take me away, I don't wanna be like that. Dat zong hij vaak in zichzelf toen hij nog studeerde en zich bij colleges zat te vervelen. ,,Ik vond die professoren zulke nare mensen.' Hij wilde kinderarts worden, vanaf zijn dertiende. Maar op de universiteit begreep hij dat er weinig specialisatieplaatsen waren en de selectie streng was. En huisarts worden leek hem vreselijk. ,,Vieze eczeemvoeten van oude vrouwen behandelen.'

Op de middelbare school, zegt hij, was hij ,,niet te doen' als hij vond dat een leraar slecht les gaf. ,,Ik bracht ze tot huilens toe. Ik was echt een etter. En ik was er nog trots op ook.' Hij kon goed leren, zegt hij. Dus hij hoefde niet hard te werken. In de pauzes ging hij naar café De Peuk, en vaak bleef hij daar dan. Hij zat op zijn vijftiende in een band met jongens van 25. Hij werkte vanaf zijn achttiende in een nachtclub waar de toegangsleeftijd 21 was.

Hij begrijpt dat zijn ouders hem niet zo goed begrepen. ,,Dat dwarse, dat niet bange, dat herkenden ze helemaal niet.' Zijn zusje, zegt hij, studeerde tachtig uur per week. ,,Zij is nu rechter.' Zijn ouders, zegt hij, zijn planners. Toen hij ophield met studeren, wilde zijn vader van hem weten hoeveel tijd hij zichzelf gaf om door te breken. Twee jaar? ,,Ik zei: zo denk ik helemaal niet. Ik doe het zolang ik het leuk vind.'

Toch voelde hij dat zijn ouders hem begonnen te waarderen toen hij door heel Europa optrad en hun nooit om geld hoefde te vragen. Hij had een repertoire van eigen liedjes en liedjes van Elvis Costello, Bruce Springsteen, Graham Parker en anderen. Altijd de minder bekende nummers, om geen coverbandje te worden. ,,We waren de eerste band die helemaal draadloos speelde. We sprongen het hele podium over. Het publiek vond het geweldig.' Mensen amuseren is het leukste dat er is, vindt hij.

Hij was verschrikkelijk om mee te werken, zegt hij. Als een bandlid klaagde over het repertoire, dan ging hij op zoek naar een ander bandlid. Als iemand dronken op het podium stond, dan rekende hij na afloop niet af met de zaaleigenaar. En in de bus maakte hij ruzie: `Klootzakken, dat kunnen we niet maken.' Hij wilde alleen betaald worden als ze hun werk goed hadden gedaan. ,,Ik ben een perfectionist. Ik wil 100 procent.' Hij weet dat zijn vader dat wel in hem herkent.

Henkjan Smits vroeg zijn ouders wat zij ervan vonden toen Phonogram hem in 1992 een baan aanbood – zijn succes als promotor van andere bands was opgevallen. Lies Smits, zijn moeder: ,,We zeiden dat hij wist hoe wij erover dachten.' Henkjan Smits ging trouwen, met Petra Morselt. Hij kende haar van de Wisseloordstudio in Hilversum. ,,We zeiden dat het goed was als hij geregeld ging verdienen.' Hij werd eerst radiopromotor, daarna productmanager. Nederlands talent opsporen en op de markt brengen. Hij werd weggekocht door platenmaatschappij BMG toen hij in de pauze van de wedstrijd Ajax-Bayern München, mei 1995, de violist André Rieu live de Second Waltz van Sjostakovitsj liet spelen. Phonogram verkocht de weken daarna 350.000 platen van André Rieu.

Bij BMG, onderdeel van de multinational Bertelsmann, ook de eigenaar van de televisiezenders RTL en Yorin, werd hij artist- & repertoiremanager. Hij was een van de mannen die Volumia! beroemd maakte, en daarna de zanger van de band, Xander de Buisonjé, toen die voor zichzelf was begonnen. Henkjan Smit vond Xander de Buisonjé – zwart haar, kuiltjes in zijn wangen – ,,een echteladykiller, een ster'. Maar Volumia! was ruig, rock & roll. En Henkjan Smits vond dat ze ballads moesten gaan doen. Xander de Buisonjé: ,,Moet dat nou, zei ik. Maar hij zei: jaja, doe dat nou, dat slaat nu heel erg aan.' Dat was in 1997. Volumia! nam drie ballads achter elkaar op. Van Hou me vast werden er meer dan 200.000 verkocht. ,,We maakten een enorme klapper', zegt Xander de Buisonjé. ,,En Henkjan dus ook.' In 1999 nam Henkjan Smits ontslag bij BMG en richtte zijn eigen BV op. Vanaf die tijd werkt hij als freelance producer, artist- & repertoireconsultant en talentscout.

Koos van Dijk, de manager van Herman Brood toen die nog leefde, vertelt dat Henkjan Smits na de sprong van het Hilton op het idee kwam om Herman Broods interpretatie van My Way uit te brengen. ,,Het lag nog op de plank', zegt Koos van Dijk. ,,We hadden het opgenomen in een positieve periode van Herman. Maar we hadden het niet op de cd gezet die we toen maakten, want dat was meer een swing-cd.' Op de dag van de crematie, 16 juli 2001, was My Way 's middags om vijf uur te horen op alle radiostations. ,,Daarna werd het de grootste hit die Herman gehad heeft.'

Ondenkbaar, zegt Koos van Dijk, dat Henkjan Smits ooit zélf een hit had gemaakt. ,,Je moet niet alleen geluk hebben', zegt hij. ,,Je moet ook bereid zijn om in de goot te liggen.' Daar is Henkjan Smits volgens hem te zakelijk voor. Te veel een man die zekerheid wil voor vrouw en kinderen. Een paar weken geleden vroeg Koos van Dijk hem om een avond diskjockey te zijn op de Starsz Club Vip Party, in The Force in Amsterdam-Oost. ,,Ik ben dat niet gewend, zei hij eerst. Hij is tot kwart voor vier doorgegaan.' Maar Koos van Dijk heeft Henkjan Smits niet zien dansen. Hij heeft hem ook nooit pillen zien slikken of dronken gezien. ,,Henkjan is een cleanhead', zegt Koos van Dijk. Net als hij.

Henkjan Smits zei twee keer `nee' toen de producent van Idols in Nederland, Holland Media House, hem in 2001 vroeg om voorzitter van de jury van Idols te worden. Hij werkte liever ,,achter de schermen'. Hij zei `ja' toen hij de videobanden had gezien van Pop Idol in Engeland, waar het programma bedacht was. ,,Als iemand in Nederland het kon doen, dan was ik het', zegt hij. ,,In de muziekindustrie zijn niet zo veel mensen te vinden die eerlijk een oordeel durven te geven.' De winst zit voor hem in de royalty's op de cd's die hij met de winnaars kan maken.

Die eerlijkheid van Henkjan Smits is zijn kracht en zijn zwakte, vindt Eric van Tijn, ook jurylid, en muziekproducer. ,,Mensen ervaren die soms als bot. En dat heeft hij niet in de gaten. Of het kan hem niks schelen.' Zelf heeft Eric van Tijn er geen last van. Ze hebben dezelfde smaak voor muziek, hetzelfde gevoel voor humor. ,,Geen mannen-onder-elkaar humor. Meer de humor die echt niet kan. Hans Teeuwen.' Als ze samen in de studio zijn, liggen ze de hele dag blauw. En als ze samen achter de jurytafel zitten, hoeven ze maar naar elkaar te kijken of ze komen niet meer bij.

Groot verschil tussen hen tweeën: ,,Henkjan laat zijn vrouwelijke kant meer zien. Mooie overhemden, ringen. Het leuk vinden om zich een beetje aan te stellen.' Eric van Tijn is ,,meer een mannetje'. Hij vindt zichzelf ook eerzuchtiger. Hij denkt wel dat Henkjan Smits de aandacht die hij nu door Idols krijgt altijd heeft gewild. ,,Hij geniet ervan. En dat verbergt hij niet.' En dan vindt hij Henkjan Smits ook nog een gewetensvolle huisvader, die veel van zijn vrouw en kinderen houdt – ,,hij is blij dat hij twee dochters heeft' – en in een eenvoudiger huis woont dan buitenstaanders van hem zouden denken.

Die dochters zijn net vijf en ruim anderhalf. Zijn vrienden, zegt Henkjan Smits, vinden dat ze streng worden opgevoed. Hij noemt het liever consequent. ,,Nee is nee, en ja is ja. En voor hen ben ik erg van de regelmaat. Daar worden kinderen gelukkiger van.' Ze kijken een halfuur per dag televisie. Villa Achterwerk en Sesamstraat. En daarna gaan ze naar bed. En zeker geen televisie op zondagochtend, om zelf te kunnen uitslapen. ,,Dat hebben we één keer gedaan. Floortje was 's middags niet te harden.'

Hij denkt dat het door het eindeloze MTV kijken komt dat jongens en meisjes zichzelf al snel geschikt vinden als popidool. En hij denkt, net als zijn vader, dat de meeste jongens en meisjes te weinig kritiek van hun ouders krijgen. Hoe voelt het dan om aan een programma mee te werken waardoor miljoenen jongens en meisjes dromen van een zangcarrière en ze avonden lang voor de televisie zitten?

Henkjan Smits: ,,Ik hoopte dat ze ervan zouden leren in hoe weinig mensen een Madonna of een Robbie Williams zit. Maar blijkbaar zijn ze iets heel anders gaan denken.'

Jammer.

Hij lacht. ,,We maken er wel erg leuke televisie mee.'

Dat klinkt opportunistisch.

Hij lacht weer. ,,Zeker.'

Gerectificeerd

Henkjan Smits

In het artikel Bot, ja – maar dat kan hem niks schelen (22 december, pagina 2) staat dat Henkjan Smits in 1992 begon aan een studie medicijnen. Dat was in 1982.

    • Jannetje Koelewijn