Voor Lula begint nu het echte werk

In Brazilië is een nationaal debat gaande over de vorig jaar aangetreden president. Is het land er met de ongeschoolde Lula op vooruit gegaan?

Voor zijn naaste medewerkers is hij niet minder dan een heilige. Over Luiz Inácio Lula da Silva, kortweg Lula, spreken ze alleen in de krachtigste superlatieven. ,,Lula is een overlever uit de arbeidersklasse, intelligenter dan Lech Walesa en met dezelfde intuïtie als Nelson Mandela'', meent parlementslid en vice-leider van Lula's Arbeiderspartij (PT), Paulo Delgado.

En in Lula's moderne paleis Planalto in hoofdstad Brasilia zegt zijn adviseur Marco Aurélio Garcia dat zijn baas zelfs genetisch is voortbestemd ,,Hij heeft het politieke DNA dat alleen de hele grote onderhandelaars eigen is.''

Één jaar staat president Lula nu aan het bewind van het 175 miljoen inwoners tellende, grootste land van Zuid-Amerika. Vorig jaar december kreeg de man die door armoede slechts een paar jaar lager onderwijs genoot het certificaat waarmee hij officieel president werd. ,,Het is de eerste keer in mijn leven dat ik een diploma ontvang'', verklaart Lula triomfantelijk ontroerd. In opiniepeilingen, discussies in de media en op straat luidt een jaar later steevast de vraag: gaat ons land er ook op vooruit met de ongeschoolde bewindvoerder? Het kraakt inmiddels in zijn eigen partij en de oppositie moppert over het uitblijven van economische groei. Maar uit een deze week gepubliceerde peiling blijkt dat 60 procent van de Brazilianen nog wel degelijk blij is met Lula.

Het Lula-debat heeft alles te maken met de onwaarschijnlijke maatschappelijke opmars van de op 27 oktober 1945 in het stadje Garahuns in de Noordoostelijke staat Pernambuco geboren Lula: van straatverkoper, metaalarbeider, vakbondsman tot – in 1980 – oprichter van een partij, de Arbeiderspartij PT. Namens deze partij stelt hij zich drie keer vergeefs kandidaat voor het presidentschap. Maar vorig jaar trok het Braziliaanse volk juichend de straat op toen Lula met 61 procent van de stemmen wel werd gekozen.

Brazilië heeft het afgelopen jaar – mede gedwongen door afspraken met het IMF – een strikt begrotingsbeleid gevoerd. Het belasting- en pensioenstelsel worden hervormd. Alles was erop gericht om te tonen dat de linkse Lula geen verkwister is. Alleen zo, is de idee, kan buitenlands kapitaal worden aangetrokken. ,,We hebben nu internationale respectabiliteit verkregen'', aldus Lula.

Maar door het zuinige beleid is groei vooralsnog uitgebleven. Ook de investeerders staan nog niet te dringen. ,,Het scheppen van banen wordt mijn obsessie'', zei Lula bij zijn installatie. Tien miljoen moesten er komen. Maar de werkloosheid bedraagt 13 procent en is onder Lula licht gestegen.

Extra pijnlijk is dat de meest fundamentele kritiek tegen Lula komt uit zijn eigen partij. ,,Lula loopt aan het handje van het IMF en de internationale banken'', zegt senator Heloísa Helena (41). Zij is een van de oprichters van de PT en aanvoerder van de radicale trotskistische vleugel – ongeveer 10 procent – van de partij. In haar werkkamer kijkt een reusachtige Che Guevara toe vanaf een poster. ,,Het doet mij erg veel verdriet dat Lula een neoliberaal, conservatief beleid voert. Hij verwaarloost de belangen van de gewone mensen waar wij ons voor zouden moeten inzetten'', zegt ze.

Volgens parlementslid Paulo Delgado moeten sommige partijleden er nog aan wennen dat het dragen van regeringsverantwoordelijkheid ook betekent offers brengen. ,,Sommige leden van de PT kunnen alleen oppositie voeren''.

In een door de top van de PT besproken intern evaluatiestuk heeft het kader van de partij ook aangegeven dat er ,,nog heel wat moet gebeuren''. Het rapport hekelt ,,administratieve fouten en verkeerde beslissingen''. De PT heeft veel onervaren mensen benoemd op hoge ambtelijke posten en dat is de slagkracht van het bestuur niet ten goede gekomen.

De PT is voorlopig wel de verreweg best georganiseerde politieke partij van Brazilië. Het weekblad Época spreekt van ,,de supermachine PT''. De inkomsten van de partij zijn in drie jaar met 240 procent gestegen. Ze beschikt over evenveel inkomsten van leden als alle andere 26 partijen samen.

Het komende jaar wordt cruciaal voor Lula. Als de economie op gang komt met de voorspelde 3 procent groei, zal zijn populariteit waarschijnlijk behouden blijven. Maar er dreigt het gevaar dat groeperingen als bijvoorbeeld de beweging van landlozen de sociale rust gaan verstoren. ,,Er zal volgend jaar veel meer in de nationale economie moeten worden geïnvesteerd'', zegt Delgado.

De president heeft de boodschap begrepen. Lula, voetbalfanaat en aanhanger van Corinthians, gebruikte vorige week zijn favoriete beeldspraak om zijn landgenoten moed in te spreken. Zijn regering is een voetbalploeg die de verdediging afdoende heeft versterkt. ,,We gaan nu op de aanval spelen, en misschien wel een doelpunt scoren'', aldus de president.

En met de tegenstanders wordt keihard afgerekend. Wegens herhaald schoppen tegen ploeggenoten zijn drie kritische parlementariërs van de PT en senator Heloísa Helena afgelopen zondag met een rode kaart uit de partij gezet.

Eerste deel van een tweeluik over president Lula.

    • Marcel Haenen