Vaccinatiestrategie richt zich op iemands kennissen

Een nieuwe vaccinatiestrategie kan epidemieën voorkomen zonder dat daarvoor bijna de gehele bevolking hoeft te worden ingeënt. Met deze methode is het ook mogelijk de verspreiding van computervirussen tegen te gaan en zelfs groepen terroristen efficiënter te bestrijden (Physical Review Letters, 12 dec).

De snelheid waarmee een ziekte zich verspreidt door onderling contact, hangt sterk af van de structuur van het sociale netwerk waarin dat gebeurt. De laatste jaren is duidelijk geworden dat de meeste mensen maar over een relatief kleine kennissenkring beschikken, terwijl een zeer beperkt aantal zogeheten `hubs' juist onevenredig veel contacten heeft. Dat levert een karakteristieke netwerkstructuur op die er verantwoordelijk voor is dat iedereen via een keten van maximaal zes gemeenschappelijke kennissen met welk ander persoon dan ook verbonden is. Ook computernetwerken met het internet als ultieme voorbeeld hebben een dergelijke small world structuur.

In zo'n netwerk kan een ziekte heel snel uitgroeien tot een epidemie: wanneer een hub besmet raakt, zal deze op zijn beurt een heleboel anderen ziek maken. Het ligt dan ook voor de hand om juist de hubs zo snel mogelijk in te enten, maar in de praktijk zijn die niet makkelijk te identificeren. Vaak weten mensen niet precies hoeveel kennissen ze hebben, of liegen ze erover, bijvoorbeeld als het gaat over gevoelige informatie als het aantal seksuele partners. Willekeurig mensen inenten heeft dan ook weinig zin, zodat de enige manier om de verspreiding van een ziekte tegen te gaan is zo goed als de gehele bevolking in te enten.

Reuven Cohen van de Bar-Ilan universiteit in Israël en zijn collega's verzonnen echter een effectievere en daarmee goedkopere strategie. Hun idee was om willekeurig een zekere fractie van de bevolking uit te kiezen, iedereen te vragen naar de naam van een kennis om vervolgens die kennis in te enten. Omdat hubs over zoveel kennissen beschikken is de kans dat ze genoemd worden veel groter dan die van anderen. Uit computersimulaties van deze strategie werd duidelijk dat de kans op het uitbreken van epidemieën al aanzienlijk afneemt door minder dan 20% van de bevolking te vaccineren. Het aantal vaccinaties kan zelfs zonder nadelige gevolgen verder naar beneden door aanvankelijk een groter deel van de bevolking te vragen naar een naaste kennis,maar daarna alleen diegenen in te enten die meer dan twee keer worden genoemd.

Het onderzoek kan van groot praktisch nut zijn in gebieden in Afrika, waar niet voldoende entstof aanwezig is om iedereen die het risico loopt ziek te worden in te enten. De onderzoekers geven zelf aan dat zelfs de bestrijding van terrorisme baat kan hebben bij hun ontdekking. Een efficiënte manier om een terroristennetwerk te ontbinden is die individuen uit te schakelen van wie de naam door bekende terroristen genoemd wordt.

    • Rob van den Berg